Chuyển đổi xe điện ở quốc gia không gián tiếp phát thải trong quá trình sản xuất và sạc pin

Ở thủ đô Addis Ababa, hơn 100 xe buýt điện mới đây đi vào hoạt động, mở ra chương mới cho ngành vận tải công cộng của đất nước Đông Phi này.

Tăng tốc điện hóa giao thông

Buổi sáng ở thủ đô Addis Ababa của Ethiopia, chiếc xe buýt điện bắt đầu rời bến, len qua các tuyến phố đông đúc.

Ngồi sau vô lăng, chị Shashir Ashmara cảm nhận rất rõ sự khác biệt so với những chiếc xe chạy xăng trước đây. Mỗi hành trình trở nên êm ái và dễ chịu hơn cho cả người lái lẫn hành khách: “Những chiếc xe buýt điện này rất khác với xe chạy xăng. Chúng không xả thải ra môi trường và cũng không tạo ra tiếng ồn khó chịu như trước.”

Sự thay đổi đó có được nhờ nguồn năng lượng dồi dào từ siêu đập thủy điện Đại Phục hưng Ethiopia, công trình thủy điện lớn nhất châu Phi, trị giá gần 5 tỷ USD. Đập bắt đầu vận hành vào năm 2025 với công suất hơn 5.100 megawatt, giúp sản lượng điện của Ethiopia tăng gấp đôi.

Hiện nay, hơn 97% điện năng của quốc gia này được sản xuất từ thủy điện, nguồn năng lượng tái tạo và thân thiện với môi trường. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Ethiopia thúc đẩy quá trình điện hóa giao thông.

Theo các chuyên gia, xe điện là một trong những công nghệ thông minh giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Điều này đặc biệt đúng với Ethiopia, nơi phần lớn điện năng được tạo ra từ nguồn năng lượng sạch. Trong khi ở nhiều quốc gia khác, xe điện vẫn phải sử dụng nguồn điện được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch, nghĩa là gián tiếp vẫn phát thải carbon trong quá trình sạc pin, thì tại Ethiopia, việc vận hành xe điện gần như không tạo ra tác động đáng kể tới khí hậu.

Những chiếc xe buýt điện hoạt động tại thủ đô Addis Ababa, mỗi ngày vận chuyển hơn 90.000 hành khách. Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, chúng còn mang đến trải nghiệm dễ chịu hơn cho người dân thành phố.

Anh Zerae Tekelu một hành khách đi xe buýt chia sẻ: “Đi xe buýt điện rất thoải mái. Chúng cũng tốt hơn vì không gây ô nhiễm không khí. Đây là một bước tiến của đất nước chúng tôi.”

Tuy nhiên, mục tiêu mở rộng số lượng phương tiện thân thiện môi trường không chỉ xuất phát từ lý do bảo vệ khí hậu. Trước đó, Ethiopia phải đối mặt với áp lực kinh tế rất lớn từ việc nhập khẩu nhiên liệu.

Mỗi năm, Ethiopia phải bỏ ra gần 4 tỷ euro để nhập khẩu dầu mỏ, một khoản chi mà nền kinh tế ngày càng khó gánh vác. Chính vì vậy, vào năm 2024, chính phủ đưa ra quyết định táo bạo: cấm nhập khẩu các loại xe chạy xăng và diesel.

Khi giá dầu thế giới tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông, quyết định này càng được xem là đúng đắn. Với Ethiopia, tương lai dường như đang thuộc về xe điện.Sự phát triển diễn ra với tốc độ đáng chú ý. Chỉ hai năm trước, cả nước Ethiopia mới có khoảng 30.000 xe điện lưu thông. Hiện nay, con số đó tăng gần gấp bốn lần.

Hạ tầng và sản xuất trong nước quyết định chặng đường xe điện

Điều đáng chú ý là sự tăng trưởng này diễn ra trong bối cảnh Ethiopia vẫn còn nhiều thách thức về tiếp cận điện năng. Hơn 63 triệu người dân, tương đương khoảng 46% dân số, hiện vẫn chưa được sử dụng điện.

Xe điện vẫn là tài sản có giá trị lớn đối với phần đông người dân. Một chiếc ô tô điện cỡ nhỏ có giá khởi điểm khoảng 17.000 euro. Trong khi đó, nhiều người Ethiopia có thu nhập dưới 1.000 euro mỗi năm. Dù vậy, đối với những người có điều kiện chuyển đổi phương tiện, lợi ích kinh tế là rất rõ ràng.

Abdurahman Ali, một tài xế taxi cho biết việc chuyển sang xe điện giúp ông tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành: “Xe điện mang lại cảm giác thoải mái hơn. Trước đây tôi lái một chiếc xe xăng. Mỗi tháng phải chi từ 40.000 đến 50.000 birr (khoảng 6 đến 8 triệu đồng) cho nhiên liệu. Từ khi chuyển sang xe điện và sạc tại nhà, chi phí hàng tháng giảm xuống còn khoảng 5.000 birr hoặc thấp hơn. Đó là một sự khác biệt rất lớn.”

Tuy nhiên, khi số lượng xe điện ngày càng tăng, một thách thức mới cũng xuất hiện đó là hạ tầng sạc điện.

Hiện Ethiopia có khoảng 500 trạm sạc, nhưng phần lớn tập trung tại thủ đô Addis Ababa. Điều này khiến việc sử dụng xe điện ở các khu vực khác gặp nhiều khó khăn.Khoảng trống đó đang tạo cơ hội cho khu vực tư nhân tham gia. Đầu năm 2026, ông Ezekiyas Dufera, một doanh nhân địa phương, khai trương trạm sạc hoạt động 24 giờ mỗi ngày.

Trạm được tích hợp ứng dụng điện thoại giúp khách hàng theo dõi mức giá phải trả cho mỗi lần sạc. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực này cũng không hề dễ dàng: “Mọi thứ được cải thiện nhiều, dù đôi khi chúng tôi vẫn gặp tình trạng mất điện. Còn những khó khăn nhất định, nhưng ngành này nhìn chung có triển vọng.”

Bước đi tiếp theo của Ethiopia là điện hóa hệ thống mini buýt, phương tiện được xem là xương sống của giao thông công cộng tại thủ đô Addis Ababa.

Để phục vụ mục tiêu đó, Ethiopia đang thúc đẩy ngành công nghiệp sản xuất xe điện trong nước, nhưng vẫn đối mặt nhiều trở ngại. Hiện quốc gia này có 17 nhà máy sản xuất xe điện. Do phụ thuộc hoàn toàn vào linh kiện nhập khẩu, tình trạng thiếu ngoại tệ và vốn lưu động khiến một nhà máy lắp ráp mini buýt điện chỉ sản xuất được khoảng 500 xe mỗi năm.

Dẫu còn nhiều thách thức, xu hướng chuyển đổi sang xe điện tại Ethiopia là điều khó có thể đảo ngược.So với nhiều quốc gia châu Phi khác, Ethiopia có số lượng phương tiện giao thông tương đối thấp. Chính điều đó lại trở thành lợi thế. Thay vì phải xử lý một lượng lớn xe chạy nhiên liệu hóa thạch, nước này có cơ hội xây dựng hệ thống giao thông mới theo hướng sạch ngay từ lúc này.

Với nguồn điện thủy điện dồi dào, chính sách quyết liệt của chính phủ và nhu cầu giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, Ethiopia đang tăng tốc trên hành trình điện hóa giao thông.

Con đường phía trước vẫn còn không ít khó khăn, từ hạ tầng sạc điện, khả năng tiếp cận điện năng cho người dân đến nguồn cung linh kiện sản xuất. Nhưng những chiếc xe buýt điện đang lăn bánh trên các tuyến phố Addis Ababa cho thấy hướng đi mới đã được lựa chọn.

Câu chuyện của Ethiopia cũng mang đến nhiều gợi mở cho Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh. Những năm gần đây, xe điện tại Việt Nam đang phát triển nhanh, từ ô tô cá nhân, taxi điện đến xe buýt điện tại các đô thị lớn.

Tuy nhiên, bài toán hạ tầng trạm sạc, nguồn cung linh kiện, chi phí đầu tư và khả năng tiếp cận của người dân vẫn là những thách thức cần giải quyết. Kinh nghiệm thế giới cho thấy, quá trình chuyển đổi sang xe điện không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay môi trường, mà còn gắn với an ninh năng lượng và chiến lược phát triển kinh tế dài hạn.Khi giá nhiên liệu biến động và các yêu cầu về giảm phát thải ngày càng khắt khe, việc thúc đẩy phương tiện sử dụng năng lượng sạch sẽ trở thành xu hướng khó đảo ngược.

Với lợi thế về quy mô thị trường, năng lực sản xuất trong nước và định hướng phát triển xanh đang được thúc đẩy mạnh mẽ, Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành công nghiệp xe điện, đồng thời từng bước xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại, thân thiện hơn với môi trường hơn.