Thay đổi tội danh có ngăn được hành vi cố ý chèn thêm khi tai nạn?”

Lựa chọn ngầm trong một bộ phận người lái xe kinh doanh. Sự im lặng kéo dài, và những câu chuyện đau lòng còn tiếp diễn.

Điều gì xui khiến tài xế nhấn ga khi tai nạn? Chế tài nào đủ mạnh, để chặn đứng hành vi tàn nhẫn này? 

Cùng TS Trần Hữu Minh - Chánh Văn phòng Ủy ban ATGTQG trò chuyện trên VOV Giao thông, với chủ đề: Thay đổi tội danh có ngăn được hành vi cố ý chèn thêm khi tai nạn?”.

Cố tình chèn qua nạn nhân: Không chỉ phạm pháp, đó là tội ác!

Bày tỏ nỗi, bất bình khi nghe chuyện tài xế nào đó cố tình đi tiếp, hoặc cán qua sau khi đã gây tai nạn, khiến nạn nhân tử vong để trốn tránh trách nhiệm bồi thường, tài xế Nguyễn Văn Quảng (ở Cầu Giấy, Hà Nội) cho rằng, tình trạng này đâu đó vẫn xảy ra một phần xuất phát từ suy nghĩ lệch lạc của tài xế, nhưng cũng là kẽ hở của luật pháp: "Đầu tiên cũng thấy bức xúc, nhưng mình cũng hiểu được tâm lý của các bác tài lái những xe đó thì điều kiện người ta không có, nếu về nhân văn thì… khó nói lắm, nếu người bị tai nạn mà tàn tật cả đời thì sống cũng vất vả hơn."

Ông  Nguyễn Đình Thành, một tài xế ở Cầu Giấy, Hà Nội cho rằng, hành vi đó đã trở thành tội ác: "Một phần tự giác của tài xế phải được nắn ghép, đượ c điều chỉnh bởi hành vi và những quy định khác của luật pháp. Đấy là lỗi của người làm luật, chưa suy tính đến chuyện đó."

Một số tài xế cũng nhấn mạnh, đó là hành vi cần bị lên án mạnh mẽ, bởi đó là sinh mạng con người:

"Đấy là vấn đề nhức nhối của xã hội và để giải quyết vấn đề này nó logic, nó từ hạ tầng cơ sở, từ kinh tế, từ trình độ hiểu biết, từ tuyên truyền..."

"Mình làm sai, va chạm thì phải có ý thức của bản thân, làm sao cứu người là trên hết."

Bác sĩ Nguyễn Thị Thúy Hồng, công tác tại một bệnh viện lớn trên địa bàn Hà Nội chia sẻ, bản năng của bác sĩ là cứu người. Bởi vậy, khi nghe thông tin về một vụ việc nạn nhân tử vong do TNGT đã buồn, nhưng nạn nhân tử vong do bị người gây tai nạn chèn thêm lần nữa khiến bà rất bức xúc.

Bởi vậy, theo bác sĩ Nguyễn Thị Thúy Hồng, cần thay đổi tội danh với những tài xế cố tình đi tiếp, chèn thêm khiến nạn nhân tử vong từ tội vô ý gây chết người thành tội giết, người đồng thời tăng mức bồi thường cao hơn nhiều so với gây thương tích: "Cảm giác rất buồn. Thực sự mình cũng không biết làm thế nào cả. Quy định đấy là hơi lỏng lẻo và chưa thỏa đáng."

Anh Lê Hoàng Hà, một kỹ sư cầu đường cũng bày tỏ lo lắng về tình trạng này và đề xuất, với trường hợp tài xế cán phải nạn nhân một lần thì có thể coi là tai nạn, nhưng cán đến lần hai là  cố ý giết nguời, cán lần ba là quyết tâm thực hiện đến cùng việc giết người: "Chăm sóc người bị thương chi phí sẽ tăng rất nhiều so với người tử nạn, nên một số tài xế chọn cách nhẫn tâm là chọn hình thức bất lợi nhất để giảm chi phí cho mình. Phải tăng hình thức xử phạt lên và tôi ủng hộ việc tăng hình thức xử phạt lên và răn đe rất mạnh với trường hợp này."

Nhiều ý kiến người dân, người tham gia giao thông cho rằng, hành vi cố tình đi tiếp, chèn thêm, khiến nạn nhân tai nạn giao thông tử vong là biểu hiện của sự xuống cấp đạo đức nghiêm trọng, cần bị lên án mạnh mẽ và xử lý nghiêm khắc. Pháp luật phải đủ sức răn đe, với chế tài tăng nặng tương xứng, thậm chí xem xét truy cứu ở khung hình phạt cao nhất. Chỉ khi không còn “kẽ hở” cho toan tính vô nhân tính, mới có thể lấy lại niềm tin và sự an toàn trên mỗi cung đường.

Cần cả pháp luật và đạo đức để loại bỏ hành vi lệch chuẩn 

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học phân tích, hành vi cố tình chèn nạn nhân sau khi có tai nạn thường xuất phát từ tâm lý hoảng loạn và né tránh trách nhiệm, sau khoảnh khắc va chạm, nhiều lái xe rơi vào trạng thái tê liệt nhận thức rồi rơi vào phòng vệ sai lệch;

Thứ hai là nhận thức pháp luật lệch lạc, không ít người tin vào quan niệm sai lầm như đã lỡ tai nạn thì cán tiếp cho đỡ rắc rối trong khi pháp luật phân định rất rõ giữa cứu giúp nạn nhân và cố ý xâm phạm tính mạng; Thứ ba là sự thiếu hụt giáo dục đạo đức giao thông và kỹ năng ứng xử sau tai nạn.

Do đó, theo Thượng tá Đào Trung Hiếu, để giải quyết vấn đề này cần cách tiếp cận đa tầng: "Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường giáo dục nhận thức ngay từ khâu đào tạo lái xe rồi truyền thông mạnh mẽ để xóa bỏ các niềm tin sai lệch thì cần phát triển hệ thống giám sát như camera giao thông, thiết bị hành trình để nâng cao khả năng phát hiện và xử lý vi phạm.

Quan trọng hơn là cần xây dựng một chuẩn mực xã hội rõ ràng, đó là sau tai nạn, hành vi đúng đắn duy nhất là dừng lại, cứu giúp nạn nhân và hợp tác với cơ quan chức năng. Chuẩn mực này được củng cố bằng cả pháp luật và văn hóa thì các hành vi lệch chuẩn sẽ bị loại bỏ dần dần".

Còn theo chuyên gia xã hội học, PGS.TS Trịnh Hòa Bình, để giải quyết được căn bản vấn đề này, chủ yếu nằm ở nhận thức của cộng đồng và công tác truyền thông để mỗi người tham gia giao thông có nhận thức đúng đắn: "Bên cạnh việc gia tăng hình phạt còn cần tuyên truyền, giáo dục cho cộng đồng rằng đó là hành vi phạm tội đến cùng bao gồm nhiều yếu tố để tăng nặng và cần thiết phải bị xử phạt ở những khung hình phạt cao thì mới đủ sức răn đe và cảnh tỉnh"

Luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn luật sư Hà Nội cũng nhận định, nếu như tăng nặng hình phạt là phần "ngọn' thì cái "gốc" của vấn đề vẫn nằm ở tuyên truyền, giáo dục pháp luật và đạo đức để ngăn ngừa các hành vi lệch chuẩn sau khi tai nạn giao thông xảy ra:

"Khi người điều khiển phương tiện giao thông nhận thức được rằng tính mạng của con người là trên hết và tôn trọng tính mạng con người là bắt buộc của pháp luật, mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm; có đạo đức biết yêu thương, coi tính mạng, sức khỏe người khác cũng như tính mạng của mình, coi người tham gia giao thông cũng như người thân của mình. Từ việc tuyên truyền pháp luật đến giáo dục đạo đức đều là những vấn đề quan trọng"