Hết thời mua hàng online bằng… “niềm tin từ các idol”?

Điều đáng nói, khi sự việc vỡ lở, đã có hàng trăm nghìn sản phẩm được bán ra qua các phiên livestream, các bài đăng của người nổi tiếng. Rõ ràng, thói quen và hành vi mua sắm của cư dân mạng vẫn phụ thuộc rất lớn vào các “idol”.

Là người thường xuyên mua hàng online, chị Nguyễn Thu Thủy (quận Hoàng Mai, Hà Nội) đã trở thành “khách hàng kim cương” của không ít sàn thương mại điện tử. Khoảng vài năm trở lại đây, chị gần như không mua hàng ngoài cửa hiệu nữa, mà chủ yếu mua sắm qua smartphone.

Chị Thủy cũng từng mua các loại thực phẩm được quảng cáo bởi người nổi tiếng, như kẹo thay thế rau củ, hay các loại sữa bột cho trẻ em. Theo chị, người nổi tiếng xây dựng danh tiếng một thời gian dài, đương nhiên, sản phẩm họ gắn bó tên tuổi cũng phải chất lượng, không dễ gì đánh đổi. Tuy nhiên, sau những sự việc phát hiện hàng giả vừa rồi, chị đã suy nghĩ lại:

“Mình thì có rất nhiều tiêu chí mua hàng, vì họ không mất phí mua hàng nên rẻ hơn nhiều so với ngoài cửa hàng. Chưa kể trên mạng có chương trình ưu đãi lớn, siêu sale trong tháng, siêu sale khi có người nổi tiếng tung mã giảm giá. Các mặt hàng sữa bị làm giả, rồi kẹo rau củ thực ra mình cũng từng mua thử cho con mình ăn thử rồi. Trước là mình mua xách tay, gần đây thực phẩm do người nổi tiếng bán bị phát hiện như vậy thì rất hoang mang”.

Theo chị Thủy, thói quen mua sắm dựa trên niềm tin với các thần tượng (idol), người nổi tiếng có lẽ là một lựa chọn mạo hiểm, đặc biệt với các sản phẩm liên quan sức khỏe con người như dinh dưỡng, thực phẩm:

“Nhiều khi mình cảm giác như kiểu trên mạng đọc được suy nghĩ của mình. Hôm trước mình nhắc, hôm sau đã hiện quảng cáo. Lại thêm người nổi tiếng họ nói về sản phẩm đó. Mình cũng sẽ cân nhắc lại việc mua sắm, cân nhắc thêm nguồn hàng mua cung cấp, ngoài căn cứ người bán hàng uy tín. Trước giờ mình không để ý giấy tờ đâu, bây giờ phải xem nguồn gốc xuất xứ thế nào để mua hàng yên tâm hơn”.

Tiến sĩ Nguyễn Thương Huyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhận định: Các vụ việc vỡ lở người nổi tiếng quảng cáo, bán hàng giả cho thấy lỗ hổng lớn về ràng buộc trách nhiệm giữa người nổi tiếng với bên đặt quảng cáo, và với người tiêu dùng về chất lượng sản phẩm. Một số người nổi tiếng nhận “book” quảng cáo không cần văn bản giấy tờ, chỉ một lời mời, gửi sản phẩm và chuyển tiền:

“Nếu như chỉ là cá nhân Kol, Koc, họ rất khó để có thể kiểm chứng, đánh giá sản phẩm đó có tốt không. Đặc biệt là sản phẩm liên quan sức khỏe cần thời gian dài để chứng minh. Họ nói về những cảm nhận của họ, liệu có thật không, ví dụ như quảng cáo sữa cho bố mẹ, con cái họ sử dụng, liệu có thật không. Tôi nghĩ nó liên quan vấn đề pháp lý và đạo đức nghề nghiệp”.

Đồng quan điểm, chuyên gia truyền thông Lê Quốc Vinh khẳng định, cần vá lỗ hổng ràng buộc trách nhiệm bằng những hợp đồng chặt chẽ, đảm bảo các sản phẩm được quảng cáo đúng với chất lượng công bố:

“Lúc này, họ sẽ cẩn thận hơn, họ ký hợp đồng, bắt các công ty quảng cáo phải cung cấp đầy đủ bằng chứng nhận, các văn bản chứng minh kết quả trải nghiệm để họ tin chắc các sản phẩm đưa lên là hợp pháp. Chúng ta chỉ đưa quy định đơn giản như thế thì vừa chặt chẽ, vừa bao trùm. Còn tôi sợ rằng, càng đi sâu vào quá cụ thể, phải làm gì thì họ sẽ tìm cách lách luật, tạo ra lỗ hổng trong hệ thống luật pháp của chúng ta”.

Về phía góc độ người tiêu dùng, Tiến sĩ Nguyễn Thương Huyền cho rằng, đa số người tiêu dùng đang bỏ qua bước kiểm chứng thông tin, và mặc định coi lời nói của người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội là đúng:

“Sau các vụ việc kẹo rau củ Kera, vụ sữa giả, không đảm bảo chất lượng, tôi nghĩ rằng, người tiêu dùng đã có sự tự nhận thức, tỉnh táo hơn. Lòng tin của họ đối với người nổi tiếng, người ảnh hưởng trên mạng xã hội cũng phần nào giảm sút. Bản thân người tiêu dùng cũng tự đặt câu hỏi, sự tin tưởng với người nổi tiếng này có đúng không, sản phẩm này có cần kiểm chứng không và kiểm chứng bằng cách nào”.

Bên cạnh quản lý chặt các thông tin quảng cáo trên mạng xã hội qua Kol, Koc, các cơ quan chức năng đang triển khai một loạt các giải pháp đồng bộ như: Quản lý thuế thu nhập cá nhân của các nhà bán lẻ trên sàn thương mại điện tử, tăng cường phát hiện và xử lý điểm các vụ việc có dấu hiệu sản xuất, buôn bán hàng giả, quảng cáo sai sự thật, gây hiểu nhầm.

Không chỉ người tiêu dùng cần thận trọng khi mua sắm, ngay chính người nổi tiếng, các thần tượng trên mạng xã hội cũng sẽ phải có quy trình kiểm soát hợp đồng, chất lượng, nguồn gốc sản phẩm tốt hơn để việc hợp tác, quảng cáo thực hiện đúng theo quy định của pháp luật, không vì chạy theo lợi nhuận mà bất chấp sức khỏe, sự an toàn của cộng đồng./.