Nhiều năm buôn bán hoa quả trên phố Chùa Láng, anh Lê Văn Hùng khá ngạc nhiên với bộ mặt mới của đô thị kể từ khi chính quyền phường đẩy mạnh chiến dịch giành lại vỉa hè. Vỉa hè thông thoáng, mô tô, xe máy xếp gọn gàng theo hàng lối, nhưng việc buôn bán của anh cũng bị ảnh hưởng:
"Khi dẹp như thế này lượng khách cũng sẽ chậm đi, vì nhiều người đi qua thấy là người ta mua chứ người ta ít vào nhà. Chậm so với ngày xưa mình để ngoài, vì mọi người đi đường người ta còn nhìn thấy nhưng bây giờ mình tụt hết vào trong nhà", anh Hùng cho biết.
Tuy vậy, cũng ý kiến bày tỏ, vỉa hè thông thoáng cũng tạo điều kiện cho khách hàng tiếp cận dễ dàng hơn.
Anh Nguyễn Thành Chung, Quản lý cửa hàng An Phước (phố Chùa Bộc) cho biết: "Việc đi lại của khách ghé vào cửa hàng thuận tiện hơn. Họ dễ dàng ghé vào cửa hàng và có chỗ để xe thuận tiện. Trước kia, các đối tượng lấn chiếm bán hàng, trải bạt gây khó khăn cho các cửa hàng rất là nhiều. Sau này dẹp các đối tượng bán lấn đi thì những cửa hàng mà thuê mặt bằng lâu năm như chúng tôi rất là ủng hộ".
Về phía người dân, khách bộ hành, đa số đều ủng hộ việc giành lại vỉa hè của chính quyền đô thị, và mong muốn kết quả này được duy trì lâu dài:
"Việc dẹp này em thấy rất cần thiết bởi vì bình thường em đi trên vỉa hè thì xe cộ để tràn lan và lấn chiếm lòng đường rất nhiều và lộn xộn".
"Việc dẹp vỉa hè gọn gàng hơn là hoàn toàn cần thiết và đúng đắn. Trước đây không bao giờ có lối đi cho người đi bộ cả, và toàn phải đi xuống dưới lòng đường, thậm chí mình còn bị xe máy tông".
"Người dân rất mong muốn duy trì thường xuyên thế này, để bảo đảm vỉa hè, đường phố, đi lại, trật tự giao thông được thuận lợi".
Theo thông tin từ Công an phường Xuân Đỉnh (TP. Hà Nội), trong 4 tháng gần đây, lực lượng chức năng phường đã phát hiện và xử lý hơn 400 trường hợp vi phạm liên quan đến trật tự đô thị và an toàn giao thông. Các hành vi vi phạm chủ yếu tập trung vào tình trạng buôn bán nhỏ lẻ lấn chiếm vỉa hè; dừng, đỗ xe sai quy định…
Theo lãnh đạo công an phường Xuân Đỉnh, đơn vị đã tổ chức lực lượng theo 3 ca, 7 kíp, tập trung vào các khung giờ cao điểm - thời điểm thường xuyên phát sinh vi phạm đê kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.
Tuy vậy, lập lại trật tự văn nh đô thị không phải câu chuyện “ngày một ngày hai”, bởi một số lần trước đây, dù đạt kết quả, nhưng sau một thời gian, đâu vẫn hoàn đó. Bởi vậy, theo một cán bộ công an phường Từ Liêm, để thói quen lấn chiếm vỉa hè không tái diễn, thì sự quyết liệt của chính quyền đóng vai trò then chốt:
"Đối với các hộ dân bán hàng thì chúng tôi cho cam kết, từng hộ dân cam kết chấp hành việc bán hàng đúng nơi cam kết và thực hiện đúng quy định văn nh đô thị".
Theo Trung tá Phan Trần Trung, Phó trưởng Công an phường Tương Mai (Hà Nội), từ đầu năm, lực lượng chức năng đã giải quyết 2 “chợ cóc”, yêu cầu 100% hộ kinh doanh ký cam kết chấp hành quy định về trật tự đô thị, đồng thời, xử lý 99 trường hợp vi phạm với số tiền gần 50 triệu đồng.
Cùng với việc ra quân chấn chỉnh tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, đơn vị cũng giao cho từng cán bộ phụ trách địa bàn để chống tái lấn chiếm. Đồng thời kiến nghị UBND phường lắp đặt 200 camera giám sát để phạt nguội các trường hợp vi phạm.
Ở góc độ dài hạn, Trung tá Phan Trần Trung đề xuất UBND phường Tương Mai nghiên cứu, bố trí địa điểm kinh doanh cho các hộ vốn kinh doanh trên vỉa hè: "Ngoài công tác tuyên truyền, lãnh đạo Ủy ban cũng có cơ chế, mở chợ Đồng Tâm và chúng tôi cùng với công tác tuyên truyền, xử lý thì chúng tôi cũng hướng dẫn người dân đăng ký buôn bán trong chợ Đồng Tâm và yêu cầu các hộ chấp hành pháp luật, không được kinh doanh trên vỉa hè".
Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, Thành phố hiện có khoảng 1.100 tuyến phố có vỉa hè. Khảo sát năm 2025 của Sở Xây dựng trên 120 tuyến phố cho thấy hơn 90% từng bị lấn chiếm để kinh doanh, đỗ xe.
Khác với các đợt ra quân mang tính thời điểm trước đây, kế hoạch lần này được chia thành ba giai đoạn gồm tuyên truyền; tổng kiểm tra, xử lý vi phạm; duy trì và chống tái lấn chiếm. Thành phố đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ giám sát, phạt nguội qua camera nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.
Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, trên diện rộng, TP. Hà Nội cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số vào phân loại, giám sát các vỉa hè có thể kinh doanh và không kinh doanh. Trên cơ sở đó, chính quyền các phường sẽ thực hiện việc quản lý một cách hiệu quả:
"Rõ ràng là những tuyến phố nào đủ điều kiện kinh doanh, những cái đấy đưa công nghệ vào là làm được, dữ liệu bản đồ có, diện tích đường có, sau đấy làm theo lộ trình, tức là giai đoạn đầu có thể cho người ta chi trả chi phí. Công cụ số phải được đưa vào trực tiếp hoạt động vi mô, quản lý hàng ngày, phục vụ cho các phường xã".
Công cuộc giành lại vỉa hè không thể thực hiện “ngày một, ngày hai”, cũng không thể chỉ dùng sức người để giám sát, xử lý vi phạm hàng ngày. Bởi vậy, cùng với việc ứng dụng công nghệ, giám sát, phạt nguội, việc tạo sinh kế cho người dân có nhu cầu buôn bán cũng là một cách cần tính đến, để việc chống lấn chiếm vỉa hè mang lại hiệu quả lâu dài.
Góc nhìn này của VOV Giao thông qua bài bình luận: "Giành lại vỉa hè không chỉ bằng xử phạt".
Vỉa hè vốn được xây dựng với chức năng phục vụ người đi bộ, tạo không gian công cộng và góp phần hình thành diện mạo đô thị văn nh. Nhưng trong thực tế, ở nhiều thành phố lớn, vỉa hè từ lâu đã trở thành nơi mưu sinh của không ít người dân. Từ gánh hàng rong, quán trà đá, xe bán đồ ăn nhanh cho đến những cửa hàng tận dụng mặt tiền để buôn bán, tạo nên một “hệ sinh thái kinh doanh” trên vỉa hè.
Bởì vậy, chiến dịch ra quân xử lý tình trạng lấn chiếm vỉa hè, đó không chỉ là việc dọn dẹp vật cản, mà còn tác động trực tiếp đến kế sinh nhai của hàng nghìn lao động. Đây cũng là lý do khiến công tác lập lại trật tự vỉa hè luôn đối mặt với nhiều khó khăn.
Giành lại vỉa hè, nếu thực hiện tốt, không chỉ thay đổi bộ mặt đô thị, mà quan trọng là vỉa hè được trả về đúng nghĩa, phục vụ cho người đi bộ. Đây là điều kiện tiên quyết để giúp người dân dễ dàng tiếp cận hệ thống giao thông công cộng – điều mà Thành phố đặt ra để góp phần thực hiện Vùng phát thải thấp, tiến tới hạn chế phương tiện cá nhân, phát triển giao thông bền vững.
Tuy vậy, nếu chỉ xử lý bằng các đợt cao điểm, huy động lực lượng đứng chốt, kiểm tra liên tục thì hiệu quả khó bền vững. Không một địa phương nào có thể bố trí đủ nhân sự để “canh” toàn bộ các tuyến phố 24/24 giờ.
Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sức người, việc lắp đặt hệ thống camera giám sát, kết nối dữ liệu với chính quyền địa phương và áp dụng hình thức “phạt nguội” đối với hành vi lấn chiếm vỉa hè là giải pháp cần được tính đến.
Công nghệ không chỉ giúp giảm áp lực cho lực lượng chức năng mà còn tạo ra tính răn đe thường xuyên, liên tục. Khi hành vi vi phạm có thể bị ghi nhận bất cứ lúc nào, người dân sẽ có tâm lý dè chừng hơn. Đặc biệt, việc xử phạt dựa trên hình ảnh, dữ liệu cụ thể cũng góp phần hạn chế tranh cãi, nâng cao tính nh bạch trong quản lý đô thị.
Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể là “chiếc đũa thần” giải quyết tận gốc vấn đề. Bởi bản chất của câu chuyện lấn chiếm vỉa hè không chỉ nằm ở ý thức chấp hành pháp luật, mà còn gắn với nhu cầu mưu sinh của một bộ phận người dân. Nếu chỉ tập trung xử phạt mà không tính đến sinh kế thay thế, việc tái lấn chiếm là điều khó tránh khỏi.
Với nhiều người bán hàng rong hay kinh doanh nhỏ lẻ không có mặt bằng cố định, vỉa hè không đơn thuần là nơi buôn bán, mà là nguồn sống của cả gia đình. Không phải ai cũng đủ điều kiện chuyển vào các cửa hàng hay chợ truyền thống và vì thế, để chống lấn chiếm vỉa hè hiệu quả lâu dài, cần có thêm những chính sách nhân văn và phù hợp hơn.
Các đô thị có thể nghiên cứu quy hoạch những khu kinh doanh tập trung dành cho hàng rong, bố trí các điểm bán hàng theo khung giờ hoặc khu vực phù hợp, vừa đảm bảo mỹ quan đô thị, vừa đáp ứng nhu cầu mưu sinh.
Bên cạnh đó, cần tăng cường tuyên truyền để hình thành ý thức sử dụng vỉa hè đúng mục đích trong cộng đồng. Một đô thị văn nh không chỉ đến từ những biện pháp cưỡng chế mạnh tay, mà còn phụ thuộc vào sự đồng thuận của người dân. Khi người kinh doanh hiểu rằng việc lấn chiếm gây cản trở giao thông, mất an toàn cho người đi bộ và ảnh hưởng mỹ quan chung, họ sẽ có trách nhiệm hơn với không gian công cộng.
Giành lại vỉa hè là việc phải làm để xây dựng đô thị hiện đại, trật tự và an toàn. Nhưng đây là hành trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên trì và cách làm bài bản. Không thể chỉ trông chờ vào những chiến dịch ra quân ngắn hạn, càng không thể dùng sức người để giám sát vi phạm mỗi ngày. Muốn tạo chuyển biến thực chất, cần kết hợp đồng bộ giữa công nghệ giám sát, chế tài đủ mạnh và các giải pháp an sinh phù hợp cho người dân có nhu cầu mưu sinh.
Chỉ khi hài hòa được giữa kỷ cương đô thị và bài toán sinh kế, câu chuyện chống lấn chiếm vỉa hè mới có thể đạt hiệu quả bền vững, thay vì mãi lặp lại cảnh “bắt cóc bỏ đĩa” như lâu nay.