Gỡ nút thắt chi phí từ vận tải đa phương thức

Trong bối cảnh nền kinh tế đòi hỏi những chuỗi logistics thông minh, chi phí thấp và khả năng kết nối cao hơn, bất cập này lại càng cần được nhìn nhận dưới một góc độ mới, nhất là khi nhiều doanh nghiệp vẫn đang bị động, phụ thuộc một phương thức vận tải duy nhất và chịu những áp lực ngày càng lớn.

Doanh nghiệp "cân não" chọn đường vận chuyển

Những hộp yến sào, cà phê và nông sản của công ty Py Nest tại Đắk Lắk đang đều đặn theo các chuyến xe đến với khách hàng trên cả nước. Với chị Nguyễn Thị Hằng Ny, Giám đốc doanh nghiệp, đường bộ vẫn là lựa chọn gần như duy nhất bởi chi phí thấp, chiếm khoảng 3 - 5% giá thành sản phẩm. Dù có thời điểm giá cước tăng tới khoảng 30% khi xăng dầu biến động mạnh, nhưng công ty vẫn giữ giá bán để không ảnh hưởng doanh số:

"Hoạt động kinh doanh thì mình ráng để giá thấp nhất, ví dụ có lúc mình lãi 5.000 thì bây giờ mình lãi 3.000. Hộp tổ yến rất là nhẹ, mình gửi Viettel Post 35.000 (một đơn) trên toàn quốc. Còn hàng nặng như cà phê chỉ có 7.000/cân thôi. Tàu giá cao, mà máy bay thì cao hơn nữa, nó đắt gấp đôi luôn ý", chị Ny cho biết.

Những chuyến hàng vẫn ngày ngày lăn bánh vào Nam ra Bắc, nhưng phía sau là những phép tính mà doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ lưỡng để giữ sức cạnh tranh trên thị trường.

Bà Lý Anh Thư, Giám đốc Hợp tác xã Anh Thư ở Cà Mau, và ông Lê Văn Nam ở Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Long, Đồng Tháp chia sẻ:

"Mình gửi qua đơn vị chuyển phát. Tại vì hiện tại chi phí bên đây cũng còn tương đối tốt, nó tiện, lấy tận nhà luôn rồi phát tại nhà luôn".

"Hàng nhiều thì mình phải cân đối, đường sắt thì số lượng nhiều, còn hàng ít thì xe có dịch vụ đi suốt rồi. Dĩ nhiên là mình phải lệ thuộc. Nhiều khi nó kẹt hàng, chậm hàng mình phải lệ thuộc".

Dù có nhiều loại hình vận tải nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn lựa chọn đường bộ nhờ tính linh hoạt và khả năng giao - nhận hàng tận nơi. Tuy nhiên, khi chi phí nhiên liệu biến động, áp lực lên doanh nghiệp cũng tăng theo.

So với vận chuyển hàng hóa bằng đường bộ, vận tải thủy - bộ kết hợp có nhiều lợi thế về chi phí, nhất là đối với những đơn vị có lượng hàng lớn.

Đại diện Công ty MTL Logistics chia sẻ: "Đường bộ với đường thủy là nhiều, giá tốt hơn và độ an toàn đi trên biển cao hơn. Giả sử em đi một cái container 40 feet từ Đồng Nai, Bình Dương ra Bắc Ninh, cước đường bộ khoảng tầm 40 triệu đồng. Đi đường biển thì đâu đó giảm xuống khoảng 30 triệu thôi. Nhưng thời gian đường bộ đi khoảng 3 - 4 ngày, còn đường biển sẽ đi khoảng 5 - 6 ngày".

Giảm chi phí logistics bắt đầu từ kết nối dữ liệu

Cũng theo vị đại diện Công ty MTL Logistics, để giảm chi phí vận tải biển, từ đó gỡ “nút thắt” cho vận tải đa phương thức, ngoài việc cải thiện về hạ tầng, năng lực xếp dỡ và giảm chi phí nâng - hạ vỏ container, nhà nước cần đẩy mạnh kết nối dữ liệu để tránh tình trạng chạy rỗng. Hiện dữ liệu mới chỉ được một số nhà xe tự kết nối với nhau theo từng tuyến, chưa có kết nối đồng bộ giữa các doanh nghiệp xuất nhập khẩu hay chủ hàng.

Đồng tình quan điểm này, bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM bày tỏ: "Cần đẩy mạnh và tăng tốc độ hoàn thiện thực hiện các dự án đã có quy hoạch và cần quy hoạch cụ thể hơn, đặc biệt là cơ sở hạ tầng, tăng tính kết nối. Thứ hai là chuyển đổi số, chúng ta cũng cần phải tăng nhanh tốc độ để đưa vào thực hiện. Và đặc biệt là việc xây dựng Trung tâm dữ liệu Quốc gia liên quan ngành logistics và cảng biển, bởi vì 80 - 90% các doanh nghiệp đã dịch chuyển việc vận tải, giao hàng và các chuỗi cung ứng từ tất cả phương tiện vận tải qua vận tại thủy".

Chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối giữa các loại hình vận tải, giúp doanh nghiệp dễ dàng lựa chọn phương án tối ưu, giảm thời gian chờ đợi, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng. Đặc biệt trong kỷ nguyên AI, trí tuệ nhân tạo có thể hiện diện rõ nét trong hoạt động logistics, từ tối ưu vận tải, quản lý kho bãi đến phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực.

Ông Trần Đức Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hà Nội cho rằng, để giảm chi phí logistic cần tăng cường sự kết nối: "Phải thúc đẩy sự kết nối giữa các phương thức vận tải để làm cho chi phí tổ chức vận tải logistics giảm xuống. Lúc đấy mới đủ hấp dẫn đối với doanh nghiệp để tổ chức vận tải đa phương thức.

Ví dụ như chúng ta cần phải tổ chức những điểm có thể kết nối giữa vận tải đường thủy và vận tải đường bộ. Địa bàn Hà Nội chưa có một điểm nào như vậy. Đường sắt rõ ràng lại phụ thuộc rất nhiều vào hạ tầng. Đường sắt tăng lên bao nhiêu thì đường bộ sẽ giảm xuống bấy nhiêu. Kéo theo sự giảm tải đường bộ là giảm tai nạn giao thông, giảm ùn tắc giao thông, giảm phát thải,…"

Bài toán đặt ra không chỉ là đầu tư thêm hạ tầng, bởi đây là câu chuyện cần nguồn lực rất lớn, mà trước mắt cần một cơ chế đồng bộ hơn để kết nối hiệu quả các phương thức vận tải hiện có, từ đó hình thành các chuỗi vận tải đa phương thức, giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn về chi phí và thời gian vận chuyển.

Khi vận tải đa phương thức được kết nối thông suốt bằng hạ tầng, cơ chế và công nghệ, thì gánh nặng trên những tuyến đường bộ sẽ dần được san sẻ, qua đó góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam./.