Sau hàng thập kỷ tụt hậu, Mỹ nuôi lại giấc mơ đường sắt cao tốc

Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới đang ‘chạy đua’ phát triển đường sắt tốc độ cao, chính phủ Mỹ dường như cũng bắt đầu thay đổi quan điểm với kế hoạch xây dựng một tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên.

Đầu tư vào đường sắt tăng vọt

Khi nói đến việc di chuyển trên khắp đất nước, đi tàu không phải là lựa chọn hàng đầu của người dân Mỹ. Thực tế, dù là siêu cường số một thế giới, nước Mỹ lại đang đứng gần như ‘bét bảng’ so với nhiều quốc gia khác khi xét đến lượng hành khách vận chuyển bằng đường sắt cũng như mức độ đầu tư của chính phủ vào lĩnh vực này.

Theo đó, nếu năm 2024, Trung Quốc dành hơn 100 tỷ USD đầu tư vào đường sắt thì con số này ở Mỹ chỉ dừng lại ở mức hơn 9 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo số liệu công bố mới đây, đầu tư vào ngành đường sắt Mỹ đang tăng lên. Điều này đến từ việc các doanh nghiệp đã bắt đầu tiếp cận được khoản phân bổ trị giá 66 tỷ USD để cải thiện hệ thống đường sắt quốc gia.

Ông Marc Buncher, Chủ tịch kiêm giám đốc điều hành SiemensMobility khu vực Bắc Mỹ cho biết:: “Theo tôi, đường sắt chở khách ở Mỹ phát triển chậm những năm qua là do thiếu kinh phí, trong khi ở nhiều quốc gia khác khoản đầu tư này rất lớn. Nhưng hiện các doanh nghiệp đã nhận được nguồn tài trợ từ liên bang và chúng ta hy vọng sẽ thấy tốc độ tăng trưởng vượt bậc ở ngành này”.

Công ty tư vấn McKinsey dự báo, đầu tư vào đường sắt cao tốc, đường sắt đô thị, tàu điện ngầm ở Mỹ sẽ tăng khoảng 5% từ nay đến năm 2026. Trong khi, doanh thu sản xuất toa xe lửa có thể đạt 3 tỷ USD vào năm 2028.

Ông Michael Keroulle, Chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Americas Alstom, công ty sản xuất toa xe đa quốc gia có trụ sở tại Pháp chia sẻ: “Chúng ta thấy hiện nhu cầu toa xe lửa tại Mỹ đang tăng lên nhanh chóng, khi tiền về cơ bản đã đến được các doanh nghiệp sau quá trình phân bổ. Chính vì vậy, thời gian tới, ngành đường sắt có thể chứng kiến một thị trường sản xuất toa xe tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm, trong vòng 5 năm tới”.

Theo đài CNBC, Amtrak, công ty điều hành dịch vụ đường sắt liên bang của Mỹ có thể nhận tới 22 tỷ USD để phát triển các tuyến đường sắt mới và cải thiện hệ thống cũ.

Trong khi, 36 tỷ USD sẽ được phân bổ cho ngành đường sắt từng tiểu bang. Chính quyền cũng dành khoảng 8 tỷ USD cho kế hoạch đảm bảo an toàn và xóa điểm giao cắt giữa đường sắt với đường bộ.

Doanh nghiệp muốn nhận được khoản trợ cấp từ liên bang, phải tuân thủ quy định ‘ưu tiên mua sắm’ thiết bị do Mỹ sản xuất. Các chuyên gia nhận định, điều này đang thúc đẩy không ít công ty thiết lập chuỗi cung ứng từ thị trường trong nước.

Ông Scott Sherin, Giám đốc thương mại Alstom US chia sẻ: “Chúng ta thấy rất nhiều doanh nghiệp cung ứng trong lĩnh vực đường sắt đang có mặt tại Mỹ. Với khoản đầu tư mà Amtrak thực hiện cho thế hệ tàu tiếp theo, các nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài, chủ yếu đến từ châu Âu, đang xây dựng nhà máy để đảm bảo đủ năng lực sẵn sàng sản xuất”

Brightline West – Giấc mơ đường sắt cao tốc Mỹ sắp thành hiện thực

Trong bối cảnh, Trung Quốc, Nhật Bản, châu Âu nỗ lực cạnh tranh phát triển đường sắt tốc độ cao, nhiều ý kiến cho rằng, nước Mỹ, với dân số đô thị hơn 300 triệu người và nền kinh tế phát triển cũng nên sở hữu một mạng lưới đường sắt cao tốc.

Đây cũng là lý do, khiến tháng 4/2024, Bộ Giao thông vận tải Mỹ quyết định khởi công dự án đường sắt Brightline West, trị giá 12 tỷ USD, với vận tốc tàu lên tới 320 km/h.

Ông Pete Buttigieg, Bộ trưởng Giao thông vận tải Mỹ khẳng định: “Nước Mỹ đã mơ về một tuyến đường sắt cao tốc từ hàng chục năm qua và hiện giấc mơ này đang dần trở thành hiện thực”

Brightline West đặt mục tiêu đi vào hoạt động vào 2028, năm Los Angeles đăng cai Thế vận hội mùa Hè. Chuyến tàu sẽ chở hành khách từ Nam California đến Las Vegas trong khoảng 2 giờ, bằng khoảng một nửa thời gian lái xe.

Dự kiến tuyến đường sắt cao tốc sẽ vận chuyển 11 triệu hành khách mỗi năm và giá vé tương đương vé máy bay. Tàu sẽ có phòng nghỉ, wifi, cung cấp dịch vụ ăn uống.

Kỳ vọng cao, tiềm năng phát triển lớn, nhưng ngành đường sắt Mỹ vẫn đối mặt không ít thách thức khi người dân còn ưa thích phương tiện cá nhân và chưa có thói quen đi tàu. Ông William Vantuono, Tổng biên tập Tạp chí Thời đại đường sắt nêu quan điểm: “66 tỷ USD mà chính phủ liên bang chi cho ngành đường sắt là một khoản tiền lớn, nhưng con số này chỉ bằng một nửa số tiền cần thiết để đạt mục tiêu ngang bằng với phần còn lại của thế giới. Thách thức lớn nhất mà ngành đường sắt phải đối mặt là liệu chính quyền mới có tiếp tục quan tâm tới đường sắt và cho rằng lĩnh vực này đáng để đầu tư.

Từ lâu có một quan niệm sai lầm rằng, đường sắt chở khách cần có lãi. Nhưng tư duy đó thật nực cười. Bởi lĩnh vực này không nhất thiết phải có lợi nhuận. Đây là phương tiện giao thông công cộng, một dịch vụ thiết yếu phục vụ cộng đồng”.

Tại Việt Nam, Quốc hội mới đây thông qua chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam, sơ bộ tổng vốn 1,7 triệu tỷ đồng, tương đương 67 tỷ USD và hoàn thành năm 2035.

Tuyến đường sẽ dài hơn 1.500 km, có điểm đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội), điểm cuối tại ga Thủ Thiêm (TP HCM), đi qua 20 tỉnh thành, với tốc độ thiết kế 350 km/h.

Theo nghị quyết, Tổng thầu, nhà thầu phải ưu tiên sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ mà trong nước có thể cung cấp. Với gói thầu đấu thầu quốc tế, hồ sơ mời thầu phải có cam kết về chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực cho đối tác Việt Nam để làm chủ công tác quản lý, vận hành, khai thác, bảo trì và từng bước làm chủ công nghệ.