Bắt nạt học đường- game online và độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự sau vụ xả súng tại Philippines?

Những câu hỏi không mới mỗi khi xảy ra thảm kịch học đường bao gồm bắt nạt, game online, bảo vệ trẻ trong không gian mạng hay xử lý hình sự mang tính răn đe thế nào, tiếp tục là bài toán cần lời giải trong hệ thống giáo dục không chỉ tại Philippines mà còn tại nhiều quốc gia Đông Nam Á khác.

Vấn nạn bắt nạt học đường

Đừng để bạo lực học đường trở thành “bình thường”

Bạo lực học đường: Vấn nạn nhức nhối chưa hồi kết

Hai học sinh 14 và 15 tuổi đã nổ súng tại một trường trung học ở miền trung Philippines, khiến 3 bạn học thiệt mạng và nhiều người khác bị thương. Hai nghi phạm đã bị bắt giữ, đều là học sinh của trường Trung học Quốc gia San Jose. Những đứa trẻ không có tiền án, tiền sự, xông vào hai phòng vì sau vụ nổ súng ở phòng đầu tiên, các em học sinh bỏ chạy tán loạn và các nghi phạm dường như đã đuổi theo một số nạn nhân vào phòng khác. Hầu hết những thiệt mạng và bị thương là nữ sinh. Cảnh sát đã thu hồi ít nhất 40 vỏ đạn tại hiện trường vụ tấn công.

Bộ trưởng Nội vụ và Chính quyền địa phương Jonvic Remulla cho biết, vụ xả súng là một trường hợp “bắt nạt vượt quá sức chịu đựng”. Thẩm vấn ban đầu cho thấy hai học sinh có thể đã bị bắt nạt từ lớp 7 và "có vẻ như các em đã quá căm ghét những kẻ bắt nạt trong trường".

Một giáo viên tại trường Trung học Quốc gia San Jose cho biết, nghi phạm 15 tuổi “ít nói, khép kín” và học lực kém hơn so với trình độ lớp 9. “Cậu ta là người cô độc, không giao tiếp nhiều với các bạn cùng lớp. Cậu ta cũng là học sinh bị đúp lại”.

Vào ngày xảy ra vụ xả súng ở Tacloban, một học sinh trung học ở Sta. Barbara, tỉnh Iloilo cũng đã bị bắt vì dùng nắm đấm bằng đồng đánh một bạn học. Tại thành phố Cavite, hai học sinh trung học đã xảy ra ẩu đả dẫn đến việc bị đâm. Thủ phạm cũng đang bị giam giữ. Mạng xã hội tràn ngập các video về học sinh Philippines tham gia vào các vụ ẩu đả băng đảng trong trường học, nhiều em thậm chí còn mặc đồng phục trường. Cả học sinh nam và nữ đều tham gia.

Vấn nạn bắt nạt học đường vẫn là một trong những thách thức cấp bách nhất mà học sinh Philippines phải đối mặt hiện nay. Theo UNICEF, cứ 3 học sinh Philippines có một em bị bắt nạt ở trường, trong khi tỷ lệ bắt nạt ở Philippines vẫn cao hơn mức trung bình toàn cầu.

Dữ liệu từ Bộ Giáo dục (DepEd) cũng cho thấy sự gia tăng các vụ bắt nạt được báo cáo. Chỉ riêng tại Vùng Thủ đô Quốc gia đã có 2.500 trường hợp bắt nạt được ghi nhận trong năm học 2024-2025, cho thấy sự cần thiết phải tăng cường các biện pháp chống bắt nạt trong trường học.

Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa bắt nạt với lo âu, trầm cảm, lòng tự trọng thấp, kết quả học tập kém và căng thẳng tâm lý lâu dài ở thanh thiếu niên. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng học sinh bị bắt nạt có nguy cơ cao hơn đáng kể mắc các vấn đề về cảm xúc và hành vi.

Game bạo lực và an toàn trên không gian mạng

Nghi phạm 14 tuổi được miêu tả là một người chơi cuồng nhiệt trò chơi GoreBox- một trò chơi điện tử bắn súng "cực kỳ bạo lực". Nghi phạm đã đăng tải các video bạo lực và liên quan đến súng lên mạng trước vụ tấn công, bao gồm cả cảnh quay chính mình bắn súng.

Người phát ngôn cảnh sát Quốc gia Philippines Allen Rae Co cũng cho biết,"dựa trên cuộc điều tra ban đầu, cậu bé 14 tuổi đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi nội dung trực tuyến. Ngoài những bài đăng về các video bạo lực... Chúng tôi thấy một số dấu hiệu cho thấy có một nhóm nào đó có thể đã tác động đến cậu bé để làm điều này và sẽ có thêm thông tin chi tiết sau”. Theo cảnh sát, vụ việc cũng đã được các nghi phạm lên kế hoạch trong nhiều tuần.

Trung tâm Điều tra và Phối hợp Tội phạm mạng (CICC) Philipines đã tạm thời cấm ứng dụng trò chơi GoreBox như một biện pháp phòng ngừa trong khi chờ kết quả điều tra.  Cảnh sát Quốc gia Philippines (PNP) kêu gọi phụ huynh và các nhà giáo dục giám sát việc sử dụng mạng xã hội và thiết bị điện tử của trẻ em sau vụ xả súng, cảnh báo rằng hành vi trực tuyến có thể cho thấy những dấu hiệu ban đầu của ý định bạo lực.

Giáo viên và các nhà quản lý trường học cần hỗ trợ xác định những thay đổi trong hành vi hoặc sở thích đáng lo ngại của học sinh. Những dấu hiệu cảnh báo rất nhỏ, như việc thu mình khỏi xã hội, ám ảnh với hình ảnh bạo lực, hoặc sử dụng ngôn ngữ cực đoan, và khi những dấu hiệu nguy hiểm này xuất hiện, việc báo cáo sớm cho cảnh sát địa phương hoặc chính quyền trường học không chỉ là biện pháp phòng ngừa mà còn là điều cần thiết để cứu sống người khác.

Trách nhiệm hình sự ở tuổi vị thành niên?

Vụ việc cũng đã làm dấy lên cuộc thảo luận về độ tuổi tối thiểu chịu trách nhiệm hình sự ở nước này. Mạng xã hội Philippines tràn ngập các bài đăng tranh luận về luật hiện hành, với một số người cho rằng quá khoan dung đối với người phạm tội trẻ tuổi. Hiện cũng có các ý kiến ủng hộ việc hạ độ tuổi tối thiểu mà trẻ em có thể bị quy trách nhiệm hình sự từ 15 tuổi xuống 12 tuổi.

Theo luật Philippines năm 2006, trẻ em từ 15 tuổi trở xuống phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự nhưng phải tham gia các chương trình can thiệp nhằm ngăn ngừa tái phạm. Các nghi phạm từ 15 đến 18 tuổi cũng có thể được miễn trách nhiệm, nhưng chính quyền có thể buộc tội họ nếu xác định được họ biết về hành vi vi phạm và hậu quả liên quan. Theo cảnh sát Philippines, cậu bé 15 tuổi sẽ bị xét xử như người lớn nếu chứng minh được rằng cậu ta có khả năng "phân biệt đúng sai" theo luật pháp Philippines.

Những câu hỏi mà các nhà điều tra và sắp tới là các nhà lập pháp Philipines cũng cần trả lời là việc trẻ vị thành niên có thể tiếp cận vũ khí, hệ thống an ninh và bảo vệ trẻ em trong trường học. Trước đó, cảnh sát cho biết một trong những khẩu súng bị cáo buộc sử dụng trong vụ tấn công đã được đăng ký dưới tên một sĩ quan cảnh sát, có quan hệ họ hàng với một trong những nghi phạm.

Tổng thống Ferdinand "Bongbong" Marcos Jr. đã kêu gọi điều tra vụ xả súng, trong khi các nhà lập pháp cũng kêu gọi xem xét toàn diện về an toàn trường học, quy định về súng và những lỗ hổng trong hệ thống giáo dục của đất nước.

Vấn đề quá tải ở các trường học công tại Philippines cũng được đặt ra với 50-60 học sinh/lớp không chỉ là vấn đề về học tập, mà còn là phúc lợi học sinh. Khi lớp học có 50 hoặc 60 học sinh, việc hướng dẫn, giám sát và can thiệp hiệu quả trở nên khó khăn hơn.

Chính phủ Philippines đã phân bổ một khoản ngân sách kỷ lục 1,34 nghìn tỷ peso cho ngành giáo dục trong năm nay, chỉ đáp ứng được tiêu chuẩn toàn cầu do UNESCO đặt ra, chiếm 4%. Tuy nhiên, toàn Philippines vẫn thiếu 150.000 giáo viên và hơn 160.000 phòng học. Hàng nghìn trường học vẫn thiếu các chuyên viên tư vấn hướng dẫn, y tá, thủ thư và nhân viên hỗ trợ tâm lý xã hội.

Các chuyên gia giáo dục cho rằng, các chương trình chống bắt nạt, dịch vụ sức khỏe tâm thần, tư vấn hướng dẫn và các sáng kiến sẽ không thể thành công khi các trường học luôn thiếu nhân lực và kinh phí. Trẻ em xứng đáng được đến trường -nơi các em được quan tâm, lắng nghe, hướng dẫn và bảo vệ, nhiều hơn là chỉ những phản ứng khẩn cấp sau khi thảm kịch xảy ra./.