Hà Nội thúc đẩy cơ chế liên vùng: Lời giải cho "bài toán" môi trường Vùng Thủ đô

Tham dự Hội nghị dự kiến có lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo thành phố Hà Nội và các tỉnh trong Vùng Thủ đô gồm Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình; đại diện các bộ, ngành Trung ương; các cơ quan chuyên môn; các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực môi trường, tài nguyên nước, khí tượng thủy văn và phát triển bền vững.

Vùng Thủ đô là khu vực có tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và gia tăng dân số thuộc nhóm cao nhất cả nước, đồng thời là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa, khoa học và giáo dục của quốc gia. Quá trình phát triển nhanh đã tạo ra nhiều áp lực đối với môi trường, trong đó nổi bật là tình trạng ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, gia tăng chất thải rắn, suy giảm chất lượng môi trường tại các lưu vực sông và các khu vực đô thị, công nghiệp tập trung.

Thực tiễn cho thấy, nhiều vấn đề môi trường của Hà Nội và các địa phương trong Vùng Thủ đô không còn giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính của từng tỉnh, thành phố. Ô nhiễm không khí có thể lan truyền trên diện rộng giữa các địa phương; nguồn nước mặt trên các lưu vực sông chịu tác động từ nhiều nguồn thải khác nhau; hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải có tính liên kết vùng; trong khi các sự cố môi trường, thiên tai và biến đổi khí hậu ngày càng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương để ứng phó hiệu quả.

Tuy nhiên, hiện nay việc phối hợp giữa các địa phương trong quản lý môi trường chủ yếu được thực hiện thông qua các chương trình, kế hoạch hoặc cơ chế phối hợp riêng lẻ, chưa có một khuôn khổ thống nhất, đồng bộ và đủ mạnh để điều phối các vấn đề môi trường liên vùng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một cơ chế phối hợp chính thức, rõ trách nhiệm, rõ phương thức thực hiện và có khả năng huy động sự tham gia của tất cả các địa phương trong Vùng Thủ đô.

Theo Điều 30 Luật Thủ đô năm 2024, việc phối hợp bảo vệ môi trường Vùng Thủ đô tập trung vào các vấn đề có tác động liên tỉnh, bao gồm quản lý và cải thiện chất lượng không khí; quản lý nước thải theo lưu vực sông và hệ thống thoát nước; quản lý chất thải theo chuỗi phát sinh, thu gom, vận chuyển và xử lý.

Đây là lần đầu tiên cơ chế phối hợp liên vùng về môi trường được quy định trực tiếp trong Luật Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tăng cường liên kết, phối hợp giữa các địa phương trong giải quyết các vấn đề môi trường có tính chất liên vùng, đồng thời cụ thể hóa chủ trương phát triển Vùng Thủ đô theo hướng xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tại Hội nghị, các đại biểu sẽ tập trung thảo luận các nội dung trọng tâm của Dự thảo Quy chế như: Cơ chế chia sẻ, kết nối và sử dụng chung dữ liệu môi trường; Kiểm kê môi trường liên vùng; Quan trắc, giám sát môi trường liên vùng; Phân tích, dự báo và cảnh báo môi trường; Xây dựng Kế hoạch môi trường Vùng Thủ đô; Cơ chế điều phối vùng đối với các vấn đề môi trường liên vùng; Các cấp độ ứng phó đối với ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và các sự cố môi trường liên vùng; Cơ chế giám sát, đánh giá việc thực hiện Quy chế; Các nhiệm vụ ưu tiên về bảo đảm an ninh nguồn nước, kiểm soát ô nhiễm, tiêu thoát nước và ứng phó với các nguy cơ môi trường liên vùng.

Dự thảo Quy chế được xây dựng trên nguyên tắc không làm phát sinh tổ chức bộ máy mới; không làm thay đổi chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các địa phương; bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ trách nhiệm và tăng cường hiệu quả phối hợp trong quản lý môi trường. Quy chế hướng tới hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các địa phương trong chia sẻ thông tin, xây dựng kế hoạch chung, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ liên vùng và phối hợp xử lý các vấn đề môi trường phát sinh.

Việc xây dựng và ban hành Quy chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường; tăng cường khả năng dự báo, cảnh báo và ứng phó với các nguy cơ ô nhiễm; bảo đảm an ninh nguồn nước; cải thiện chất lượng không khí; sử dụng hiệu quả tài nguyên và hạ tầng môi trường; đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững của toàn Vùng Thủ đô.

Thông qua Hội nghị, thành phố Hà Nội và các địa phương trong Vùng Thủ đô hướng tới việc xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, hiện đại, dựa trên dữ liệu và khoa học, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý môi trường, bảo đảm chất lượng sống của người dân, tăng cường sức chống chịu trước các thách thức môi trường và thúc đẩy phát triển xanh, bền vững cho toàn Vùng Thủ đô.