Đốt rác phát điện, cần vận hành bền vững

Tuy nhiên, vận hành ổn định và bền vững, đặc biệt là bảo đảm quá trình xử lý tro xỉ, khí thải sau đốt rác là điều người dân đặc biệt quan tâm và gửi gắm nhiều kỳ vọng.

Nhà máy điện rác Sóc Sơn có công suất xử lý 5.000 tấn rác/ngày, giải quyết được ít nhất 2/3 lượng rác thải mỗi ngày của Hà Nội, đồng thời phát điện 90MW, đã hòa lưới điện quốc gia từ tháng 7/2022. Nhà máy ứng dụng công nghệ lò đốt ghi cơ học tiên tiến của Bỉ, đảm bảo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường của châu Âu và Việt Nam.

Người dân Thủ đô hy vọng việc nhà máy đi vào vận hành sẽ giúp giải quyết nhiều vấn đề môi trường còn tồn tại của Hà Nội:

"Rất vui mừng, mong sao nó hoạt động có hiệu quả. Xử lý rác thải ở Hà Nội không còn bừa bãi, mình lại có được những cái hiệu quả hơn, đúng không, làm ra điện."

"Nếu rác được đốt như thế thì tốt hơn chôn lấp như hiện tại, không ảnh hưởng gì đến môi trường của người dân Sóc Sơn."

"Tôi rất hoan nghênh dự án này. Phải đảm bảo kỹ thuật nghiêm ngặt, không ảnh hưởng tới xung quanh."

"Lượng rác thải hàng năm hoặc hàng tháng rất lớn. Nếu chúng ta không có những phương pháp xử lý rác phù hợp thì dẫn đến ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng sức khỏe của con người. Tôi nghĩ nếu đã được cấp phép và đã được xây dựng rồi thì người ta cũng có những quy chuẩn, tiêu chuẩn nhất định để bảo đảm môi trường phù hợp thời điểm hiện tại."

Khánh thành Nhà máy điện rác lớn nhất Việt Nam

Theo GS. TS. Đinh Đức Trường, Trưởng Khoa Môi trường, Biến đổi khí hậu và Đô thị, Đại học Kinh tế quốc dân, việc khánh thành Nhà máy điện rác Sóc Sơn đánh dấu bước ngoặt trong quản lý rác thải và phát triển năng lượng tái tạo của Việt Nam. Công trình giúp giảm đáng kể áp lực cho bãi chôn lấp, nhất là Nam Sơn, khi có thể xử lý tới 70% lượng rác sinh hoạt của Hà Nội.

Mô hình biến rác thành điện vừa đóng góp cho an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy đổi mới công nghệ xử lý rác tại các đô thị lớn. Đồng thời, dự án cũng khuyến khích phân loại rác tại nguồn, hình thành chuỗi giá trị từ thu gom đến phát điện, thể hiện bước chuyển từ quản lý rác sang quản trị tài nguyên chất thải.

Tuy nhiên, xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện chỉ thực sự xanh khi toàn bộ quy trình được kiểm soát, kiểm định nghiêm ngặt từ đầu vào đến đầu ra:

"Thứ nhất, chúng ta phải kiểm soát được chất lượng rác đầu vào. Nếu rác chưa được phân loại tại nguồn, còn lẫn nhiều thành phần ẩm, nhựa PVC, pin hay kim loại nặng thì quá trình đốt sẽ sinh ra nhiều khí độc như dioxin, NOX hay CO2, gây rủi ro cho môi trường và giảm hiệu suất năng lượng.

Thứ hai, cần phải kiểm soát chặt chẽ khí thải, phải vận hành đúng quy trình, bảo dưỡng đúng lịch kỳ và công khai dữ liệu khí thải theo thời gian thực để người dân và các cơ quan quản lý có thể giám sát độc lập.

Thứ ba là vấn đề quản lý tái sử dụng tro xỉ. Khoảng 20 đến 25% khối lượng rác sau khi đốt sẽ trở thành tro xỉ. Tro đáy có thể sử dụng làm các vật liệu xây dựng hoặc san lấp nếu được kiểm định đạt chuẩn. Còn tro bay và bụi lọc cần phải được đóng rắn, lưu trữ an toàn như các chất thải nguy hại."

Đồng tình với những lưu ý trong quá trình vận hành nhà máy điện rác, PGS. TS. Lưu Đức Hải, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam nhấn mạnh thêm về ý nghĩa của việc phân loại rác tại nguồn, dù luật đã quy định nhưng chưa thể triển khai:

"Rác là một tài nguyên. Trong nguyên lý về quản lý rác (3R), thứ nhất là giảm phát thải, thứ hai là tái sử dụng tài nguyên đấy. Trong thành phần rác có đủ thứ: thủy tinh, nilon, gỗ, kim loại, giấy… Nếu ta đem đốt thì không phải tất cả đều đốt được, và lãng phí rất nhiều tài nguyên. Chưa kể đến chuyện trong thành phần rác ở Hà Nội còn có rất nhiều phụ phẩm dư thừa do ăn uống.

Cái này chứa độ ẩm rất cao, nếu đem đốt thì sẽ phải tốn năng lượng. Cái đấy có thể tái sử dụng để làm phân hữu cơ mà chúng ta đang cần. Lời khuyên của tôi là Hà Nội, cùng với nhà máy rác, cần phải tái khởi động hệ thống thu gom, phân loại rác tại nguồn để tận dụng được tài nguyên."