Những mũi chỉ giữ hồn quê Quất Động

Nghề thêu Quất Động không chỉ là một nghề mưu sinh, mà còn là câu chuyện của sự gìn giữ, của lòng kiên nhẫn và tình người được truyền qua nhiều thế hệ.

Âm thanh quen thuộc vang lên trong buổi sớm yên bình, len qua những mái ngói cũ, những con ngõ nhỏ của làng Quất Động. Với người dân nơi đây, tiếng loa phường như một phần ký ức, mở đầu cho một ngày mới bình dị nơi làng nghề đã có hàng trăm năm tuổi.

Ngay đầu làng, đền thờ ông tổ nghề thêu – Tiến sĩ Lê Công Hành – vẫn trầm mặc dưới bóng cây cổ thụ. Từ nơi ấy, nghề thêu tay đã theo bước bao thế hệ người dân Quất Động, lặng lẽ đi qua những đổi thay của thời gian.

Trong không gian cổ kính của đình làng, ông Nguyễn Văn Thanh – người nhiều năm trông coi di tích – chậm rãi lật từng trang tư liệu cũ, kể cho chúng tôi nghe câu chuyện về nguồn cội nghề thêu của quê hương mình:

“Ở Đình làng thôn Quất Động thờ 2 cụ, trong đó có cụ Lê Công Hành. Cụ du học bên xứ Minh rồi dạy người dân thôn Quất Động cách thêu 2 màu, thêu các hình. Hiện nay thì còn chị Hoàng Thị Khương dạy những người tàn tật trong huyện Thường Tín”.

Câu chuyện của ông Thanh dẫn chúng tôi tìm đến xưởng thêu nhỏ của nghệ nhân Hoàng Thị Khương. Trong căn phòng ngập ánh sáng, người phụ nữ với mái tóc đã điểm bạc vẫn miệt mài bên khung thêu quen thuộc. Đôi tay thoăn thoắt đưa kim, những sợi chỉ mềm mại dần hiện thành hình hoa lá, làng quê trên nền vải trắng tinh.

Với bà Khương, mỗi bức thêu không chỉ cần kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự cảm nhận tinh tế về màu sắc và cảm xúc:

“Để mà hoàn thiện, ra được 1 sản phẩm thì trước hết mình phải có mẫu, bắt đầu mình châm ra giấy, mình in lên vải rồi những người thợ thêu thêu những bông hoa này. Mình phải tự pha để làm sao trông 1 sản phẩm sinh động. Ví dụ như bông to ta pha màu hơi nhạt còn bông nhỏ là bông hoa mới ra thì mình cho màu đậm lên”.

Không gian xưởng thêu hôm ấy còn rộn ràng hơn bởi tiếng trò chuyện của những học viên lần đầu cầm kim chỉ. Bà Khương kiên nhẫn hướng dẫn từng động tác nhỏ, như cách người ta truyền lại một nghề cổ bằng tất cả sự nâng niu.

Nhiều năm nay, nghệ nhân Hoàng Thị Khương vẫn đều đặn mở những lớp dạy nghề miễn phí cho người yêu thêu, đặc biệt là những người khuyết tật muốn tìm một công việc phù hợp để tự nuôi sống bản thân.

Với chị Hoàng Thị Tú, nghề thêu không chỉ mang đến thu nhập, mà còn giúp chị tìm lại niềm vui và sự tự tin trong cuộc sống:

“Tôi bị bệnh nên chỉ có nghề thêu phù hợp với tôi. Tôi rất vui vì được học nghề thêu này do cô Khương không quản ngày đêm dạy cho học trò. Tôi thích thêu xong nó đẹp thì rất vui. Tôi cũng nhận cô là người mẹ thứ 2 của tôi”.

Giữa thời đại mà máy móc có thể tạo ra hàng trăm sản phẩm chỉ trong thời gian ngắn, nghề thêu tay vẫn tồn tại bằng sự bền bỉ rất riêng. Đó là sự chậm rãi của đôi tay, là lòng kiên nhẫn gửi vào từng mũi chỉ nhỏ bé:

“Thêu máy thì người ta dập nhanh nhưng mình thêu thì phải đâm lên đâm xuống mới được 1 mũi. Với 1 họa tiết thêu mịn màng như thế này thì phải là một người thợ lành nghề mới thêu được đẹp như thế này. Nghề thủ công này phải người biết được thì mới biết được giá trị của người thợ thêu là bao nhiêu công”.

Những đường kim nơi làng Quất Động hôm nay vẫn đang âm thầm nối dài một nghề cổ của Hà Nội. Và có lẽ, điều khiến nghề thêu tay còn được giữ lại không chỉ bởi vẻ đẹp của những bức tranh vải, mà còn bởi tình yêu nghề, tình yêu người vẫn được gửi gắm qua từng mũi chỉ nhỏ bé ấy.

Và giữa nhịp sống hiện đại vội vã, những người thợ thêu Quất Động vẫn lặng lẽ giữ cho ký ức làng nghề không phai nhạt theo thời gian…