Cần nhiều giải pháp để nhà ở xã hội đến đúng người cần

Tuy nhiên, để hoàn thành những mục tiêu tăng số lượng các dự án nhà ở xã hội trong năm 2026 và các năm tiếp theo, rất cần sự nỗ lực và vào cuộc của nhiều địa phương và các cơ quan liên quan.

Hình ảnh những hàng dài người dân xếp tại các điểm thu nộp hồ sơ đăng ký mua NƠXH không còn xa lạ tại các dự án trên địa bàn TP Hà Nội. Không ít người phải xếp hàng qua đêm mới đến lượt nộp hồ sơ. Chị Hoàng Thị Hạnh- Một người nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội ở Hà Nội chia sẻ:

"Không có hợp đồng lao động nên chúng tôi phải xin xác nhận thu nhập tại UBND xã phường nơi ở, chúng tôi đã xin xong rồi, nhưng đên gần ngày nộp hồ sơ thì bất ngờ thay đổi quy định là phải xin xác nhận từ cơ quan công an. Thế mà vào thời điểm đến hạn nộp hồ sơ mua nhà thì vẫn chưa ban hành mẫu mới xác nhận thu nhập, điều này khiến chúng tôi trở tay không kịp".

Đây chỉ là 1 trong rất nhiều những “rào cản” khiến hành trình của người thu nhập thấp chạm vào giấc mơ NƠXH càng trở nên gian nan. Tuy nhiên, theo luật sư Nguyễn Văn Chiến, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, Nguyên Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội lại cho rằng: những điểm nghẽn như thế này hoàn toàn có thể tháo gỡ:

"Để xác nhận thu nhập của người lao động cần phải có sự phối hợp để thống nhất ban hành văn bản liên ngành để thống nhất thẩm quyền và mẫu biểu thực hiện trong toàn quốc cũng như hướng dẫn cho phù hợp với quy định của pháp luật mà đã được đề cập cũng như là nghị định số 261 sửa đổi liên quan đến thẩm quyền của công an xã".

Cùng với những vướng mắc về thủ tục, tình trạng trung gian nở rộ trong tiếp cận NƠXH đang khiến chính sách bị bẻ cong, méo mó, gây bức xúc trong xã hội. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Thường Lạng cho rằng chính sự chênh lệch giá quá lớn so với thị trường, cộng với quy định về tiêu chuẩn đối tượng và mục đích sử dụng chưa thật rõ, dẫn đến lách luật, mua đi bán lại:

"Phải có một thống kê đầy đủ nhu cầu thực sự của người thiếu nhà, muốn mua nhà. Đội ngũ thực hiện điều này phải thực sự chặt chẽ vì không sẽ sợ trách nhiệm, người này mượn tên người khác, mua xong bán đi để kiếm hàng tỷ, rồi lại lấy tiền đó đi thuê nhà.

Cần phải có minh bạch từ đầu về quy trình, tiêu chuẩn, đặc biệt phải có cam kết mua để ở; còn người mua không để ở thì xếp loại riêng vì luật của mình có cấm mua để bán đâu, cái này luật pháp quy định không rõ nên mới gây ra tình trạng lộn xộn, méo mó, khiến chủ trương thì tốt nhưng thực thi không đầy đủ".

Cũng theo các chuyên gia, tiêu chí xác định đúng đối tượng còn thiếu rõ ràng, khiến trung gian dễ “trà trộn” vào. Chủ đầu tư muốn bán nhanh và bù đắp khoảng chênh lệch lớn giữa giá NƠXH và giá nhà ở thương mại lại dựa vào các nhóm này để xử lý hồ sơ, góp phần duy trì tầng lớp môi giới không chính thức. TS Nguyễn Minh Phong - Chuyên gia kinh tế phân tích:

"Để giải quyết thì điều quan trọng nhất chính là các tiêu chí tiếp cận phải rất rõ ràng, đồng thời là điều kiện tiếp cận rất rộng, mở công khai không cần phải phức tạp, không cần phải thông qua hai mới tiếp cận được thì ai đúng đối tượng. họ có quyền tiếp cận.

Thứ hai nữa là thực hiện các chính sách phân loại bình chọn và chấm điểm thật là rõ công khai, minh bạch để không còn mối quan hệ ngoại giao hoặc là sự tù mù. Cuối cùng là cần công khai thông tin, minh bạch, giám sát, đặc biệt là những người trúng những cái người mà thuộc diện đối tượng tham gia tất cả những điều bằng những biện pháp chế tài".

Điều quan trọng nhất, theo ông Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, là việc thực thi chính sách. Chỉ khi cơ quan quản lý chủ động hơn trong việc chuẩn hóa quy trình, thống nhất mẫu biểu và thẩm quyền xác nhận, đặc biệt là khâu “hậu kiểm” – giám sát chặt chẽ sau xét duyệt, thì các kẽ hở về trung gian, chuyển nhượng sai mục đích mới được bịt lại:

"Nhà ở xã hội hiện có nhiều ưu đãi nên giá thấp hơn thị trường, lại được phép chuyển thành nhà thương mại sau 5 năm. Chính cơ chế này khiến nhiều người tìm mọi cách để mua, kể cả khi không có nhu cầu thực sự.

Trong khi đó, quy định hậu kiểm gần như chưa có: chỉ cần vượt qua khâu tiền kiểm là người mua mặc nhiên sở hữu, không bị kiểm tra việc sử dụng sau đó. Điều này dẫn tới tình trạng mua để cho thuê, cho mượn, hoặc bán lại kiếm chênh lệch.

Vì vậy, cần xây dựng cơ chế hậu kiểm chặt chẽ, kiểm tra định kỳ xem người mua có sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng, đúng nhu cầu hay không; đồng thời bổ sung chế tài đủ mạnh để xử lý các trường hợp vi phạm, qua đó ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách".

Để NƠXH đến đúng người cần, toàn hệ thống phải siết lại kỷ cương và minh bạch hóa mọi thông tin. Quy trình xét duyệt phải thống nhất, chuẩn hóa từ thẩm định đến hậu kiểm để khóa chặt mọi kẽ hở trục lợi.

Trách nhiệm của chủ đầu tư, ngân hàng và địa phương cần được xác định rõ, đi kèm chế tài đủ mạnh, chính sách nhân này mới chạm tới những đúng người có nhu cầu tiếp cận NƠXH.