Vì một thị trường “trong sạch” trong cuộc chiến chống hàng giả

Những người bán “hàng gian” đã thực sự khiếp sợ trước các biện pháp mạnh tay của cơ quan chức năng. Việc tăng cường xử lý là nhiệm vụ rất cần thiết để làm sạch môi trường kinh doanh, song vẫn cần tiến tới những giải pháp mang tính phòng ngừa tận gốc trong "cuộc chiến chống hàng giả”. 

Thống kê từ Bộ Công thương, sau một tháng cao điểm kiểm tra hàng hoá trên cả nước từ 15/5 đến 15/6 theo chỉ đạo của Thủ tướng, lực lượng quản lý thị trường xử lý 3.114 vụ vi phạm, tổng giá trị xử lý hơn 63 tỷ đồng. Hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chiếm tỷ trọng lớn nhất tương đương 52% tổng số, tiếp theo là nhóm buôn lậu chiếm hơn 21%.

Trong đó, 26 vụ có dấu hiệu hình sự đã được chuyển cho cơ quan điều tra, tăng 50% so với cùng kỳ năm ngoái. Một số nhóm hàng nhạy cảm như thuốc, thực phẩm chức năng tiếp tục được giám sát chặt. Những con số khiến dư luận “dậy sóng” khi hàng giả xuất hiện tràn lan từ ngoài chợ đến sàn thương mại điện tử.

“Khi chúng ta lên mạng, facebook livestream bán hàng số lượng lớn với những mặt hàng nhìn vào so với giá thì mình chắc chắn biết đó là hàng giả”.

“Trên mạng xã hội mình chỉ dùng mắt, dùng tai để nghe, không thể trực tiếp xem món hàng đó, nên không thấy được sự uy tín thực sự”.

“Thực sự mua hàng không để ý thông số, mẫu mã thì giống, đóng gói cũng cẩn thận, khi mình sử dụng thì mới biết được chất đó không phải là mình hay dùng”.

Theo bà Nguyễn Thị Lam Phương, Trưởng phòng Giám sát ngộ độc thực phẩm và thông tin truyền thông (Sở An toàn thực phẩm TP.HCM), nguyên nhân khiến hàng giả, hàng nhái vẫn tồn tại trong nhiều năm qua, không chỉ do nguồn cung hàng giả ngày càng phức tạp và tinh vi khó kiểm soát, mà còn đến từ tâm lý dễ tính của người tiêu dùng: “Do một số cơ sở vì lợi ích kinh tế, đã bất chấp quy định để sản xuất tinh vi ở những nơi kín đáo, khó phát hiện. Buôn bán thực phẩm giả, kém chất lượng có chi phí thấp để thu lại lợi nhuận cao. Bên cạnh đó, việc ưa chuộng thực phẩm hàng xách tay hay trên các trang mạng xã hội không rõ nguồn gốc, tin vào quảng cáo sai sự thật”.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm trọng tài thương mại Luật gia Việt Nam cho rằng, hàng giả xuất hiện tràn lan không chỉ đe dọa trực tiếp đến sức khỏe người dân, hàng giả còn ảnh hưởng sâu sắc đến niềm tin của người tiêu dùng và gây hệ lụy lâu dài cho nền kinh tế: “Tác động của hàng giả không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và gây ra hoang mang cho người tiêu dùng mà còn ảnh hướng sâu sắc đến toàn bộ thị trường. Hàng giả thường bán với giá rẻ do không tốn chi phí nghiên cứu sản xuất, thông qua đóng thuế, kiểm dịch. Các thương hiệu nếu liên tục được làm giả sẽ làm mất uy tín của người tiêu dùng, dù bản thân doanh nghiệp không có lỗi. Không chỉ doanh nghiệp mà cả thị trường Việt Nam cũng bị ảnh hưởng”.

Nói về công tác quản lý, Sở Công thương TPHCM cho biết đã chỉ đạo quản lý thị trường tăng cường kiểm tra đột xuất tại các khu vực nổi cộm như chợ đầu mối, siêu thị, trung tâm thương mại, cơ sở chế biến và kho đông lạnh. Trong đó trọng tâm là kế hoạch hậu kiểm năm 2025 và tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, ký cam kết với các tổ chức, cá nhân kinh doanh trên địa bàn thành phố.

Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Cục trưởng Cục Quản lý thị trường TPHCM cho biết thêm: “Sở Công Thương nhận thấy cần hoàn thiện và bổ sung hệ thống pháp luật chuyên ngành về an toàn thực phẩm, cũng như truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những trường hợp gây hậu quả lâu dài với sức khỏe cộng đồng.Tăng cường phân cấp làm rõ hơn trách nhiệm quản lý của từng ban, ngành và chính quyền địa phương.

Điều này khắc phục sự chồng chéo, cũng như bỏ sót địa bàn. Xây dựng và triển khai các chính sách khuyến khích sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn. Cũng như đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm. Tiếp tục duy trì công khai số điện thoại nóng của người dân. Đây cũng là lực lượng quan trọng đối với đội quản lý thị trường trong công tác phòng chống tội phạm”.

Về phía Sở An toàn thực phẩm thành phố, để duy trì cuộc chiến chống hàng giả trong thời gian tới, bà Nguyễn Thị Lam Phương cũng cho biết: “Trong thời gian tới, Sở An toàn thực phẩm tăng cường truyền thông, giáo dục truyền thông giúp người tiêu dùng nhận biết thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, cách lựa chọn sản phẩm an toàn. Tăng cường giới thiệu sản phẩm có chất lượng tốt, nhằm kết nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Hai là tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, lấy mẫu kiểm nghiệm theo hồ sơ đăng ký tự công bố sản phẩm, thực phẩm”.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu cho rằng ngoài công tác tăng cường xử lý của lực lượng chức năng cũng cần trách nhiệm từ doanh nghiệp đến người tiêu dùng: “Đối với doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật, không tiếp tay cho hàng giả dù trực tiếp hay gián tiếp, xây dựng hệ thống giảm sát nội bộ để giám sát nguồn cung ứng bảo vệ doanh nghiệp và quyền lợi của người tiêu dùng. Phía cơ quan nhà nước tăng cường kiểm tra và hậu kiểm bắt buộc, cần chế tài đổ sức răn đe với các đối tượng vi phạm. Mặc khác người dân và doanh nghiệp tránh xa, tố giác đối vói những hành vi sản xuất hàng giả”.

Vì một thị trường “trong sạch” trong cuộc chiến chống hàng giả

Chưa bao giờ cuộc chiến chống hàng giả lại căng thẳng như hiện nay. Trong khi các cấp, các ngành, các địa phương càng quyết liệt “truy quét” thì các cửa hàng thi nhau đóng cửa, “then cài” nhằm né tránh kiểm tra, thậm chí thiếu hợp tác khi tìm cách “phi tang” hàng hóa khiến người dân hoang mang, lo lắng cho sức khỏe; doanh nghiệp chân chính lao đao vì uy tín bị tổn hại; chuyên gia, nhà nước thì quan ngại cho nền kinh tế lâu dài.

Bất cứ ai cũng lên án, bức xúc về hàng giả. Thế nhưng, thay vì đấu tranh, tố giác, chính không ít doanh nghiệp “hám lợi”, một bộ phận người tiêu dùng “ham rẻ”, lại vô tình tạo “đất sống” cho hàng giả tồn tại. Sự dễ dãi trong cơ chế quản lý, thiếu hậu kiểm đã biến "tự công bố sản phẩm" thành tấm vé thông hành có kẽ hở, mở đường cho sản phẩm giả ra thị trường dưới vỏ bọc hợp pháp.

Khi “hàng đống sản phẩm dỏm” bị vứt như rác nơi công cộng, cũng là hồi chuông cảnh tỉnh về thực trạng buông lỏng quản lý tại một số địa phương, sàn thương mại điện tử và sự dễ dãi của người tiêu dùng khi tin vào những lời quảng cáo thiếu kiểm chứng.

Đợt xử lý cao điểm vừa qua chỉ là “bề nổi của tảng băng chìm” trong cuộc chiến chống hàng giả. Đã đến lúc cần siết chặt các quy định từ khâu chế biến, sản xuất, kinh doanh đến quy trình cấp phép, công tác hậu kiểm hàng hóa; cũng như xem xét thu hồi giấy phép kinh doanh vĩnh viễn, tăng khung mức xử phạt từ khâu quảng cáo sản phẩm đến hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, nhất là sản phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý và truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Công khai kết quả xử lý, công khai danh tính tổ chức, cá nhân vi phạm trên phương tiện thông tin đại chúng để người tiêu dùng nhận biết. Tiến tới xây dựng dữ liệu và liên thông cở sở vi phạm, nhằm tránh doanh nghiệp “mọc lại” dưới “lớp áo mới”.

Ngoài ra, cần phân rõ trách nhiệm nhưng không xa rời mối liên kết chặt chẽ giữa các bộ, ngành như Sở Công Thương, Bộ Y tế, Bộ Công an và chính quyền địa phương để tránh tạo “khe hở” cho các hành vi vi phạm. Không chỉ kiểm tra các điểm hàng hóa nổi cộm hay doanh nghiệp lớn mà còn tăng cường kiểm tra xuống các xã phường, không để “lọt lưới” những cơ sở nhỏ lẻ ít bị để ý. Tuyên truyền nâng cao nhận thức và hướng dẫn người tiêu dùng cách nhận diện, truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Về phía doanh nghiệp, cơ sở sản sản xuất, thời điểm này có lẽ cần phải nghĩ đến trách nhiệm xã hội, đến tính minh bạch và cạnh tranh bằng chất lượng, hợp tác với cơ quan chức năng khi phát hiện hàng giả, thay vì hành vi né tránh hoặc tẩu tán hàng hóa.

Hơn hết là người tiêu dùng nên trở thành kênh phản ánh và giám sát với cơ quan chức năng trong cuộc chiến chống hàng giả. Muốn vậy, bản thân người tiêu dùng phải tỉnh táo trước những lời quảng cáo có cánh, hàng giá rẻ, tự trang bị cho mình kiến thức về tiêu dùng nhằm tránh “tiền mất tật mang”.

Chống hàng giả không thể chỉ trông chờ vào các đợt ra quân cao điểm mà cần có cơ chế dài hạn, trong đó trọng tâm là cần xây dựng chuỗi mắc xích từ nhà nước, doanh nghiệp đến người tiêu dùng, vì một thị trường “trong sạch” trong cuộc chiến chống hàng giả.