Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá (sửa đổi): Tăng cảnh báo “sốc” trên bao thuốc

TĂNG CẢNH BÁO SỨC KHỎE LÊN 85% DIỆN TÍCH BAO THUỐC LÁ

Gánh nặng chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra ước tính tương đương 1,14% GDP. Chính vì vậy, Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.  

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Bộ Y tế soạn thảo, gồm 3 Điều: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; Hiệu lực thi hành; Điều khoản chuyển tiếp.

Theo dự thảo, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới sẽ lần đầu tiên được định nghĩa rõ ràng trong luật. Việc này được đánh giá là cơ sở quan trọng để tăng hiệu lực quản lý nhà nước, tránh tình trạng “lách luật” trong sản xuất, kinh doanh và quảng bá các sản phẩm thuốc lá mới.

Dự thảo Luật cũng bổ sung hàng loạt hành vi bị nghiêm cấm như: tàng trữ, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới; đồng thời cấm sản xuất, mua bán linh kiện, thiết bị rời để lắp ráp, sản xuất các loại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây là bước đi được đánh giá là phù hợp tinh thần Nghị quyết số 173/2024 của Quốc hội khóa XV, cũng như quy định tại Luật Đầu tư về cấm kinh doanh các sản phẩm này.

Đáng chú ý, mọi hình thức quảng cáo, khuyến mại, trưng bày thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đều bị nghiêm cấm. Việc tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng dưới bất kỳ hình thức nào cũng không được phép. Các điểm bán lẻ thuốc lá sẽ không được trưng bày sản phẩm, bao bì hay nhãn hiệu thuốc lá tại nơi bán, thay vào đó phải có tủ đựng riêng theo quy định.

Một điểm mới mang tính đột phá là tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, phải chiếm ít nhất 85% diện tích của mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút hoặc hộp thuốc lá. Quy định này được kỳ vọng sẽ làm giảm sức hấp dẫn của sản phẩm, tăng hiệu quả truyền thông về tác hại của thuốc lá.

Ngoài ra, trách nhiệm của các bộ, ngành liên quan cũng được quy định cụ thể hơn. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao nhiệm vụ đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch và đời sống gia đình; đồng thời hạn chế việc sử dụng hình ảnh diễn viên hút thuốc trong các tác phẩm điện ảnh, sân khấu và truyền hình.

Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá (sửa đổi) đang được Bộ Y tế lấy ý kiến góp ý từ các bộ, ngành, địa phương và lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân. Dự thảo Luật dự kiến sẽ trình Quốc hội vào Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.

NGĂN CHẶN THUỐC LÁ THẾ HỆ MỚI: CẦN LUẬT MẠNH VÀ THỰC HIỆN NGHIÊM 

Những quy định mới trong dự thảo Luật liệu có đủ sức tạo bước ngoặt trong “cuộc chiến” phòng, chống tác hại của thuốc lá?

Phóng viên VOVGT có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

PV: Một trong những mục tiêu trọng tâm của dự thảo Luật là hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiểm soát thuốc lá. Theo bà, những đề xuất trong dự thảo liệu đã đáp ứng được mục tiêu này?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Trước tiên, tôi cho rằng việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vào thời điểm này là hết sức cần thiết. Bởi vì sau một thời gian chúng ta thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, thực tiễn đã xuất hiện rất nhiều loại sản phẩm mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng với tốc độ lan rất nhanh và rộng, đặc biệt là trong giới trẻ. Nếu như pháp luật không kịp thời điều chỉnh thì chắc chắn sẽ tạo ra một khoảng trống quản lý rất đáng lo ngại.

Tôi thấy rằng những đề xuất trong dự thảo luật lần này nhìn chung đã đi rất đúng hướng khi tập trung vào ba trụ cột chính là: giảm nhu cầu sử dụng, giảm khả năng tiếp cận và giảm sức hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá.

Việc lần đầu tiên chúng ta định nghĩa rõ các loại thuốc lá mới và bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm vào trong luật như: tàng trữ, vận chuyển, mua bán hay sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là bước đi rất cần thiết để chúng ta thống nhất cách hiểu và tạo cơ sở pháp lý cho quản lý nhà nước.

Đồng thời, với các quy định như siết chặt quảng cáo, hạn chế trưng bày sản phẩm tại điểm bán hay tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì,… tôi cho rằng đều là những biện pháp đã được nhiều quốc gia áp dụng và cho thấy có hiệu quả rõ rệt trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc.

Bên cạnh đó, tôi cũng đánh giá rất cao việc dự thảo luật lần này quy định rõ hơn trách nhiệm của các bộ ngành, đặc biệt là vai trò của lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và truyền thông.

Trong nhiều trường hợp, hình ảnh hút thuốc ở trong phim ảnh, trên sân khấu hoặc ở các sản phẩm giải trí đã vô tình tạo ra sự bình thường hóa hành vi hút thuốc khiến cho giới trẻ dễ bị ảnh hưởng. Đặc biệt, khi hình ảnh hút thuốc lá trong phim ảnh còn gắn liền với thần tượng của giới trẻ thì nó đã có sự cổ vũ rất rõ rệt cho hành vi sử dụng thuốc lá.

PV: Bà kỳ vọng gì vào Luật này nếu được ban hành?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Nếu được Quốc hội thông qua và triển khai nghiêm túc thì tôi tin rằng luật sửa đổi lần này sẽ có tác động xã hội rất tích cực. Không chỉ góp phần giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, mà còn giúp giảm gánh nặng chi phí y tế cho xã hội trong dài hạn. Quan trọng hơn, nó sẽ gửi đi một thông điệp hết sức rõ ràng rằng: sức khỏe của người dân, đặc biệt là sức khỏe của thế hệ trẻ, phải được đặt lên hàng đầu trong mọi chính sách phát triển.

Tuy nhiên, để luật thực sự đi vào cuộc sống, chúng ta cần chú ý thêm một số vấn đề. Thứ nhất, quy định pháp luật cần đi kèm với cơ chế thực thi mạnh mẽ, đặc biệt là việc kiểm soát thị trường buôn bán thuốc lá mới ở trên môi trường mạng, nơi hiện nay đang diễn ra rất phổ biến việc buôn bán thuốc lá mới, thuốc lá điện tử rất nhộn nhịp.

Thứ hai, chúng ta cần tăng cường giáo dục và truyền thông phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học. Bởi lẽ thanh thiếu niên chính là nhóm dễ bị lôi kéo nhất trong việc sử dụng thuốc lá thế hệ mới.

Thứ ba là cần có các chính sách hỗ trợ cai nghiện thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá mới, giúp những người đang hút thuốc có điều kiện bỏ thuốc một cách bền vững.

 PV: Xin cảm ơn bà!

KIỂM SOÁT THUỐC LÁ: CẦN TĂNG CẢNH BÁO, GIẢM TIẾP CẬN 

Những hình ảnh gây ám ảnh như: lá phổi đen đặc, hàm răng mục nát, hay cơ thể gầy mòn vì bệnh tật,… nếu được mở rộng diện tích trên vỏ bao thuốc, liệu có giảm được khả năng tiếp cận thuốc lá trong cộng đồng?

Phóng viên VOV Giao thông Quốc gia phỏng vấn ThS. Nguyễn Hạnh Nguyên, tổ chức Nhịp cầu Sức khỏe Canada tại Việt Nam về nội dung này.

PV: Bà có đánh giá thế nào về các đề xuất cấm quảng cáo, trưng bày sản phẩm thuốc lá, tăng diện tích hình ảnh cảnh báo sức khỏe?

ThS. Nguyễn Hạnh Nguyên: Trước hết, tôi cho rằng việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn hiện nay rất cần thiết và kịp thời, nhằm đáp ứng những thách thức mới trong kiểm soát thuốc lá tại Việt Nam, cũng như đảm bảo các cam kết và phù hợp xu hướng quốc tế.

Quy định nhằm hạn chế quảng cáo, khuyến mại và trưng bày thuốc lá tại điểm bán là giải pháp quan trọng để giảm sức hấp dẫn của thuốc lá, đặc biệt đối với thanh thiếu niên. Giải pháp này cũng đã được nhiều quốc gia áp dụng, đặc biệt là trong khu vực ASEAN cũng đã có 5 nước cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Nhiều bằng chứng quốc tế đã cho thấy, việc trưng bày các sản phẩm thuốc lá tại cửa hàng có thể kích thích những hành vi hút thuốc và làm tăng khả năng tiếp cận của người trẻ với các sản phẩm này.

Bao bì thuốc lá được coi là một trong những kênh truyền thông hiệu quả nhất để truyền tải thông tin về tác hại của thuốc lá đến người sử dụng. Trong khi đó, cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá tại Việt Nam hiện mới ở mức 50%  mặt trước và mặt sau, nằm trong nhóm quốc gia có diện tích cảnh báo thấp nhất, đứng khoảng thứ 95 trong hơn 140 quốc gia được xếp hạng.

Do đó, các giải pháp chính sách nêu trên là rất cần thiết và kịp thời để khắc phục những khoảng trống chính sách, tăng cường hiệu quả của các biện pháp kiểm soát thuốc lá và đáp ứng tốt hơn những thách thức mới nổi.

PV: Bà có góp ý nào khác cho dự thảo Luật?

ThS. Nguyễn Hạnh Nguyên: Thứ nhất, cần tăng cường những quy định về môi trường không khói thuốc, đặc biệt là tại các khu vực công cộng, trường học, các cơ sở y tế, khu chơi trẻ em và nơi làm việc.

Thứ hai, cần chú trọng hơn đến những dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. Điều này bao gồm việc phát triển đường dây tư vấn cai thuốc, lồng ghép những dịch vụ cai nghiện thuốc lá trong hệ thống y tế, cũng như cần triển khai những chương trình hỗ trợ cai nghiện thuốc lá tại cộng đồng.

Thứ ba, cần tăng cường kiểm soát việc bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, đặc biệt trong môi trường trực tuyến.

Thứ tư, cần xem xét các biện pháp để kiểm soát các điểm bán lẻ thuốc lá, có thể nghiên cứu những giải pháp như: quy định điều kiện cấp phép điểm bán, hoặc hạn chế mật độ điểm bán để hạn chế những khả năng tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá.

Bên cạnh đó, cũng có thể nghiên cứu các chính sách mang tính đột phá như mô hình thế hệ không thuốc lá. Theo đó, có thể quy định những người sinh sau một mốc thời gian nhất định, ví dụ những người từ năm 2010 trở đi, sẽ không được phép mua và sử dụng thuốc lá. Đây là cách tiếp cận đang được một số quốc gia nghiên cứu và triển khai nhằm từng bước loại bỏ những người hút thuốc lá mới trong tương lai.

PV: Theo bà, nếu Luật được ban hành thì sẽ tác động xã hội thế nào?

ThS. Nguyễn Hạnh Nguyên: Trước hết, Luật sẽ góp phần giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, đặc biệt trong giới trẻ. Qua đó giảm nguy cơ nghiện nicotin và các bệnh không lây nhiễm liên quan thuốc lá như: ung thư phổi hay bệnh tim mạch và các bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Thứ hai, Luật sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em và những người không hút thuốc nhưng bị ảnh hưởng bởi phơi nhiễm với khói thuốc thụ động.

Thứ ba, về lâu dài, việc giảm sử dụng thuốc lá sẽ góp phần giảm gánh nặng chi phí y tế, tổn thất kinh tế do bệnh tật và tử vong sớm do việc sử dụng thuốc lá gây ra. Đồng thời sẽ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, từ đó đóng góp hiệu quả hơn cho phát triển kinh tế.

Cuối cùng, Luật cũng sẽ góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh và văn minh hơn, phù hợp mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe người dân.

PV: Bà có lưu ý gì để khi triển khai, Luật sửa đổi sẽ phát huy tác dụng hiệu quả hơn so với Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012?

ThS. Nguyễn Hạnh Nguyên: Đầu tiên, cần tăng cường công tác thực thi và giám sát xử lý vi phạm. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh công tác truyền thông giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là đối tượng thanh thiếu niên. Cũng cần khuyến khích và biểu dương những mô hình đơn vị triển khai tốt để gây dựng phong trào và tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.

Ngoài ra, cần xây dựng những chuyên đề giáo dục riêng biệt trong nhà trường để ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá ở độ tuổi thanh thiếu niên. Cùng với đó, cần phải tăng cường sự phối hợp liên ngành mạnh mẽ giữa các ngành và chính quyền địa phương.

Cuối cùng, cần đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định cho các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá, từ các hoạt động bao gồm: truyền thông, nghiên cứu, giám sát và hỗ trợ cai nghiện.

PV: Xin cảm ơn bà!

Thuốc lá vẫn đang là một trong những nguy cơ lớn đối với sức khỏe cộng đồng và tạo ra gánh nặng cho xã hội trong nhiều năm qua. Không chỉ gây tổn thất về sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng kinh tế rất lớn, ước tính lên tới 108,7 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Đặc biệt, các sản phẩm thuốc lá mới đang gia tăng nhanh, nhất là trong giới trẻ, cùng tình trạng vi phạm pháp luật liên quan các sản phẩm này diễn biến phức tạp. Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá là rất cần thiết, nhằm kiểm soát chặt chẽ các sản phẩm thuốc lá, giảm khả năng tiếp cận và từng bước giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong cộng đồng.

Bạn kỳ vọng gì vào dự thảo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá (sửa đổi)? Nếu Luật được ban hành thì sẽ có những tác động xã hội như thế nào? Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho dự thảo qua fanpage “VOV Giao thông”.

----

Đừng quên đón nghe và tương tác với “Dự thảo trên tay” trên các kênh phát thanh của Ban VOV Giao thông Quốc gia, trên website: vovgiaothong.vn, hoặc trên các nền tảng podcasts dành cho di động.