Xuất nhập khẩu tăng tốc, tạo lực đẩy cho tăng trưởng Quý II

Nhưng phía sau con số hơn 7 tỷ USD nhập siêu ấy, lại là những tín hiệu cho thấy nhịp sản xuất đang tăng tốc, dòng vốn đầu tư đang mở rộng và doanh nghiệp đang chuẩn bị cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt hơn 344 tỷ USD, tăng trên 24% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu tăng gần 20%, nhưng nhập khẩu còn tăng mạnh hơn, tới gần 29%, khiến cán cân thương mại ghi nhận nhập siêu hơn 7 tỷ USD.

Điều đáng chú ý là phần lớn mức tăng nhập khẩu lại đến từ nhóm hàng phục vụ sản xuất như linh kiện điện tử, máy móc thiết bị, năng lượng và nguyên liệu đầu vào. Đây cũng là thời điểm nhiều dự án FDI tăng tốc mở rộng đầu tư tại Việt Nam.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho rằng, mức tăng nhập khẩu hiện nay phản ánh khá rõ xu hướng mở rộng sản xuất của khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là khối FDI:

"Trong năm 2025 thì chúng ta cũng thấy là các dự án FDI cũng đã tăng vốn ở mức kỷ lục, thì đây là thời điểm mà các doanh nghiệp cũng đang nhập các máy móc thiết bị cũng như là các cơ sở vật chất về để phục vụ cho việc xây dựng nhà máy…

Theo thống kê của chúng tôi, một số mặt hàng có tỷ lệ nhập khẩu cao, như linh kiện điện tử, mức độ tăng lên đến 50%; máy móc, thiết bị phụ tùng tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái; Các sản phẩm từ năng lượng, trong đó có xăng dầu, dầu mỏ cũng có mức tăng đáng kể; Rồi nguyên liệu thức ăn chăn nuôi cũng có mức tăng rất cao…"

Ở góc nhìn kinh tế vĩ mô, nhiều chuyên gia cho rằng nhập siêu trong giai đoạn này chưa phải tín hiệu đáng lo ngại. Bởi đằng sau những con số nhập khẩu tăng mạnh là nhu cầu tích trữ nguyên liệu, mở rộng sản xuất và chuẩn bị đơn hàng cho các quý tiếp theo.

TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam nhìn nhận, mức nhập siêu hiện nay phản ánh rõ sự phục hồi của khu vực sản xuất công nghiệp và hoạt động chế biến, chế tạo xuất khẩu:

"Trước hết chúng ta thấy rằng, nhu cầu tích trữ nguyên liệu phục vụ cho sản xuất công nghiệp trong thời gian vừa qua đã tăng đột biến. Nền kinh tế đã phục hồi và tăng trưởng khá mạnh trong quý đầu năm.

Các doanh nghiệp đang tiếp tục đẩy mạnh mua sắm nguyên nhiên vật liệu cũng như là tư liệu trong quá trình sản xuất. Đây có thể là một yếu tố để đẩy mạnh nhập siêu đối với hàng hóa, vì nền kinh tế của chúng ta vẫn là một nền kinh tế phụ thuộc khá nhiều vào hoạt động chế biến, chế tạo để xuất khẩu ra các thị trường nước ngoài".

Không chỉ nhu cầu sản xuất tăng, những bất ổn địa chính trị toàn cầu cũng đang khiến doanh nghiệp chủ động tăng dự trữ nguyên liệu để phòng ngừa rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Theo TS Lê Duy Bình, đây cũng là một phản ứng mang tính phòng vệ của doanh nghiệp trước biến động logistics và giá năng lượng thế giới:

"Và do các xung đột địa chính trị liên tục gây ra những rủi ro như về logistics, vận tải biển… nên các doanh nghiệp trong nước đã chủ động để tăng dự trữ nguyên liệu đầu vào nhằm tránh sự thiếu hụt nguồn cung, nhằm tránh sự đứt gãy trong quá trình sản xuất thời gian tới".

Điều đáng nói là song song với nhập khẩu tăng mạnh, xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng gần 20%, cao hơn nhiều so với mục tiêu đề ra cho cả năm. Điều này cho thấy dòng nguyên liệu nhập khẩu đang nhanh chóng chuyển hóa thành năng lực sản xuất và đơn hàng xuất khẩu thực tế.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định, nhập siêu trong giai đoạn này là chỉ dấu cho thấy nền kinh tế đang vận động mạnh và Việt Nam tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội tăng trưởng là áp lực không nhỏ từ biến động tỷ giá, giá nguyên liệu và nguy cơ “lạm phát nhập khẩu” nếu thị trường quốc tế tiếp tục biến động mạnh. Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, ổn định tỷ giá là yếu tố then chốt để kiểm soát chi phí nhập khẩu và giữ ổn định môi trường sản xuất kinh doanh:

"Một trong những điểm cảnh báo ở đây là phải ổn định được tỷ giá, vì chỉ cần có biến động khiến đồng Việt Nam mất giá là giá nhập khẩu tăng lên ngay, tức là chi phí của hàng nhập khẩu quy đổi ra đồng Việt Nam sẽ rất lớn, dẫn đến “lạm phát nhập khẩu” và dẫn đến là các hệ thống hạch toán thay đổi, giá bán xuất khẩu sẽ thay đổi". 

Để hướng tới mục tiêu xuất nhập khẩu “nghìn tỷ đô la”, Việt Nam không chỉ cần mở rộng thị trường mà còn phải nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Và nếu tiếp tục kiểm soát tốt rủi ro thị trường, ổn định tỷ giá, mức nhập siêu trong 4 tháng đầu năm hoàn toàn có thể trở thành bước tạo đà cho tăng trưởng xuất khẩu và kinh tế năm 2026./.