Tái sinh nhiều khu đất bị lãng quên, mở cửa công viên

Việc tái sinh những khoảng đất bị lãng quên không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn mở thêm không gian văn hóa cộng đồng - nơi mỗi người có thể tìm thấy một khoảng thở bình yên giữa lòng thành phố.

Mở cửa công viên khu đất Nhà thi đấu Phan Đình Phùng: Hồi sinh khu “đất vàng” của TP.HCM

Diện mạo “công viên mở” tại khu đất Nhà thi đấu Phan Đình Phùng trước giờ mở cửa

Dịp Tết Bính Ngọ vừa qua, TP.HCM đã đưa 9 khu đất “vàng” bỏ trống ở khu vực trung tâm, bị quây kín nhiều năm vào sử dụng tạm thời, chuyển đổi thành công viên, vườn hoa phục vụ người dân vui Xuân.

Cụ thể, các khu đất gồm: dự án Nhà thi đấu Phan Đình Phùng (số 8 Võ Văn Tần, phường Xuân Hòa); khu đất tại số 33 Nguyễn Du, 34-36 và 42 Chu Mạnh Trinh, phường Sài Gòn; dự án Thương xá Tax (khu đất số 135 Nguyễn Huệ); khu đất số 87 Cống Quỳnh; khu đất 74 Hồ Hảo Hớn-289 Trần Hưng Đạo; khu đất số 2-4-6 Hai Bà Trưng; khu đất số 8-12 Lê Duẩn; khu tứ giác Lê Thánh Tôn-Nam Kỳ Khởi Nghĩa-Nguyễn Trung Trực-Lê Lợi (tòa nhà SJC) và khu đất số 152 Trần Phú, phường Chợ Quán, giáp phường Cầu Ông Lãnh.

Điểm đáng chú ý trong chủ trương này là phương thức triển khai theo hướng xã hội hóa. Theo kế hoạch, khi các thủ tục pháp lý được hoàn thiện đầy đủ, các dự án đầu tư trên những khu đất này sẽ tiếp tục triển khai theo đúng quy hoạch đã được phê duyệt.

Giữa nhịp sống ngày càng chật chội của TP.HCM, nơi mỗi mét vuông đất đều mang trong mình áp lực phát triển và kỳ vọng sinh lợi, sự xuất hiện của những công viên tạm này như một luồng gió, sinh khí mới cho cuộc sống của người dân. Những khoảng đất từng im lìm sau lớp tôn lạnh lẽo, cỏ dại um tùm và rác vương vãi, nay được tháo dỡ rào chắn, dọn dẹp, trồng cây, đặt ghế đá, có khu tập thể dục, sân chơi trẻ em. Người dân có thể dạo bộ, thư giãn, check-in, hẹn hò, dẫn trẻ em đến vui chơi…

Trong nhiều năm, khái niệm “đất chờ” gần như đồng nghĩa với sự đình trệ. Đó là đất đang vướng thủ tục, đang điều chỉnh quy hoạch, đang chờ nhà đầu tư hoàn tất hồ sơ. Thời gian chờ có thể kéo dài năm này qua năm khác, có khi lên đến hơn chục năm.

Trong khi đó, thành phố thiếu không gian công cộng, người dân phải tìm kiếm những khoảng thở ngày càng hiếm hoi giữa bê tông và dòng xe cộ. Việc cho phép các khu đất ấy được “sống” tạm thời dưới hình hài công viên đã làm thay đổi cách ứng xử với quỹ đất đô thị: không xem đó chỉ là tài sản kinh tế của tương lai, mà còn là nguồn lực xã hội của hiện tại.

Giới chuyên môn nhận định, việc sử dụng tạm thời đất trống tại khu vực trung tâm không chỉ mang giá trị trước mắt cho dịp Tết mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong quản lý đô thị hiện đại. Tư duy này cho thấy một sự linh hoạt đáng ghi nhận. Quản lý đô thị không còn là những quyết định cứng nhắc chờ đủ điều kiện pháp lý mới hành động, mà là khả năng tận dụng từng giai đoạn chuyển tiếp để tạo ra giá trị.

Khi một khu đất chưa thể xây dựng dự án theo quy hoạch, chỉ cần đầu tư ở mức vừa phải – dọn dẹp mặt bằng, trồng cỏ, bố trí ánh sáng, đặt vài băng ghế – thành phố đã có thêm một không gian phục vụ cộng đồng. Giá trị mang lại không đo đếm bằng lợi nhuận trực tiếp, mà bằng chất lượng cuộc sống người dân được cải thiện.

Điều đáng nói là những công viên tạm ấy không chỉ làm đẹp cảnh quan. Chúng tạo ra sự thay đổi trong cảm nhận về đô thị. Một hàng rào tôn bị tháo xuống đồng nghĩa với việc một ranh giới được xóa bỏ. Người dân không còn đứng ngoài nhìn vào như một khu đất “cấm”, mà được bước vào, sử dụng, gắn bó và tận hưởng. Sự chuyển đổi từ “đóng” sang “mở” ấy mang ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ: thành phố sẵn sàng chia sẻ không gian của mình với người dân, kể cả trong những khoảng thời gian trung chuyển.

Tất nhiên, tính “tạm thời” vẫn là đặc điểm cốt lõi của mô hình này. Các khu đất vẫn có quy hoạch riêng, vẫn sẽ được triển khai dự án khi hoàn tất thủ tục. Nhưng chính trong sự tạm thời ấy, một tiền lệ mới được hình thành. Nếu cách làm này được duy trì và nhân rộng, mọi khu đất đang chờ pháp lý trong tương lai đều có thể được xem xét cải tạo thành không gian công cộng ngắn hạn. Khi đó, “đất chờ” sẽ không còn là biểu tượng của lãng phí, mà trở thành một phần linh hoạt trong vòng đời phát triển đô thị.

Dĩ nhiên, để mô hình này thực sự bền vững, cần có cơ chế quản lý rõ ràng: thời hạn sử dụng, trách nhiệm bảo trì, phương án đảm bảo an ninh, vệ sinh. Sự minh bạch sẽ giúp người dân hiểu rằng đây là giải pháp linh hoạt trong một giai đoạn nhất định, đồng thời tránh những kỳ vọng không thực tế khi khu đất phải trả lại chức năng theo quy hoạch. Nhưng nếu được tổ chức tốt, lợi ích xã hội mà nó mang lại hoàn toàn xứng đáng với chi phí đầu tư.

Có thể sau Tết, một số khu đất sẽ tiếp tục hành trình theo quy hoạch riêng của mình. Nhưng ý tưởng đã được hiện thực hóa: đất đai không nhất thiết phải chờ đến khi hoàn hảo về thủ tục mới có thể phục vụ cộng đồng. Trong khoảng thời gian chuyển tiếp ấy, nếu được nhìn nhận bằng tư duy cởi mở, mỗi khu đất đều có thể trở thành một phần của đời sống đô thị. Và chính từ những thay đổi tưởng như nhỏ bé đó, diện mạo và tinh thần của thành phố dần được bồi đắp theo hướng xanh hóa, văn minh và ngày càng trở nên đáng sống hơn.