Nỗi lo mất việc trước làn sóng xe tự hành
Công đoàn Vận tải Singapore vừa công bố khảo sát thực hiện vào năm 2025 về mối quan tâm của tài xế vận tải đối với việc triển khai xe tự hành. Kết quả, trong số gần 500 tài xế và kỹ thuật viên được hỏi, có tới 1/3 cho biết họ lo ngại về việc xe tự hành sẽ ảnh hưởng tới việc làm, khiến họ bị giảm thu nhập, thậm chí là mất việc.
Những nỗi lo đó là có cơ sở, nhất là khi từ đầu năm 2026, chính phủ Singapore đã và đang đẩy mạnh việc thử nghiệm xe tự hành. Trong đó nổi bật phải kể đến việc nhập 6 chiếc xe buýt tự hành để chuẩn bị cho thử nghiệm vận hành vào nửa cuối năm nay; hay việc vận hành xe buýt nhanh tự hành tại khu vực Punggol của thành phố.
Dù vậy, theo Bộ Giao thông Singapore, xe tự hành được triển khai trước mắt là để nhằm bổ sung năng lực vận tải công cộng và giải quyết tình trạng thiếu nhân lực trong ngành, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn vai trò của tài xế.
Bà Sun Xueling, Quốc vụ khanh cao cấp phụ trách Giao thông chia sẻ:
“Công nghệ xe tự lái sẽ mở ra nhiều cơ hội việc làm mới cho Singapore, trong đó bao gồm cả những người đang làm việc trong ngành vận tải. Sẽ có nhiều vị trí việc làm mới như giám sát viên an toàn, kỹ thuật viên ...
Trong thời gian đầu triển khai xe tự lái, số lượng xe rất hạn chế nên sẽ không ảnh hưởng tới công việc hiện tại của các tài xế. Tuy nhiên, chúng tôi ghi nhận sự lo lắng của họ. Chính phủ Singapore sẽ triển khai các chương trình đào tạo nâng cao kĩ năng hoặc chuyển đổi kĩ năng để giúp các tài xế có thể đón nhận các cơ hội mới trong ngành xe tự hành, hoặc chuyển đổi sang ngành nghề khác nếu họ muốn”.
Trên thực tế, các tuyến đường đang thử nghiệm vận hành xe tự hành đều là các tuyến ngắn, ít giao cắt phức tạp, khó xảy ra các tình huống bất ngờ. Điều này cho thấy công nghệ vẫn chưa đủ để thay thế hoàn toàn con người.
Hơn nữa, trong giai đoạn đầu của việc triển khai xe tự lái, việc duy trì sự hiện diện của con người là điều cần thiết. 6 xe buýt tự hành dự kiến hoạt động từ nửa cuối năm 2026 vẫn có nhân viên an toàn đi cùng để giám sát và can thiệp khi cần thiết. Các phương tiện này cũng chỉ vận hành song song với xe buýt truyền thống thay vì thay thế hoàn toàn.
Điều quan trọng là để thích nghi với công nghệ hiện đại, đã đến lúc các tài xế cần “nâng cấp” kĩ năng của bản thân. Singapore không đợi đến khi xe tự hành phổ biến mới tính chuyện nhân lực. Ngay từ sớm, nhà chức trách đã phối hợp với doanh nghiệp và công đoàn triển khai các chương trình đào tạo lại cho tài xế, từ kỹ năng giám sát an toàn, vận hành hệ thống đến điều phối từ xa.
Vincent Teo, một tài xế, nay đã là giám sát viên xe tự hành chia sẻ:
“3 năm trước đây tôi vẫn còn là tài xế taxi, nhưng hiện tôi là giám sát viên cho xe tự hành. Công việc của tôi là khi xe tự hành hoạt động, tôi sẽ ngồi trong xe, quan sát và kiểm tra mọi thứ xung quanh, cả chiếc xe và môi trường bên ngoài. Để có được công việc này, tôi đã phải trải qua nhiều khoá đào tạo nghiêm ngặt. Mỗi khoá kéo dài khoảng 75 – 120 giờ học.”
Thu nhập chưa đủ giữ chân tài xế, bài toán nằm ở điều kiện làm việc
Mối lo của tài xế với xe tự hành chỉ là một trong nhiều bài toán với tài xế của ngành vận tải mà đảo quốc sư tử đang đối mặt. Những năm gần đây, Singapore đang nỗ lực để giải quyết tình trạng thiếu nhân lực trong ngành vận tải công cộng, nhất là tài xế xe buýt.
Đây là công việc được đánh giá là vất vả, chịu nhiều áp lực và khó thu hút lao động. Một trong những nỗ lực gần đây của chính phủ đảo quốc sư tử, đó là tăng lương cơ bản, tiền thưởng ký hợp đồng với các tài xế xe buýt. Hiện mỗi tài xế xe buýt ở Singapore sẽ có mức thu nhập trung bình khoảng 4 nghìn đô-la Singapore bao gồm tiền làm thêm giờ, thưởng và các khoản phụ cấp.
Tuy nhiên, theo một số tài xế có thâm niên trong nghề, thu nhập chỉ là một phần. Trao đổi với đài CNA, một số tài xế cho biết họ đã chứng kiến nhiều đồng nghiệp trẻ vào làm rồi nhanh chóng rời đi, bất chấp nhiều đợt tăng lương và nâng tiền thưởng ký hợp đồng trong những năm gần đây.
Theo họ, ngoài việc lái xe an toàn, tài xế còn phải đảm nhiệm công việc phục vụ hành khách, làm việc nhiều giờ trên đường và chấp nhận các ca làm việc chia nhỏ trong ngày. Với kiểu phân ca này, tài xế sẽ bắt đầu ca làm vào giờ cao điểm buổi sáng, sau đó nghỉ giữa ngày, rồi quay lại làm tiếp vào giờ cao điểm buổi chiều tối. Khoảng thời gian nghỉ giữa hai ca không được trả lương.
Bà Yeo Wan Ling, đại diện của Công đoàn Nhân viên Vận tải chia sẻ:
“Một trong những điều mà các tài xế quan tâm nhất bên cạnh thu nhập, đó là điều kiện làm việc. Điều kiện làm việc cần phải bền vững và công bằng, đồng thời giúp người lao động có được sự thoải mái tốt hơn cả về thể chất lẫn tinh thần.”
Cũng theo bà Yeo Wan Ling, một yếu tố khác mà người lao động quan tâm đó là khả năng thăng tiến. Bà Ling cho biết, trong bối cảnh xe tự hành đang xuất hiện ngày một nhiều, cơ hội thăng tiến chính là phần thưởng dành cho những người nỗ lực nâng cao kĩ năng chuyên môn và nắm bắt cơ hội chuyển đổi.
Thực tế, không phải tài xế nào cũng quá lo lắng trước mối nguy “bành trướng” của xe tự hành. Anh Muhammad Farihin, một tài xế xe buýt cho biết bản thân đã rất bất ngờ khi trải nghiệm đi xe tự hành. Anh cho biết, cảm giác không khác gì so với việc ngồi trên chiếc xe do con người lái.
Dù ấn tượng với công nghệ, anh Farihin không lo rằng xe tự hành sẽ thay thế công việc của mình trong thời gian gần. Trong 7 năm lái xe, anh đã gặp nhiều tình huống mà yếu tố con người là thiết yếu, và anh vẫn tin rằng công nghệ hiện chưa thể thay thế điều đó.
“Là tài xế xe buýt, bạn phải hướng đến phục vụ khách hàng; bạn phải đáp ứng nhiều nhóm hành khách khác nhau — từ người cao tuổi, người trẻ đến những người cần hỗ trợ đặc biệt. Đây là điều mà một chiếc xe không người lái sẽ không thể xử lý.” – Farihin chia sẻ.