Phân cấp cho tỉnh quản lý Quốc lộ: Phối hợp có thông suốt, đường mới êm thuận, an toàn

Vậy, các địa phương cần chuẩn bị gì, không chỉ phục vụ mục tiêu quản lý, mà cả duy tu, bảo dưỡng... để đảm bảo an toàn, giao thông thông suốt và êm thuận?

Nhiều năm nay, quốc lộ 10 đoạn qua địa bàn tỉnh Quảng Ninh luôn trong trạng thái mật độ phương tiện cao, mặt đường hẹp, xuống cấp, không ít vụ tai nạn đáng tiếc đã xảy ra.

Tuy vậy chỉ sau 5 tháng được phân cấp quản lý các tuyến quốc lộ trên địa bàn, tháng 12/2025, Quảng Ninh đã khởi công dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 10 với tổng mức đầu tư gần 500 tỷ đồng từ nguồn ngân sách của tỉnh. Nhờ vậy, “điểm nghẽn” hạ tầng được giải quyết.

Ông Bùi Hồng Minh, Phó giám đốc Sở Xây dựng Quảng Ninh cho biết, với việc được phân cấp từ mạnh quản lý quốc lộ theo Nghị định 241 của Chính phủ, tỉnh Quảng Ninh sẽ chủ động hơn trong việc đầu tư, nâng cấp, bảo trì các tuyến quốc lộ trên địa bàn:

"Việc kiểm soát của trung ương vẫn đảm bảo theo đúng quy hoạch và chiến lược phát triển của ngành. Còn đối với địa phương thì tất cả các việc trong quản lý mà phát sinh, việc duy tu, bảo dưỡng, kể cả xử lý các điểm đen trên các tuyến Quốc lộ, tỉnh lộ đều kịp thời hơn".

Theo nội dung Nghị định 241/2026 do Chính phủ mới ban hành, từ 1/7 năm nay, các tỉnh được phân cấp toàn diện trong việc quản lý các tuyến quốc lộ thuộc quy hoạch mạng lưới đường bộ trên địa bàn tỉnh, thành phố (trừ Quốc lộ 1, Đường Hồ Chí Minh, các tuyến có yêu cầu đặc biệt về quốc phòng, an ninh…). Việc phân cấp đồng thời bao gồm các công trình, hạng mục kết cấu hạ tầng đường bộ gắn với tuyến quốc lộ.

Tuy vậy, có ý kiến cho rằng, đối với các địa phương chưa chủ động nguồn kinh phí duy tu, bảo dưỡng, phân cấp mạnh hơn trong việc quản lý Quốc lộ cũng là một áp lực đáng kể.

Ông Nguyễn Văn Chính, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Sơn La cho hay, hiện Sơn La được phân cấp quản lý hơn 700km quốc lộ. Bởi vậy, việc thu xếp nguồn lực để duy tu, duy trì đảm bảo an toàn giao thông cho chiều dài đường hiện hữu cũng là một áp lực. Điều này đòi hỏi sự phối hợp, hỗ trợ từ trung ương trong việc đầu tư kinh phí để thực hiện:

"Với khối lượng quốc lộ tương đối lớn, việc thu xếp nguồn kinh phí bảo trì hàng năm cho các tuyến quốc lộ, đặc biệt là đối với địa hình miền núi, thiệt hại do bão lũ xảy ra hàng năm tương đối lớn, vì vậy việc phân cấp quản lý quốc lộ về cho địa phương khi bố trí kinh phí bảo trì cũng cần được quan tâm, bố trí cao hơn so với mức bình thường", ông Chính cho biết.

Đại diện lãnh đạo Sở Xây dựng tỉnh Điện Biên cũng đề xuất Bộ Xây dựng bố trí kinh phí bảo trì cho những địa phương có nguồn lực hạn chế: "Trên cơ sở nội dung phân cấp, phân quyền, đề nghị trung ương, Bộ quan tâm hơn để đầu tư kinh phí liên quan đến công tác bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa lớn, sửa chữa vừa".

Trao đổi với VOV Giao thông Quốc gia, ông Lê Hồng Điệp, Trưởng phòng Quản lý tổ chức giao thông, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, sau khi thực hiện Nghị định 165/2024, trung ương đã phân cấp cho các tỉnh quản lý hơn 17.500 km, tương đương với gần 72% tổng chiều dài hệ thống quốc lộ. Với Nghị định 241, ngoại trừ quốc lộ 1, Đường Hồ Chí Minh và một số Quốc lộ mang tính quốc phòng - an ninh…, còn lại sẽ phân cấp cho các địa phương.

Theo ông Lê Hồng Điệp, Bộ Xây dựng sẽ chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính xây dựng nghiên cứu cơ chế, dựa trên khả năng, khó khăn của từng địa phương để phân bổ phí bảo trì đường bộ. Tuy vậy, chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa địa phương với các đơn vị đảm bảo an toàn giao thông ở trung ương mới đảm bảo an toàn, giao thông êm thuận:

"Nghị định đã quy định là vào ngày mùng 10 tháng 6 và 30 tháng 12 hàng năm, địa phương sẽ báo cáo về Bộ Xây dựng về tình hình quản lý, đầu tư, xây dựng, vận hành, khai thác, bảo trì các quốc độ phân cấp, để nói rằng phân cấp, nhưng quốc lộ vẫn nằm trong mạng lưới đường bộ quốc gia, trung ương không thể không quan tâm, không thể để cho địa phương tự bơi được".

Chuyên gia giao thông Doãn Minh Tâm phân tích, với việc phân cấp mạnh cho địa phương quản lý hầu hết mạng lưới quốc lộ, càng đòi hỏi trách nhiệm của các tỉnh trong việc bố trí, chuẩn bị về nhân lực, tài chính cho việc duy tu, duy trì để đảm bảo an toàn giao thông, đồng thời phối hợp với các cơ quan quản lý như Cục Đường bộ Việt Nam, Cục Cảnh sát giao thông trong việc đảm bảo an toàn giao thông:

"Khi đã giao cho địa phương thì các cơ quan trung ương chỉ làm công tác quản lý Nhà nước, kiểm tra, đôn đốc, còn lại tất cả là địa phương, thực lực đều do địa phương. Cho nên sự phối hợp của mô hình này vẫn là phải phối hợp chặt chẽ với nhau, nhưng vẫn ở mô hình phối hợp mà thực hiện cụ thể là địa phương hoàn toàn chịu trách nhiệm".

Việc phân cấp mạnh cho địa phương quản lý quốc lộ đã được thực hiện từ năm 2024. Với Nghị định mới, địa phương sẽ được trao quyền mạnh nhiều hơn trong việc quản lý quốc lộ trên địa bàn, song cũng đòi hỏi trách nhiệm của các tỉnh trong việc chủ động nguồn nhân lực, tài chính, cũng như nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực, để đảm bảo các tuyến quốc lộ được phân cấp được êm thuận, an toàn.

Góc nhìn của VOV Giao thông qua bài bình luận: "Trao quyền phải đi liền trách nhiệm".

Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý quốc lộ cho địa phương là một bước đi phù hợp với yêu cầu đổi mới trong quản lý hạ tầng giao thông. Khi được giao nhiều quyền hơn trong công tác quản lý, bảo trì, tổ chức giao thông và xử lý các vấn đề phát sinh trên tuyến, chính quyền cấp tỉnh sẽ chủ động hơn, rút ngắn quy trình xử lý, nâng cao hiệu quả khai thác và đáp ứng tốt hơn nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa của người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, phân cấp không chỉ là trao thêm quyền hạn mà còn là sự chuyển giao trách nhiệm. Để chủ trương này phát huy hiệu quả, các địa phương cần chuẩn bị đầy đủ về nguồn lực, năng lực quản lý và cơ chế phối hợp, tránh tình trạng được giao việc nhưng thiếu điều kiện để thực hiện.

Điều đầu tiên cần chuẩn bị là nguồn nhân lực. Quản lý quốc lộ đòi hỏi đội ngũ cán bộ có chuyên môn về hạ tầng giao thông, tổ chức giao thông, bảo trì công trình, quản lý chất lượng, an toàn giao thông và xử lý sự cố. Không phải địa phương nào cũng đang sẵn sàng về nhân lực để tiếp nhận khối lượng công việc lớn hơn trước. Do đó, cùng với việc kiện toàn tổ chức bộ máy, các tỉnh cần xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đồng thời ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và điều hành.

Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính đóng vai trò quyết định. Quốc lộ có quy mô lớn, lưu lượng phương tiện cao nên chi phí duy tu, sửa chữa, bảo trì và xử lý hư hỏng luôn ở mức đáng kể. Mặc dù Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính sẽ chủ động phân bổ nguồn quỹ bảo trì đường bộ theo khả năng của từng địa phương, song nếu không chủ động bố trí kinh phí, hoặc có kế hoạch sử dụng nguồn vốn hợp lý, nhiều tuyến đường sẽ nhanh chóng xuống cấp, làm gia tăng nguy cơ tai nạn và phát sinh chi phí sửa chữa lớn hơn trong tương lai.

Ngoài ra, các địa phương cũng cần chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó với thiên tai, mưa bão, sạt lở, ngập úng và các tình huống khẩn cấp. Với đặc điểm địa hình đa dạng của Việt Nam, nhiều tuyến quốc lộ thường xuyên chịu ảnh hưởng của thời tiết cực đoan. Nếu không có lực lượng, vật tư và phương án dự phòng, việc khắc phục sẽ bị chậm trễ, ảnh hưởng đến lưu thông và đời sống người dân.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là duy trì sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trung ương, đặc biệt là về tính thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật, tổ chức giao thông và bảo đảm an toàn trên toàn mạng lưới.

Vì vậy, các tỉnh cần thường xuyên phối hợp với các cơ quan chuyên môn của ngành giao thông, lực lượng cảnh sát giao thông và các đơn vị liên quan trong việc chia sẻ dữ liệu, xử lý điểm đen tai nạn, điều tiết giao thông, khắc phục sự cố và triển khai các giải pháp bảo đảm an toàn giao thông.

Đặc biệt, đối với các tuyến quốc lộ đi qua nhiều địa phương, cơ chế phối hợp liên tỉnh cần được coi trọng. Một điểm ùn tắc hay một công trình thi công kéo dài ở địa phương này hoàn toàn có thể ảnh hưởng đến việc lưu thông của địa phương khác. Vì vậy, sự đồng bộ trong tổ chức giao thông, phân luồng, xử lý sự cố và cung cấp thông tin cho người dân cần được thực hiện thường xuyên, không để mỗi địa phương quản lý theo một cách riêng.

Ở chiều ngược lại, khi được trao quyền, địa phương sẽ có cơ hội để nâng cao trình độ quản lý đối với mạng lưới đường sá trên địa bàn, từ đó nâng cao năng lực quản trị chung.

Phân cấp chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thay đổi tích cực trên từng tuyến đường. Trao quyền nhiều hơn cho địa phương là cơ hội để nâng cao hiệu quả quản lý quốc lộ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình và năng lực thực thi. Khi mỗi tỉnh chủ động chuẩn bị nhân lực, bảo đảm nguồn lực tài chính, tăng cường ứng dụng công nghệ và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trung ương cũng như các địa phương lân cận, hệ thống quốc lộ sẽ được vận hành đồng bộ, thông suốt và an toàn hơn.

Đó cũng chính là mục tiêu cuối cùng của chủ trương phân cấp: đưa công tác quản lý đến gần thực tiễn hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, đồng thời tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.