Indonesia tham vọng chuyển đổi 120 triệu xe máy điện trong 4 năm: Liệu có khả thi?

Chính phủ Indonesia lập lực lượng đặc nhiệm, đặt mục tiêu "khai tử" xe máy xăng

Giá nhiên liệu tăng cao đã thúc đẩy giới chức Indonesia thành lập một lực lượng đặc nhiệm của chính phủ về chuyển đổi năng lượng vào ngày 5/3, với mục tiêu giúp Indonesia giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu và đạt được tự chủ năng lượng.

Trạm sạc xe điện tại chung cư: Phân vùng không gian và cô lập rủi ro

Pin xe điện sau sử dụng: Cần sớm định hình quy trình thu hồi, xử lý

Indonesia:Nhiều băn khoăn về đề xuất đánh thuế xe điện

Trung Quốc siết chặt quản lý hoạt động tái chế pin xe điện

Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Bahlil Lahadalia đang lãnh đạo lực lượng này. Ông Bahlil cho biết: “120 triệu xe máy chạy xăng của chúng ta, chúng tôi sẽ cố gắng chuyển đổi dần sang xe máy điện. Tổng thống trước đó đã truyền đạt rằng thời hạn tối đa là từ ba đến bốn năm, hoặc thậm chí nhanh hơn nếu có thể.”

Theo Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia, nước này nhập khẩu khoảng 1 triệu thùng dầu mỗi ngày. Trong đó, từ 20% đến 25% đi qua eo biển Hormuz – tuyến đường đã bị đóng cửa kể từ khi xung đột bắt đầu vào cuối tháng 2.

Tổng thống Prabowo Subianto khẳng định Indonesia cần tự chủ năng lượng để độc lập và tồn tại, thông qua giải pháp điện khí hóa nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Chính quyền dự kiến xây dựng các trang trại điện mặt trời công suất 100 GW và đóng cửa 13 nhà máy điện diesel trong hai năm tới, giúp giảm nhập khẩu 200.000 thùng nhiên liệu mỗi ngày. Mục tiêu cuối cùng là chấm dứt hoàn toàn việc nhập khẩu bằng cách chuyển đổi 120 triệu xe máy sang xe điện trong vòng 3 đến 4 năm.

Chính phủ cũng đang chuẩn bị một khung pháp lý để trong tương lai yêu cầu tất cả xe máy bán tại Indonesia phải là xe điện, qua đó buộc các chủ sở hữu xe máy động cơ đốt trong hiện có phải chuyển đổi.

Bộ trưởng Bahlil cho biết thêm: "Định hướng của chúng ta là đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng để cắt giảm trợ cấp. Việc thay thế các nhà máy điện chạy dầu diesel bằng điện mặt trời không chỉ tối ưu hóa ngân sách hỗ trợ điện lực mà còn tạo đà thúc đẩy phổ cập xe máy và ô tô điện".

Tham vọng 120 triệu xe điện của Indonesia: Những "nút thắt" từ hạ tầng đến niềm tin

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu và thời hạn chuyển đổi xe máy này là cực kỳ tham vọng, đồng thời chỉ ra những rào cản kỹ thuật mà chính phủ cần vượt qua trước khi có thể thực hiện việc chuyển đổi ở quy mô lớn như vậy.

Fabby Tumiwa, Giám đốc điều hành của Viện Nghiên cứu Cải cách Dịch vụ Thiết yếu có trụ sở tại Jakarta, cho rằng: Số lượng xưởng được cấp phép không quá 50, và thậm chí những xưởng này chủ yếu tập trung ở khu vực Đại Jakarta. Nếu một xưởng có thể xử lý khoảng 1.000 xe mỗi năm, thì sẽ cần khoảng 20.000 xưởng chuyển đổi trên toàn quốc để đạt mục tiêu 20 đến 30 triệu lượt chuyển đổi mỗi năm mà chính phủ của Prabowo đang hướng tới.

Trong khi đó, việc áp dụng xe điện tại Indonesia vẫn còn thấp. Theo dữ liệu từ Bộ Giao thông Vận tải, chỉ có 123.000 trong số 20 triệu ô tô của nước này và 236.000 trong số 139 triệu xe máy là xe điện.Nhưng có lẽ rào cản lớn nhất vẫn là niềm tin của người tiêu dùng.

Fahmy Radhi, một nhà kinh tế học từ Đại học Gadjah Mada của Indonesia cho biết: “Nhiều người vẫn hoài nghi về tính thực tế và độ tin cậy của xe điện. Ngay cả khi có trợ cấp của chính phủ, không phải ai cũng sẵn sàng chuyển đổi xe máy của mình. Cuối cùng, đây là vấn đề thay đổi tư duy và hành vi của người tiêu dùng, chứ không chỉ là vấn đề kỹ thuật.”

Ngoài các “ông lớn” lâu đời như Honda của Nhật Bản và Viar của Indonesia, phần lớn thị trường xe máy điện hiện nay do các doanh nghiệp mới tham gia chi phối như Gesits và Smoot, cả hai đều ra mắt mẫu xe đầu tiên vào năm 2021.

Bên cạnh đó còn có Polytron, một thương hiệu điện tử nổi tiếng của Indonesia, gia nhập thị trường xe máy vào năm 2018 và giới thiệu mẫu xe đầu tiên ba năm sau đó.

Kỹ thuật chuyển đổi cốt lõi là thay thế bình xăng và động cơ đốt trong bằng bộ pin cùng động cơ điện. Một đội thợ kinh nghiệm có thể hoàn tất quy trình này trong khoảng từ 45 phút đến 2 giờ.

Các công ty nội địa như Bintang Racing Team hay Elders Garage đã tự phát triển bộ kit riêng, trong khi nhiều xưởng khác vẫn sử dụng động cơ từ bên thứ ba của Mỹ và Trung Quốc.

Hiện giới chức đang xây dựng một lộ trình nhằm thúc đẩy việc áp dụng xe điện nhanh hơn, với một số điểm khác biệt chính so với nỗ lực trước đó.

Bộ trưởng Bahlil cho biết chính phủ sẽ triển khai trợ cấp và các ưu đãi khác để khuyến khích người dân tham gia, đồng thời cho biết chi phí mà chủ xe máy phải trả có thể sẽ thấp hơn so với giai đoạn 2023–2024.

“Hiện nay, đã có những công nghệ rẻ hơn, vì vậy chi phí (chuyển đổi xe) có thể chỉ khoảng 5 đến 6 triệu rupiah. Theo thời gian, việc này đang trở nên ngày càng hợp túi tiền hơn. Chính phủ sẽ nỗ lực đồng hành cùng người dân để giảm bớt gánh nặng cho họ trong việc chuyển đổi này”.

Trong khi đó, Bộ trưởng Công nghiệp Agus Gumiwang Kartasasmita cho biết chính phủ đang chuẩn bị một khung pháp lý có thể tiến tới loại bỏ dần xe máy sử dụng động cơ đốt trong. Việc sản xuất xe truyền thống không nhất thiết phải dừng lại, nhưng sẽ được định hướng sang các thị trường xuất khẩu như châu Phi, Trung Đông và Nam Mỹ.

Mặc dù ngân sách chính thức chưa được công bố, nhưng nếu trợ cấp 10 triệu rupiah/xe, tổng chi phí có thể lên tới 1.200 nghìn tỷ rupiah (khoảng 70 tỷ USD). Các chuyên gia hiện vẫn nghi ngại về tính hiệu quả của mức chi phí này.

Các chuyên gia nhận định chương trình đi đúng hướng nhưng cần quy mô và thời gian triển khai thực tế hơn, vì đây là quá trình dài hạn, không thể giải quyết ngay lập tức các vấn đề ngắn hạn như giá nhiên liệu tăng.

Thay vì triển khai ồ ạt trên toàn quốc, nên bắt đầu dần dần tại một vài thành phố lớn và tập trung vào các nhóm cụ thể như tài xế giao hàng, xe công nghệ hoặc xe máy cũ có mức phát thải cao.

Việc bắt đầu ở quy mô nhỏ giúp các xưởng chuyển đổi có thời gian đào tạo lao động và nâng cao năng lực. Đồng thời, chính phủ cần đảm bảo nguồn điện sạch và mở rộng mạng lưới trạm sạc, đổi pin ngoài khu vực đô thị. 

Trong khi đó, Việt Nam đang triển khai chiến lược chuyển đổi xe điện theo lộ trình từng bước, tập trung vào các đô thị lớn thay vì đặt mục tiêu ồ ạt. Tại TP.HCM, địa phương dẫn đầu kế hoạch, mục tiêu đến cuối năm 2026 sẽ chuyển đổi khoảng 120.000 xe máy (đạt 30% lộ trình giai đoạn 2026-2028). Để phục vụ mục tiêu này, thành phố dự kiến trang bị 100 trạm sạc và 20.000 tủ đổi pin vào cuối năm 2026, sau khi đã bổ sung thêm 50 điểm đủ điều kiện lắp đặt vào tháng 3/2026.

Tại Hà Nội, chính sách hỗ trợ tài chính được chú trọng với đề xuất trợ giá 20% giá trị xe (tối đa 5 triệu đồng), riêng hộ nghèo có thể nhận tới 20 triệu đồng. Cùng với đó, thành phố hướng tới mở rộng vùng phát thải thấp theo từng giai đoạn, thay vì cấm ngay trên toàn đô thị.

Dù chính sách và mạng lưới taxi điện đang phát triển nhanh, hạ tầng sạc vẫn là "nút thắt" cần thêm vốn và thời gian đầu tư đồng bộ để đảm bảo tính khả thi trên diện rộng.