Hương thị cuối mùa

Hương thị về phố cùng với những sợi nắng vàng của đầu mùa, rồi đi khi trời thu vừa vào độ chín. Giờ này trên phố, hương thị cuối mùa níu giữ những ký ức thật sâu đậm của bộ hành về một mùa trăng đẹp như cổ tích, vì một mùa thị nữa lại sắp qua đi…

Nếu nhắm mắt nghe bà kể chuyện,

Sẽ được nhìn thấy các bà tiên,

Thấy chú bé đi hài bảy dặm,

Quả thị thơm, cô Tấm rất hiền

Hẳn có nhiều người đã nghe những câu thơ trên trong bài “Nói với em” của nhà thơ Vũ Quần Phương, ở đó, ký ức tuổi thơ của mỗi người hiện lên với những điều giản dị, dễ thương, trong đó có trái thị thơm với những câu chuyện cổ tích của bà, của mẹ vẫn kể.

Từ những câu chuyện đó, từ mùi hương của trái thị trong ký ức, mà chúng ta “lớn lên bằng niềm tin rất thật, biết bao hạnh phúc có trên đời” như nhà thơ Nguyễn Khoa Điểm đã viết.

Trong ký ức tuổi thơ của nhiều người, thị là thức quả mở đầu mùa thu. Trẻ con của nhiều thập niên trước, những người của thế hệ 7X, 8X, 9X vốn quen với những quả thị được đựng trong mấy cái giỏ tự đan bằng dây vải nhỏ, dây bao dứa hay dây chuối.

Có khi, mỗi đứa trẻ lúc lắc đem theo một qua thị đi chơi, để hít hà mùi thơm của trái thị. Trái thị được đan dây buộc, trở thành món đồ chơi yêu thích trong ức, kỷ niệm của nhiều người. Cũng có lúc thị được bày biện trong nhà, trong mấy cái đĩa nho nhỏ đặt trên ban thờ, hay trong mâm cỗ đón Tết Trung thu.

Ký ức đó, theo mỗi người trưởng thành lớn lên, có lúc trôi mờ dần vào nhịp sống vốn nhiều bộn bề, để đến lúc bất chợt bộ hành bắt gặp trái thị trên phố, hẳn nhiều người sẽ xao xuyến nhớ về ngày xưa như tâm sự của chị Nguyễn Thúy Vân (phường Yên Hòa, Hà Nội):

“Vào mỗi dịp mùa thu này, khi đi qua những chợ hay những con đường phố, nhìn thấy mọi người bày bán những mẹt thị, những gánh hàng rong có những quả thị vàng ươm thì tôi lại nhớ về tuổi thơ của mình với những kỷ niệm rất là yêu thương. Thậm chí chỉ là đi qua hàng thị thôi thì mùi hương tuổi thơ, mùi thị như được đánh thức trong giác quan của mình, sau đó mình cảm thấy mùi đấy cứ vương vấn mãi trong tâm trí”. 

Mùa thị cũng nhanh, cũng vội lắm, nếu như trước đây, thị được mua theo quả, được bán từ khoảng đầu tháng 7 âm lịch đến Tết Trung thu, thì bây giờ theo sự biến đổi của các hình thái thời tiết, mùa thị vội hơn, nhanh hơn. Có lúc, thị về phố sớm.

Có khi mới những ngày tháng 7 dương lịch, bộ hành đã có thể bắt gặp xe quả “cổ tích” trên phố. Nhưng cũng vì sớm hơn, nên thị thường “không đợi” được đến rằm Trung thu nữa. Từ đầu tháng 8 âm lịch muốn tìm một xe chở thị trên phố đã thấy thật hiếm.

Vì thời tiết thay đổi nhiều hơn trước và vì những gốc thị cổ ở những vùng quê cũng hiếm dần đi, thú chơi thị của nhiều người giờ cũng khác xưa, họ cắm cả cành quả thay vì mua một, hai quả về đan giỏ treo trong gió như trước.

Chị Bùi Thị Vĩnh (hiện sống ở xã Mỹ Đức, Hà Nội) hàng năm vẫn lấy thị ở Hòa Bình (nay là tỉnh Phú Thọ) về Hà Nội bán cho biết, bây giờ thú chơi thị của người thành phố cũng khác, thị càng đến gần Trung thu càng khó tìm vì gần hết mùa rồi: “Chỉ có ít mùa, thị có từ tháng 6, 7, 8, ba tháng đấy. Sang tháng 7 tôi bắt đầu bán, còn bây giờ không có mấy, có ít. Bây giờ họ toàn mua cây về làm cảnh hết rồi, có mấy đâu”.

Vẫn biết là cuộc sống có nhiều biến đổi, ngay cả thiên nhiên, thời tiết cũng có những biến chuyển không ngừng, dẫu mùa thu như ngắn hơn, những thói quen của tuổi thơ có nhiều thay đổi, dẫu có đôi lúc, những trái thị thơm đã “hết sớm” không đợi được Trung thu nữa, nhưng nếu có may mắn bất chợt gặp một mẹt thị cuối mùa hiếm hoi giữa phố xá đông người, những ký ức thuở xưa vẫn ùa về như còn nguyên vẹn.

Vì có những thói quen, những kỷ niệm mãi là miền trong trẻo mà qua bao nhiêu thời gian chúng ta vẫn gìn giữ. Như trái thị thơm với những câu chuyện cổ tích xa xưa, như hương thị phả vào trong gió mỗi mùa thu tới, đó là những dịu dàng mà chúng ta vẫn mong gặp lại, dù chỉ là một mùa ngắn ngủi trong năm.