Cơn khát nhân lực bảo dưỡng trong ngành hàng không

Những người thợ đứng sau cánh bay, vốn chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn cho hàng triệu hành khách mỗi ngày, đang trở thành “nút thắt” của cả hệ sinh thái hàng không.

“Nút thắt” đe dọa tăng trưởng hàng không

Không xuất hiện trên khoang hành khách, cũng hiếm khi được nhắc tên sau mỗi chuyến bay an toàn, nhưng hàng triệu sinh mạng trên bầu trời mỗi ngày lại phụ thuộc trực tiếp vào những kỹ thuật viên bảo dưỡng máy bay.

Trong ngành này, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể kéo theo hậu quả rất lớn, vì vậy mọi quy trình đều đòi hỏi nhân lực có chứng chỉ và kinh nghiệm. Các chuyên gia cảnh báo, tình trạng thiếu kỹ thuật viên bảo dưỡng hàng không đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng đội bay, tiến độ khai thác và chuỗi cung ứng.

Bà Sarah MacLeod, Giám đốc điều hành Hiệp hội Bảo dưỡng và sửa chữa hàng không chia sẻ: “Máy bay không thể cất cánh không phải vì thiếu hành khách, mà vì không có thợ sửa chữa. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển của ngành hàng không”.

Sức ép an toàn càng được nhắc đến nhiều hơn sau những sự cố hàng không gây chú ý thời gian gần đây. Trong đó, có vụ việc một chiếc Boeing 777 của United Airlines đang trên đường bay sang Nhật Bản thì… bánh máy bay rơi ra ngay lúc cất cánh. Trước đó, nhiều hãng hàng không Mỹ ghi nhận tình trạng lốp máy bay bung giữa không trung, mảnh vỏ rơi khỏi thân máy bay.

Đặc biệt nghiêm trọng là sự cố suýt trở thành thảm họa của Alaska Airlines vào đầu năm 2024, khi một mảng thân máy bay Boeing 737 MAX bung ra giữa chuyến bay do bu lông giữ cửa bị lắp thiếu trong quá trình sản xuất. Và tai nạn chết người xảy ra cuối năm 2025 giữa một máy bay của American Airlines với trực thăng quân sự Black Hawk tại Washington D.C. càng khiến câu hỏi về áp lực nhân lực và an toàn trở nên cấp thiết.

Theo ước tính của Boeing, thế giới cần tới gần 720.000 kỹ thuật viên bảo dưỡng máy bay trong vòng 20 năm tới để duy trì đội bay toàn cầu. Riêng tại Mỹ, tình trạng thiếu hụt nhân sự được dự báo sẽ lên tới 25.000 người vào năm 2028.Nguyên nhân rất rõ ràng: ngày càng nhiều người bay. Nhu cầu máy bay mới từ Boeing, Airbus vẫn tăng mạnh và sẽ kéo dài trong nhiều năm tới. Từ nay đến năm 2043, đội bay toàn cầu dự kiến tăng thêm gần 46.000 máy bay. Mỗi chiếc trong số đó đòi hỏi hàng nghìn giờ bảo dưỡng trong suốt vòng đời khai thác. Trong khi đó, nguồn nhân lực gần như “đứng yên” suốt 20 năm qua.

Phóng viên kênh CNBC thông tin: “Ngành bảo dưỡng hàng không Mỹ hiện là thị trường trị giá khoảng 65 tỷ USD, với khoảng 330.000 lao động. Công việc của kỹ thuật viên trải rộng từ đại tu toàn bộ máy bay đến xử lý từng cụm chi tiết, hay linh kiện riêng lẻ.”

Theo thống kê, khoảng 23% kỹ thuật viên làm việc trực tiếp cho các hãng hàng không, số còn lại thuộc các xưởng sửa chữa, nhà máy sản xuất linh kiện. Không chỉ phục vụ hàng không dân dụng, lực lượng này còn giữ vai trò sống còn với chuỗi cung ứng toàn cầu, quân đội, cứu hộ khẩn cấp, chữa cháy rừng bằng đường không.

Nếu thiếu kỹ thuật viên, hệ quả không chỉ là chậm chuyến, hủy chuyến, giảm tần suất bay, mà còn có thể khiến máy bay phải nằm đất hàng loạt.

Khoảng trống nhân lực và bài toán giữ chân thợ lành nghề

Ông Christian Meisner, Giám đốc Nhân sự cấp cao, từ Tập đoàn hàng không – vũ trụ của Mỹ GE Aerospace nhận định: “Đại dịch COVID-19 là cú đánh chí mạng. Có thời điểm, hơn 16.000 máy bay thương mại trên toàn cầu bị “đắp chiếu”.

Hàng nghìn kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm bị cho thôi việc hoặc nghỉ hưu sớm. Trước COVID, ngành hàng không đang tăng trưởng rất mạnh. Rồi chỉ qua một đêm, nhu cầu về 0, và chúng ta mất đi rất nhiều nhân tài,”Quy trình cấp chứng chỉ kỹ thuật viên của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) rất nghiêm ngặt. Không phải ai cũng được phép ký xác nhận một hạng mục bảo dưỡng đã hoàn tất.

Những người chưa có chứng chỉ chỉ được làm việc dưới sự giám sát của người có chứng chỉ, và việc “cho phép đưa máy bay trở lại khai thác” phải do người đủ chuẩn phê duyệt. Nếu xảy ra sai sót, cá nhân hoặc doanh nghiệp có thể đối mặt với mức phạt nặng. Quá trình đạt chứng chỉ thường kéo dài nhiều năm tùy vị trí.

Đi cùng với yêu cầu khắt khe là mức đãi ngộ đủ sức níu chân người lao động. Theo đó, một kỹ thuật viên có mức lương trung bình từ 80.000 đến 90.000 USD mỗi năm, con số được xem là hấp dẫn trong nhóm lao động kỹ thuật tay nghề cao tại Mỹ. Tuy nhiên, với ngành bảo dưỡng hàng không, đào tạo là một quá trình liên tục, kéo dài suốt sự nghiệp của người thợ. Ngay cả khi đã có chứng chỉ, họ vẫn phải học thêm theo từng dòng máy bay, từng loại động cơ cụ thể.

Ông Christian Meisner cho biết: “Mức lương cạnh tranh cũng giúp ích rất nhiều. Nhưng đầu tư vào đào tạo và xây dựng lộ trình nghề nghiệp cho người lao động mới là yếu tố then chốt để giữ chân họ.”

Thực tế cho thấy, xu hướng làm việc từ xa đang làm thay đổi lựa chọn nghề nghiệp của không ít người trẻ, khiến những công việc đòi hỏi phải trực tiếp “chạm tay vào máy móc” ngày càng kén người theo đuổi.

Các chuyên gia nhận định, toàn bộ thế giới “cổ cồn trắng” đều đang phụ thuộc vào lực lượng lao động cổ cồn xanh, những người bảo dưỡng, sửa chữa và giữ cho hệ thống vận hành an toàn. Để lấp khoảng trống, ngành hàng không chỉ có hai lựa chọn, nhiều người hơn, hoặc nhiều công nghệ hơn.

Tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, robot kiểm tra… sẽ giúp kỹ thuật viên làm việc hiệu quả hơn, nhưng con người vẫn là yếu tố quyết định. Bởi nếu thiếu họ, kịch bản rất rõ ràng, đó là máy bay sẽ phải nằm đất, không phải vì thiếu hành khách, mà vì thiếu người giữ an toàn cho bầu trời.

Trong bối cảnh hàng không thế giới thiếu hụt nghiêm trọng kỹ thuật viên bảo dưỡng, Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng xoáy này khi ngành hàng không đang bước vào giai đoạn phục hồi và tăng trưởng mạnh. Việc các hãng hàng không trong nước mở rộng đội bay, khôi phục và mở mới nhiều đường bay quốc tế đặt ra áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống bảo dưỡng, sửa chữa và kiểm soát an toàn kỹ thuật. Trong khi đó, nguồn nhân lực kỹ thuật hàng không chất lượng cao tại Việt Nam vẫn còn hạn chế, quá trình đào tạo kéo dài, chi phí lớn và yêu cầu chứng chỉ nghiêm ngặt theo chuẩn quốc tế.

Thực tế cho thấy, nếu không chủ động xây dựng chiến lược đào tạo dài hạn, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp hàng không, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý, Việt Nam có thể đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực bảo dưỡng tương tự các thị trường lớn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khai thác bay, mà còn tác động trực tiếp đến mục tiêu bảo đảm an toàn hàng không, yếu tố cốt lõi của ngành.

Trong dài hạn, đầu tư cho đào tạo kỹ thuật viên bảo dưỡng, nâng cao điều kiện làm việc, thu nhập và lộ trình nghề nghiệp, đồng thời ứng dụng công nghệ mới để hỗ trợ con người, sẽ là chìa khóa để hàng không Việt Nam phát triển bền vững.