Giữ an toàn bữa ăn bằng trách nhiệm đến cùng

Khi thực phẩm đi vào từng bữa cơm gia đình, từng suất ăn học đường hay bếp ăn công nhân, đó không chỉ là vấn đề tiêu dùng, mà là chất lượng sống và sức khỏe của cả cộng đồng. 

Tháng hành động vì an toàn thực phẩm vì thế cần được nhìn như điểm khởi đầu cho một hệ thống giám sát bền vững, nơi mỗi khâu đều có người chịu trách nhiệm và mỗi sai phạm đều được nhận diện kịp thời.

Hà Nội siết chặt an toàn thực phẩm dịp nghỉ lễ

Lỗ hổng quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm tại các chợ dân sinh

Hà Nội ra mắt Cổng thông tin An toàn thực phẩm

Triển khai “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm”

An toàn thực phẩm, từ tháng hành động đến kỷ cương dài hạn

Buổi sáng ở nhiều đô thị lớn bắt đầu từ những khu chợ đầu mối, nơi hàng tấn rau củ, thịt cá được chuyển đi khắp ngả đường. Chỉ vài giờ sau, chúng xuất hiện trong quán ăn vỉa hè, bếp ăn tập thể, trường học và trên mâm cơm của hàng triệu gia đình. Hành trình ấy diễn ra rất nhanh, nhưng điều người dân mong muốn không chỉ là sự nhanh chóng hay tiện lợi, mà còn là một sự bảo đảm: thực phẩm mình ăn mỗi ngày phải an toàn.

Bởi điều nguy hiểm nhất của thực phẩm bẩn không chỉ nằm ở những vụ ngộ độc cấp tính, mà là những độc tố âm thầm đi vào cơ thể mỗi ngày. Một bữa ăn sạch không đơn thuần là nhu cầu cá nhân, mà đó là nền móng của sức khỏe cộng đồng, chất lượng nguồn nhân lực và niềm tin xã hội.

Thời gian qua, công tác bảo đảm ATTP đã có nhiều chuyển động mạnh hơn, từ các đợt kiểm tra diện rộng đến việc siết quy định với bếp ăn tập thể, trường học, cơ sở kinh doanh. Tuy nhiên, những vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra liên tiếp vẫn cho thấy còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ, để việc quản lý không chỉ hiệu quả trong cao điểm, mà bền vững trong dài hạn.

Một trong những vấn đề lớn nhất nằm ở trách nhiệm quản lý còn phân tán. Từ khâu nuôi trồng, sản xuất, vận chuyển đến chế biến và tiêu thụ đều liên quan nhiều đơn vị khác nhau. Y tế, nông nghiệp, công thương - mỗi ngành quản lý một phần, còn địa phương chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát tại chỗ. Mô hình này giúp bao quát nhiều lĩnh vực, nhưng cũng dễ tạo ra khoảng trống trách nhiệm.

Khi một vụ ngộ độc xảy ra, điều người dân cần không chỉ là thông báo nguyên nhân, mà là một câu trả lời rõ ràng về trách nhiệm. Nếu mọi khâu đều có liên quan nhưng không có đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng, thì việc quản lý sẽ rất dễ rơi vào tình trạng nhiều tầng nấc nhưng thiếu sự xuyên suốt.

Bởi vậy, điều cần thiết lúc này không chỉ là tăng thêm các đoàn kiểm tra, mà là thiết kế lại cơ chế chịu trách nhiệm. Mỗi địa bàn cần có đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối, giám sát xuyên suốt chuỗi thực phẩm trên địa bàn mình phụ trách. Khi phát hiện vi phạm hoặc xảy ra sự cố, phải xác định ngay cơ quan chủ trì và người chịu trách nhiệm trực tiếp.

Tinh thần quản lý cũng cần chuyển mạnh từ xử lý sau sự cố sang ngăn ngừa từ gốc. Một mớ rau không rõ vùng trồng, một lô thịt không truy xuất được nguồn gốc, hay một bếp ăn nhập nguyên liệu trôi nổi đều phải được nhận diện từ sớm. Muốn vậy, dữ liệu truy xuất cần được kết nối đồng bộ hơn giữa các ngành và địa phương, thay vì còn rời rạc như hiện nay.

Công nghệ hoàn toàn có thể trở thành “lá chắn mềm” cho ATTP nếu được áp dụng hiệu quả. Mã QR truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử trong sản xuất, hệ thống cảnh báo nhanh, hay cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các lực lượng quản lý sẽ giúp việc kiểm tra không còn phụ thuộc quá nhiều vào những đợt ra quân theo thời điểm. Khi thông tin minh bạch, cả cơ quan quản lý lẫn người tiêu dùng đều có thêm công cụ để giám sát thị trường.

Bên cạnh yêu chuỗi cung ứng quy mô lớn, mô hình sản xuất, kinh doanh cá thể nhỏ lẻ cũng rất cần được quan tâm. Bó rau sạch tự trồng, mẻ giò chả nhà làm,… đều là nguồn cung quen thuộc hàng ngày và không thể quản lý như các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh.

Vì vậy, cần xây dựng cơ chế phù hợp hơn cho nhóm này, với yêu cầu bắt buộc về tập huấn định kỳ, công khai nguồn nguyên liệu đầu vào, tăng kiểm tra ngẫu nhiên và từng bước đưa vào hệ thống dữ liệu quản lý chung.

Cùng với đó, cần tạo ra áp lực tuân thủ mạnh mẽ hơn đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Một cơ sở giữ được chất lượng ổn định cần được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ và công khai uy tín. Ngược lại, những trường hợp vi phạm nghiêm trọng phải bị xử lý nghiêm minh, thậm chí loại ra khỏi thị trường, để bảo vệ các đơn vị làm ăn chân chính.

Trong hành trình ấy, người tiêu dùng cũng giữ vai trò rất quan trọng. Thị trường sẽ khó thay đổi nếu thực phẩm giá rẻ bất thường, không rõ nguồn gốc vẫn dễ dàng được lựa chọn chỉ vì tiện lợi. Mỗi quyết định mua hàng hôm nay cũng là cách định hình tiêu chuẩn cho thị trường ngày mai. Khi người dân ưu tiên sản phẩm minh bạch nguồn gốc, thì các chuỗi cung ứng an toàn sẽ có thêm động lực để phát triển.

Đặc biệt, cần xem ATTP là một phần của văn hóa quản trị hiện đại. Một đô thị văn minh không chỉ nằm ở đường sá hay các tòa nhà cao tầng, mà còn ở việc người dân có thể yên tâm với bữa ăn hằng ngày. Một nền kinh tế hướng tới chất lượng cao cũng không thể để thực phẩm trở thành “mắt xích” khiến niềm tin bị bào mòn.

Tháng hành động vì an toàn thực phẩm vì thế không nên chỉ dừng ở một chiến dịch tuyên truyền hay cao điểm kiểm tra. Giá trị lớn nhất của tháng hành động nằm ở chỗ tạo ra cú hích để hoàn thiện cơ chế quản lý lâu dài, nơi trách nhiệm được phân định rành mạch, dữ liệu được kết nối xuyên suốt và việc giám sát diễn ra mỗi ngày, chứ không chỉ trong những đợt ra quân.

Bởi suy cho cùng, giữ an toàn cho thực phẩm cũng chính là giữ gìn sức khỏe cộng đồng từ gốc rễ của đời sống. Và một xã hội chỉ thực sự an tâm phát triển khi người dân có thể tin tưởng vào chính bữa ăn của mình.