PHẢI TREO BIỂN BÁO KHÔNG BÁN THUỐC LÁ CHO NGƯỜI CHƯA ĐỦ 18 TUỔI
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá do Bộ Y tế soạn thảo, có 2 Điều, gồm: Sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và Điều khoản thi hành.
Cụ thể, tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế tiếp tục cấm người dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá dưới mọi hình thức.
Bên cạnh đó, hai chính sách lớn cũng được thống nhất quy định trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đó là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác; cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Ngoài ra, cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải có giấy phép bán thuốc lá theo quy định của Chính phủ.
Đặc biệt, tại dự thảo Luật lần này, Bộ Y tế cũng đề xuất quy định: Cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, thực hiện kiểm tra căn cước gắn chip, ứng dụng định danh VNeID đối với trường hợp có nghi ngờ người mua thuốc lá dưới 18 tuổi.
Theo Bộ Y tế, quy định kiểm tra giấy tờ nhằm hạn chế tình trạng người chưa thành niên vẫn dễ dàng mua thuốc lá.
Bộ Y tế cho rằng mạng lưới điểm bán thuốc lá hiện rất lớn và phân tán, trong khi người bán gần như không có công cụ pháp lý để xác nh tuổi người mua. Quy định người mua phải xuất trình căn cước hoặc VNeID khi người bán có nghi ngờ người mua dưới 18 tuổi sẽ giúp cơ sở bán lẻ chủ động tuân thủ quy định và tạo căn cứ cho cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát.
Ngoài ra, dự luật đề xuất thu hẹp các địa điểm trong nhà được phép bố trí khu vực hút thuốc, chỉ còn khu cách ly tại ga sân bay quốc tế và các cơ sở kinh doanh dịch vụ giải trí như quán bar, karaoke, vũ trường.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá đã được Bộ Y tế lấy ý kiến các Bộ, ngành, địa phương, lấy ý kiến rộng rãi nhân dân. Dự thảo Luật sẽ được Bộ Y tế tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện, trước khi trình Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI dự kiến diễn ra vào tháng 10 năm nay.
NÂNG CAO Ý THỨC, TRÁCH NHIỆM CỦA CƠ SỞ BÁN HÀNG
Vì sao Bộ Y tế đề xuất phải kiểm tra căn cước của người mua thuốc lá khi nghi ngờ người mua dưới 18 tuổi?
Phóng viên Ban VOVGTQG đã có cuộc trao đổi với bà Trần Thị Vân Ngọc, Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế - đơn vị chủ trì soạn thảo Luật:
PV: Thưa bà, đâu là cơ sở để Bộ đề xuất quy định người mua thuốc lá phải xuất trình căn cước hoặc giấy tờ chứng nh độ tuổi khi người bán nghi ngờ?
Bà Trần Thị Vân Ngọc: Đề xuất này khởi nguồn nhằm bảo đảm thực thi toàn diện và hiệu quả Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành. Tổng kết thi hành Luật, chúng tôi nhận thấy, người bán khó xác định chính xác độ tuổi của người mua chỉ dựa vào ngoại hình, trong khi người bán vẫn phải chịu trách nhiệm nếu bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.
Do đó, việc yêu cầu người mua xuất trình căn cước, hoặc tài khoản định danh điện tử trong trường hợp có nghi ngờ, nhằm hỗ trợ cơ sở bán lẻ thực hiện đúng trách nhiệm không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để xác nh độ tuổi bằng các phương thức điện tử, thay cho việc chỉ dựa vào đánh giá cảm quan, qua đó nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong thực thi quy định của pháp luật.
PV: Có ý kiến cho rằng quy định này có thể mang tính chủ quan. Ban soạn thảo đánh giá tính khả thi của quy định này thế nào và có giải pháp gì hỗ trợ cơ sở kinh doanh thực hiện đúng quy định?
Bà Trần Thị Vân Ngọc: Quy định này không nhằm giao cho người bán quyền đánh giá chủ quan về độ tuổi của khách hàng, mà nhằm thiết lập một cơ chế kiểm tra độ tuổi rõ ràng để hỗ trợ người bán thực hiện đúng quy định không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi như đã đề cập.
Việc quy định rõ cơ chế kiểm tra độ tuổi cũng góp phần tạo điều kiện để cơ sở bán lẻ thực hiện đúng trách nhiệm của mình.
Để bảo đảm tính khả thi, quy định sẽ được hướng dẫn thống nhất về trường hợp yêu cầu cần kiểm tra giấy tờ, các loại giấy tờ hợp lệ và quyền từ chối bán hàng khi người mua không chứng nh được độ tuổi. Cơ sở kinh doanh cũng cần được hỗ trợ thông qua việc có biển thông báo tại điểm bán, tài liệu truyền thông và tập huấn ngắn cho nhân viên bán hàng.
PV: Ban soạn thảo kỳ vọng gì vào đề xuất này trong việc nâng cao hiệu quả thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá?
Bà Trần Thị Vân Ngọc: Ban soạn thảo kỳ vọng đề xuất này sẽ giúp chuyển quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi từ yêu cầu mang tính nguyên tắc thành trách nhiệm có thể thực hiện, giám sát và được kiểm tra, giám sát tại điểm bán.
Quy định sẽ giúp người bán có cơ sở pháp lý để chủ động kiểm tra độ tuổi và từ chối bán thuốc lá khi cần thiết, qua đó giảm nguy cơ trẻ em và thanh thiếu niên tiếp cận thuốc lá. Đồng thời, việc có hướng dẫn thống nhất sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác truyền thông, tập huấn, thanh tra và xử lý vi phạm.
Đây không phải là giải pháp đơn lẻ, mà cần được triển khai cùng với các biện pháp khác, như: kiểm tra việc tuân thủ tại điểm bán, xử lý nghiêm hành vi bán thuốc lá cho người chưa đủ tuổi và tăng cường truyền thông về tác hại thuốc lá.
Mục tiêu cuối cùng không phải tạo thêm thủ tục cho người dân, mà là tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho người bán, bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi nguy cơ tiếp cận và ngăn ngừa nghiện nicotine từ sớm, bảo vệ sức khỏe của thế hệ tương lai.
PV: Xin cảm ơn bà.
CẦN THIẾT, BẮT BUỘC PHẢI THỰC HIỆN
Việc quy định phải kiểm tra căn cước hoặc mã định danh VNeID, nếu được ban hành sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực thi Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá như thế nào?
Phóng viên Ban VOVGTQG đã có cuộc trao đổi với Ths. bác sỹ Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam về nội dung này:
PV: Theo ông, quyết định yêu cầu người mua xuất trình căn cước hoặc VNeID khi người bán nghi ngờ chưa đủ 18 tuổi có khả thi tại các cửa hàng tạp hóa hoặc là quầy bán lẻ nhỏ hay không ạ?
Ths. bác sỹ Nguyễn Tuấn Lâm: Quy định này là cần thiết, bắt buộc phải thực hiện, với hai lý do.
Thứ nhất là về mặt khoa học, việc ngăn ngừa trẻ em tiếp cận và sử dụng thuốc lá là rất quan trọng để làm giảm việc trẻ em bắt đầu hút thuốc sớm và các em càng bắt đầu sớm thì càng nghiện nặng và càng bắt đầu sớm thì tỉ lệ hút thuốc sẽ càng cao.
Thứ hai là việc thực hiện điều này cũng là nghĩa vụ pháp lý đối với Việt Nam khi tham gia Công ước khung về kiểm soát thuốc lá. Trong Công ước Khung quy định là các quốc gia, thành viên cần các biện pháp để ngăn ngừa việc bán thuốc lá cho trẻ em. Ở các quốc gia thực hiện thành công việc này họ sẽ tổ chức một mạng lưới bán lẻ có kiểm soát.
Tức là các đơn vị phải được cấp phép thì mới có thể bán lẻ thuốc lá. Có nghĩa là số lượng các đơn vị bán nó phải hạn chế và phải có điều kiện nhất định về địa điểm, rồi không gian, diện tích hay là phải có đăng ký kinh doanh... Khi số lượng hạn chế thì người ta thực thi, kiểm soát các đơn vị đó cũng sẽ hiệu quả hơn.
PV: Bên cạnh đó thì theo ông cần hướng dẫn cụ thể những tiêu chí nhận diện hoặc quy trình kiểm tra như thế nào để tránh áp dụng một cách tùy tiện?
Ths. bác sỹ Nguyễn Tuấn Lâm: Điều chung nhất là tất cả các điểm bán cần có biển ghi rõ là “không bán cho người dưới 18 tuổi”. Hay là việc kiểm tra thì như kinh nghiệm các nước, người ta cứ thấy người nào mà có diện mạo dưới 30 tuổi là cũng phải yêu cầu kiểm tra giấy tờ mới bán. Tức là người ta làm quá đi, nhưng mà như thế thì sẽ chắc chắn. VNeID là một công cụ mới rất là hữu ích để kiểm soát tiện lợi hơn. Tức là ai cũng mang theo điện thoại và có thể trình ra cái đó một cách tương đối thuận tiện.
PV: Theo ông, quy định này sẽ góp phần hạn chế tình trạng người dưới 18 tuổi sử dụng mua thuốc lá và sử dụng thuốc lá như thế nào?
Ths. bác sỹ Nguyễn Tuấn Lâm: Quy định này thì nếu thực hiện tốt thì sẽ ngăn ngừa và giảm sự tiếp cận của trẻ em đối với thuốc lá và các em khó tiếp cận thì cũng khó bắt đầu sử dụng. Biện pháp này cũng phải gắn kèm với nhiều biện pháp khác, nhưng nó cũng là một biện pháp bổ trợ. Đặc biệt, có một biện pháp nữa quy định trong luật là sẽ thực hiện tất cả các cơ sở giáo dục, bao gồm cả các trường đại học không thuốc lá.
Chúng ta có thể hình dung là các em cứ còn đang trong độ tuổi đi học, dù từ phổ thông cho đến đại học đều không được hút thuốc, đều không được mua. Nó gắn với nhau thì khi thực hiện biện pháp này, cùng với các biện pháp khác sẽ đóng góp hiệu quả vào việc giảm bắt đầu sử dụng ở các bạn trẻ và giảm sử dụng chung ở trong dân số. Biện pháp này cũng cần phải được giám sát và thực thi thì nó mới có hiệu quả.
PV: Xin cảm ơn ông!
***
Theo kết quả khảo sát của Trường Đại học Y tế công cộng thực hiện năm 2024 cho thấy, 30,5% chủ cửa hàng được hỏi thừa nhận từng bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Năm 2017, tỷ lệ này là 40,8%.
Bởi vậy, Bộ Y tế đã đề xuất quy định kiểm tra giấy tờ của người mua nhằm hạn chế tình trạng người chưa thành niên vẫn dễ dàng mua hay tiếp cận thuốc lá. Đồng thời quy định này được cho là sẽ cơ quan chức năng dễ kiểm tra, giám sát.
Bạn kỳ vọng gì vào những đề xuất này? Nếu được ban hành, các quy định mới của dự luật sẽ có những tác động xã hội như thế nào?
---
Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho Dự thảo qua hotline 02437.91.91.91, qua fanpage VOV Giao thô g, hoặc có thể góp ý trực tiếp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế.