Căng thẳng Trung Đông: Nguy cơ tăng giá xăng dầu, lạm phát, suy giảm sức mua

Nguy cơ tăng giá nhiên liệu đang đặt ra thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp vận tải và nền kinh tế.

Căng thẳng Trung Đông đẩy thị trường xăng dầu vào thế áp lực mới

Phản ứng của thị trường xăng dầu trong nước diễn ra rất nhanh khi căng thẳng Mỹ - Israel - Iran leo thang, khi chiết khấu giảm mạnh do lo ngại nguồn cung có thể bị gián đoạn.

TS. Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, đơn vị kinh doanh xăng dầu tại Vĩnh Long cho biết, điều đáng lo ngại là khi giá bán buôn tiến sát giá trần bán lẻ, biên độ lợi nhuận của các cửa hàng gần như bị “bóp nghẹt”:

"Khi báo đăng thì họ cũng có tâm lý phòng ngừa, doanh nghiệp bán lẻ cũng đã rất lo lắng về vấn đề này, và người tiêu dùng rất hoang mang. Hiện nay, khâu bán lẻ đang chịu thiệt thòi lớn khi phải gồng mình ra bán mà không có lãi, chiết khấu 0 đồng thì tất nhiên là không có lãi, mà còn lỗ do chi phí về điện nước, khấu hao, lãi vay, chi phí mặt bằng".

Ở góc độ chính sách công, TS. Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh độ mở lớn của nền kinh tế khiến Việt Nam đặc biệt nhạy cảm với các cú sốc năng lượng.

Ông nhắc lại bài học từ xung đột Nga - Ucraina năm 2022, khi đứt gãy nguồn cung đã tạo sức ép lớn lên tăng trưởng và ổn định vĩ mô. Theo ông Việt, điều quan trọng không chỉ là đảm bảo nguồn cung mà còn phải kích hoạt kịp thời các công cụ chính sách để giảm sốc cho doanh nghiệp và người dân:

"Bên cạnh việc chúng ta nỗ lực ổn định nguồn cung xăng dầu thì một trong những biện pháp khác là chúng ta đảm bảo các cân đối lớn dựa trên sự can thiệp kịp thời về các chính sách tài khóa, nhất là những chính sách hỗ trợ cho người dân và doanh nghiệp với những bộ đệm chính sách để giảm các cú sốc về giá.

Ví dụ như chúng ta đã rất thành công trong việc giảm sự tăng giá nguyên liệu nói chung và giá xăng dầu nói riêng thông qua việc miễn một phần hoặc hoàn toàn một số loại thuế đối với nguyên liệu và với xăng dầu trong giai đoạn có những khủng hoảng".

Với ngành vận tải - lĩnh vực tiêu thụ nhiên liệu lớn nhất - nỗi lo càng hiện hữu. Ông Nguyễn Công Hùng, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Mai Linh, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho biết, các doanh nghiệp gần như không có khả năng tích trữ nhiên liệu dài hạn. Bài toán chi phí đầu vào tăng cao đồng nghĩa giá thành vận tải và hàng hóa sẽ đội lên, và cuối cùng người tiêu dùng là người gánh chịu:

"Như giai đoạn 2022 giá xăng dầu tăng phi mã lên tới hơn 30.000 đồng/lít. Đối với các doanh nghiệp thì chỉ trông chờ vào việc điều chỉnh các chính sách rồi chuẩn bị các nguồn lực của Nhà nước thôi. Chúng ta đã bước vào giai đoạn chuyển đổi xanh, sử dụng xe điện, giảm bớt áp lực. Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều khó khăn, biến động bởi dầu thô mà tăng giá thì tất cả mặt hàng khác sẽ kéo theo, bởi vì xăng dầu cho ngành vận tải tăng cao thì sẽ đội lên chi phí sản xuất và giá thành bán hàng sẽ tăng cao".

Bài toán dự trữ, đa dạng nguồn cung xăng dầu

Theo cập nhật tình hình thương mại quốc tế trong bối cảnh căng thẳng quân sự tại Trung Đông từ Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), dự báo giá cước container có thể tăng mạnh. Theo tiền lệ từ các đợt bất ổn trước, cước container 40 feet có thể nhảy vọt hơn 2 - 3 lần bình thường; các đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. Dầu Brent đang chịu áp lực tăng giá lớn, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải biển và hàng không đều tăng.

Điều này khiến các nhóm hàng nhạy cảm như các mặt hàng nông sản (trái cây, thủy sản - vốn là thế mạnh của Việt Nam) sẽ gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài, làm ảnh hưởng chất lượng và tăng chi phí bảo quản.

PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, nhìn nhận tác động của chiến sự không chỉ dừng ở giá xăng dầu mà còn tạo vòng xoáy chi phí - lạm phát - suy giảm sức mua. Theo ông Lạng, trong bối cảnh giá dầu có thể leo thang mạnh, việc đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ và chuyển dịch sang năng lượng thay thế là con đường không thể trì hoãn:

"Chuyện tăng giá này không đảo ngược được rồi, vấn đề là chúng ta phải chuẩn bị lượng dự trữ mà chúng ta đã có. Tôi nghĩ nếu như nhanh chóng có thể ngay từ bây giờ, cần phải mua trước các hợp đồng dài hạn thì sẽ hay hơn, chúng ta duy trì được giá thì sau đó giá có lên thì mình cũng đã có sẵn rồi.

Thứ hai, phải đa dạng hóa nguồn cung ứng, không nên nhập khẩu từ vùng chiến tranh nữa mà nhập ngoài vùng Vịnh, chẳng hạn như nhập từ Brunei, Malaysia. Thứ ba là tăng sản xuất trong nước, nhà máy lọc dầu nâng công suất lên. Tiếp theo là sử dụng tiết kiệm và hiệu quả, giảm bớt các chi phí liên quan xăng dầu".

Về giải pháp dài hạn, TS. Giang Chấn Tây cho rằng, cơ chế điều hành cần phản ứng nhanh hơn với biến động thị trường. Theo ông, Bộ Công thương cần sớm ban hành nghị định mới để tính toán giá bán lẻ phù hợp, phản ứng kịp thời với biến động thế giới và định hướng minh bạch, cân bằng lợi ích giữa các khâu, đặc biệt là giảm áp lực đang dồn xuống hệ thống bán lẻ.

Ông cũng đề xuất trong điều kiện bình thường duy trì dự trữ tối thiểu 20 ngày, nhưng khi rủi ro địa chính trị gia tăng thì phải nâng lên 30 ngày hoặc cao hơn trên cơ sở dự báo khoa học. Cùng với đó là đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, đẩy mạnh nhiên liệu sinh học như E10, tận dụng thế mạnh nông nghiệp sẵn có và giảm phụ thuộc vào thị trường dầu mỏ thế giới./.