Vùng phát thải thấp, giải pháp cải thiện không khí cho Hà Nội từ quốc tế

Kinh nghiệm quốc tế mở đường cho vùng phát thải thấp tại Hà Nội.

Ngày 15/5, Tổ chức Clean Air Asia phối hợp với các sở, ngành thành phố tổ chức hội thảo “Triển khai vùng phát thải thấp nhằm cải thiện chất lượng không khí thành phố Hà Nội”.

Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia môi trường, cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và đại diện địa phương, nhằm trao đổi kinh nghiệm triển khai mô hình vùng phát thải thấp (LEZ) – một trong những giải pháp đang được nhiều đô thị lớn trên thế giới áp dụng để giảm ô nhiễm không khí, kiểm soát khí thải giao thông và hướng tới phát triển đô thị bền vững.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Ấn Độ, ông Tanmay Tathagat - Giám đốc Environmental Design Solutions, Delhi, cho biết khu vực Taj Trapezium Zone tại thành phố Agra là một trong những mô hình kiểm soát phát thải có cơ sở pháp lý và cơ chế giám sát nghiêm ngặt. Từ năm 1996, khu vực bán kính 500m quanh Taj Mahal đã cấm hoàn toàn xe chạy xăng và diesel, chỉ cho phép phương tiện sử dụng khí nén tự nhiên, xe điện và phương tiện phi cơ giới hoạt động.

Cùng với đó, hơn 292 cơ sở công nghiệp gây ô nhiễm trong khu vực rộng 10.400 km² buộc phải chuyển đổi nhiên liệu hoặc dừng hoạt động. Thành phố Agra cũng đầu tư thêm hạ tầng hỗ trợ như đường vành đai, bãi đỗ trung chuyển và tuyến metro kết nối khu di sản. Theo các chuyên gia, sau nhiều năm thực hiện, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại khu vực này đã giảm đáng kể.

Tại vùng thủ đô Delhi-NCR, Ấn Độ triển khai mô hình quản lý ô nhiễm quy mô lớn thông qua Ủy ban Quản lý Chất lượng Không khí, cơ quan có quyền điều phối liên bang tại 5 bang. Delhi cũng áp dụng Kế hoạch hành động ứng phó theo cấp độ, chia thành 4 mức dựa trên chỉ số chất lượng không khí. Khi ô nhiễm tăng cao, thành phố có thể kích hoạt các biện pháp như cấm xe diesel cũ, hạn chế xây dựng, tăng cường giao thông công cộng, làm việc từ xa hoặc áp dụng quy định xe chẵn – lẻ.

Trong khi đó, ông Hu Qingyao - Viện Khoa học Môi trường Thượng Hải, Trung Quốc, nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong quản lý khí thải phương tiện. Theo ông, nhiều đô thị tại Trung Quốc đã xây dựng hệ thống giám sát tích hợp giữa camera nhận diện biển số, cảm biến môi trường, dữ liệu giao thông và trí tuệ nhân tạo để theo dõi phát thải, phát hiện vi phạm và điều chỉnh chính sách theo thời gian thực.

Trung Quốc cũng áp dụng cơ chế kiểm soát theo cấp độ, khuyến khích xe điện và xe năng lượng sạch thông qua ưu đãi thuế, trợ giá; đồng thời từng bước loại bỏ xe máy cũ dưới tiêu chuẩn Euro 0 và Euro 1 khỏi khu vực trung tâm. Đáng chú ý, từ năm 2023, một số địa phương đã triển khai cơ chế miễn kiểm định đối với phương tiện sạch thông qua giám sát từ xa, giúp hơn 67.000 phương tiện được hưởng lợi, giảm chi phí và giảm áp lực cho hệ thống đăng kiểm.

Tại Bangkok, Thái Lan, Tiến sĩ Ittipol Pawarmart - Trưởng phòng Thí nghiệm khí thải ô tô, Cục Kiểm soát ô nhiễm Thái Lan, cho biết chính quyền đô thị Bangkok phối hợp với Ngân hàng Phát triển châu Á triển khai LEZ gắn với mục tiêu trung hòa carbon và phát triển giao thông bền vững. Thành phố ưu tiên kiểm soát xe tải, phương tiện phát thải lớn vào khu vực trung tâm, đồng thời sử dụng trí tuệ nhân tạo và hệ thống camera để quản lý giao thông, giám sát mức độ tuân thủ. Các báo cáo ban đầu cho thấy, nồng độ PM2.5 tại khu vực thí điểm đã giảm khoảng 15,6%, lượng xe tải lớn vào nội đô giảm trung bình hơn 400 lượt mỗi ngày.

Vùng phát thải thấp không chỉ là “lệnh cấm”: Hà Nội cần lộ trình và sự đồng thuận xã hội

Từ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cho rằng, để LEZ phát huy hiệu quả tại Hà Nội, thành phố cần có lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì chỉ dừng ở việc ban hành lệnh cấm hoặc siết tiêu chuẩn khí thải. Truyền thông cộng đồng cần được đặt ở vị trí trung tâm, giúp người dân hiểu rõ lợi ích về sức khỏe, môi trường và chất lượng sống.

Bên cạnh đó, quá trình triển khai cần tính đến các nhóm chịu tác động trực tiếp như người sử dụng xe máy cũ, hộ kinh doanh nhỏ, tài xế và doanh nghiệp vận tải. Các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, ưu đãi tín dụng, trợ giá giao thông công cộng hoặc hỗ trợ sinh kế cần được nghiên cứu song song để tạo sự đồng thuận xã hội.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh, LEZ chỉ có thể vận hành hiệu quả khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành, chính quyền địa phương, cơ quan môi trường, giao thông, công an và các tổ chức quốc tế. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu chung, chia sẻ thông tin giám sát và đồng bộ trong thực thi sẽ giúp các biện pháp kiểm soát khí thải đi vào thực chất, tránh tình trạng làm theo chiến dịch ngắn hạn.

Trong bối cảnh áp lực ô nhiễm không khí ngày càng lớn, việc nghiên cứu triển khai vùng phát thải thấp được xem là một trong những hướng đi quan trọng để Hà Nội cải thiện chất lượng môi trường, bảo vệ sức khỏe người dân và từng bước xây dựng đô thị xanh, sạch, bền vững.