Đừng để bạo lực học đường trở thành “bình thường”

Vụ việc nam sinh lớp 11 bị nhóm bạn đánh hội đồng đến mức phải nhập viện, gãy xương mũi và nghi chấn thương sọ não, xảy ra tại xã Phước Hòa, TP.HCM, một lần nữa gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng bạo lực học đường. Điều đáng nói là, nguyên nhân ban đầu chỉ xuất phát từ một va chạm khi đá bóng, một mâu thuẫn rất nhỏ, nhưng lại bị đẩy đi quá xa bởi cách hành xử thiếu kiểm soát, thiếu kỹ năng và cả sự xuống cấp trong ứng xử của một bộ phận học sinh.

Nhìn vào diễn biến vụ việc, có thể thấy đây không phải là hành vi bộc phát nhất thời. Mâu thuẫn đã âm ỉ từ trước, có hăm dọa, có tích tụ và cuối cùng là hành động “đánh hội đồng” có tổ chức. Điều đó cho thấy bạo lực học đường không còn là những xô xát đơn lẻ, mà đã có dấu hiệu trở thành hành vi có tính toán, mang yếu tố tâm lý đám đông và sự cổ vũ lệch lạc.

Một câu hỏi cần đặt ra là, vì sao những mâu thuẫn rất nhỏ giữa học sinh lại dễ dàng leo thang thành bạo lực nghiêm trọng? Trước hết, đó là sự thiếu hụt kỹ năng giải quyết xung đột. Khi không biết cách đối thoại, không được hướng dẫn cách kiềm chế cảm xúc, nhiều em chọn cách “giải quyết nhanh” bằng nắm đấm. Bên cạnh đó, tâm lý sĩ diện, hiếu thắng ở tuổi vị thành niên, cộng với ảnh hưởng từ mạng xã hội, nơi không ít video bạo lực được lan truyền như một dạng “thể hiện bản lĩnh” lại càng khiến hành vi sai lệch trở nên nguy hiểm hơn.

Nhưng sẽ là thiếu sót nếu chỉ nhìn nhận vấn đề từ phía học sinh. Thực tế cho thấy, nhiều vụ bạo lực xảy ra ở khu vực “giáp ranh” như nhà xe, cổng trường, hoặc bên ngoài khuôn viên, nơi sự quản lý còn lỏng lẻo. Điều này đặt ra trách nhiệm không chỉ của nhà trường mà còn của gia đình và chính quyền địa phương.

Chỉ đạo mới nhất của TPHCM đã nhấn mạnh một điểm rất đáng chú ý đó là hiệu trưởng không thể “vô can” nếu để xảy ra bạo lực học đường. Đây không chỉ là một thông điệp mang tính quản lý, mà còn là sự thay đổi về nhận thức rằng, an toàn trường học không phải là trách nhiệm chung chung, mà phải có người chịu trách nhiệm cụ thể. Khi trách nhiệm được cá thể hóa, việc phòng ngừa và xử lý mới có thể thực chất, thay vì dừng lại ở những khẩu hiệu.

Tuy nhiên, siết chặt trách nhiệm thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một môi trường học đường lành mạnh từ gốc. Trong đó, giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và văn hóa ứng xử phải được đặt ngang hàng với dạy kiến thức. Một học sinh có thể giỏi toán, giỏi văn, nhưng nếu không biết kiểm soát hành vi, không hiểu giá trị của sự tôn trọng và lòng nhân ái, thì vẫn có thể trở thành tác nhân của bạo lực.

Cùng với đó, vai trò của tư vấn tâm lý học đường cần được nhìn nhận đúng mức. Nhiều học sinh mang trong mình những áp lực, bức xúc nhưng không có nơi chia sẻ, lâu dần dễ dẫn đến hành vi tiêu cực. Nếu có một hệ thống hỗ trợ tâm lý hiệu quả, nhiều mâu thuẫn có thể được “giải tỏa” từ sớm, thay vì bùng phát thành bạo lực.

Gia đình cũng không thể đứng ngoài cuộc. Không ít phụ huynh chỉ quan tâm đến điểm số mà quên mất việc dạy con cách làm người, cách ứng xử. Khi con có biểu hiện bất thường: nóng nảy, dễ kích động, hay tham gia các nhóm bạn xấu, nếu không kịp thời uốn nắn, hậu quả có thể rất khó lường.

Một điểm đáng lưu ý khác là vai trò của cộng đồng và công nghệ. Việc tăng cường camera, giám sát khu vực xung quanh trường học, hay ứng dụng công nghệ phát hiện nguy cơ là cần thiết. Nhưng quan trọng hơn, mỗi người xung quanh như: bảo vệ, người dân, bạn bè…cần có ý thức can thiệp, báo tin khi thấy dấu hiệu bạo lực, thay vì thờ ơ hoặc quay clip đăng mạng.

Bạo lực học đường không phải là câu chuyện mới, nhưng mỗi vụ việc nghiêm trọng lại là một lời cảnh tỉnh. Một cú đấm không chỉ gây tổn thương thể xác, mà còn để lại những vết sẹo tâm lý lâu dài cho nạn nhân. Và xa hơn, nó làm xói mòn môi trường giáo dục, nơi lẽ ra phải là chỗ an toàn nhất cho sự phát triển của học sinh.

Ngăn chặn bạo lực học đường không thể là giải pháp ngắn hạn hay trách nhiệm của riêng ai. Đó phải là sự vào cuộc đồng bộ của nhà trường, gia đình, xã hội và cả chính các em học sinh. Khi mỗi mắt xích đều nhận thức rõ vai trò của mình, những mâu thuẫn nhỏ sẽ không còn cơ hội biến thành những bi kịch lớn.