Chủ xe pick-up cabin kép: Người thay đổi lộ trình, kẻ rao bán, cất xe chờ thời

Không đơn thuần là câu chuyện phân luồng giao thông, sự kiện đang trở thành bài toán thích nghi đầy chật vật đối với hàng vạn chủ xe.

Vậy họ đang phải xoay xở ra sao với chiếc phương tiện quen thuộc của mình? Cất kho chờ thời, ngậm ngùi bán lỗ, chuyển đổi dòng xe, hay phải thay đổi toàn bộ lộ trình và nhịp sinh học hàng ngày?

Khác với hình dung về những chiếc xe chuyên chở hàng hóa cồng kềnh, tại các đô thị lớn, xe bán tải cabin kép từ lâu đã trở thành chiếc xe của gia đình. Gầm cao, máy thoáng, dễ dàng vượt qua những đoạn đường ngập nước, giá cả thuế phí hợp lý… là lý do khiến dòng xe này được ưa chuộng. Thế nhưng, khi quy định lưu thông thay đổi, nhịp sống của những chủ phương tiện này cũng buộc "đảo chiều".

Điểm đáng chú ý nằm ở cách xác định phương tiện dựa hoàn toàn vào Giấy chứng nhận đăng kiểm. Điều này đồng nghĩa: hàng vạn chiếc xe vốn được sử dụng như một phương tiện "lai" – vừa tiện nghi như xe con, vừa linh hoạt như xe chở đồ gia đình – sẽ chịu chung quy chế với xe tải hạng nặng.

Thông tin đến đột ngột khiến không ít người chọn phương án an toàn nhất lúc này: Hạn chế sử dụng xe, thậm chí là “cất kho” trùm mền chờ diễn biến mới. Điển hình như anh Nguyễn Anh Tài (ở Long Biên, Hà Nội):

" Mọi thứ gần như bị đảo lộn hết. Phương tiện ô tô đối với gia đình tôi hiện tại và trước đây, là  phương tiện sử dụng hàng ngày để phục vụ mục đích trong công việc và đi lại sinh hoạt. Bây giờ có một quy định mới như này sẽ ảnh hưởng từviệc đưa đón con cái đi học này, hai vợ chồng đi gặp đối tác khách hàng, rồi tất cả mọi thứ đều phải tính toán lại và sắp xếp. Hai vợ chồng sau khi bàn bạc thống nhất dự kiến tạm thời hiện tại sẽ giữ lại xe để có thể là theo dõi và nắm bắt thêm, xem có sự điều chỉnh gì không".

Thực tế, với những người sử dụng xe chủ yếu trong nội đô vào giờ hành chính, quy định mới khiến phương tiện mất đi công năng chính. Bên cạnh đó, việc phân loại không thể “nhìn bằng mắt thường” mà phải dựa vào giấy đăng kiểm cũng khiến nhiều tài xế lúng túng, đặc biệt là nỗi lo với hệ thống camera phạt nguội. Anh Trần Hà, chủ sở hữu chiếc Ford Ranger XLS (ở Hà Nội) bày tỏ sự bối rối:

"Nhiều tài xế cũng không hiểu nổi, ví dụ cái xe này của tôi trên đăng kiểm ghi là "xe tải pick up". Mà sao lại cùng một loại xe mà cái là xe tải, cái thì là xe con? Về hình dáng bên ngoài nó như nhau, ví dụ như phạt nguội thì bây giờ qua hình ảnh cũng chẳng biết được là xe này là loại đăng kiểm gì. Nên tôi kiến nghị là cần cập nhật cho người dân cho rõ ràng".

Để duy trì mưu sinh, nhiều chủ xe không chọn cách bán xe mà tìm mọi cách để thích nghi. Giải pháp phổ biến nhất hiện nay là "chạy lệch giờ" và "né nội đô". Họ chấp nhận rời nhà từ 5 giờ sáng và trở về khi phố xá đã lên đèn để không phạm quy.

Tuy nhiên, cách làm này kéo theo vô vàn hệ lụy: chi phí nhiên liệu tăng cao khi phải đi đường vòng, thời gian giao hàng kéo dài và sức khỏe giảm sút. Anh Đặng Văn Trưởng, người điều khiển chiếc Ford Ranger, người thường xuyên phải dùng xe đi công tác tỉnh, chia sẻ về nhịp sinh học mới đầy vất vả:

"Thường thì buổi sáng, mình sẽ đi từ Hà Nội công tác các tỉnh, tối mình sẽ về. Nếu với cái khung giờ như này thì sẽ phải đi từ rất sớm. Trước 6 giờ sáng cấm thì chứng tỏ tầm 5 giờ, 5 rưỡi chúng tôi đã phải xuất phát rồi, nó rất vất vả so với ngày trước tầm 7 giờ tôi mới bắt đầu đi.

Ai cũng đi làm thì cũng mong muốn cứ về nhà được sớm hơn, nhưng bây giờ chúng tôi đi làm xong lại không được về nhà vì vướng giờ cấm. Chúng tôi sẽ phải đi những cái đường vòng để về được nhà mình chẳng hạn. Bình thường, mình đi thẳng là sẽ mất tầm khoảng 10 km thôi, bây giờ có khi mình phải đi vòng 15 đến 20 km".

Đằng sau những nỗ lực thích ứng là áp lực đè nặng lên sinh kế của người dân. Dưới góc độ phân tích giao thông đô thị, những phản ứng thời gian qua cho thấy một khoảng trống nhất định trong việc truyền thông và triển khai chính sách.

Nhận định về vấn đề này, Chuyên gia giao thông Vũ Anh Tuấn (Trường Đại học Giao thông vận tải) cho rằng, việc thiếu một lộ trình cụ thể và sự thay đổi đột ngột trong tiêu chí phân loại xe đã gây ra những tác động tiêu cực không đáng có cho cả người dùng lẫn thị trường:

"Khi triển khai một chính sách có tác động lớn đến người dân, chúng ta nên có lộ trình và đánh giá chính sách đó. Đánh giá tác động ảnh hưởng là điều rất quan trọng. Nếu chúng ta thực thi ngay lập tức mà không có lộ trình triển khai để có sự chuyển đổi một cách phù hợp, nó sẽ gây ra những tác động không chỉ đến tâm lý người sử dụng mà còn gây ra các vấn đề cho nhà sản xuất và thị trường.

Ở đây, tôi không thấy có sự chuẩn bị về lộ trình. Rõ ràng, chúng ta cần phải trả lời được câu hỏi: Nếu mục tiêu là giảm ùn tắc giao thông, thì tại sao không cấm các loại phương tiện khác mà lại chỉ đi cấm xe bán tải? Chúng ta cần phải trả lời được câu hỏi đó".

Bài toán chính sách khó nhất luôn là làm thế nào đi vào cuộc sống một cách êm thuận. Việc quản lý giao thông nhằm giảm ùn tắc nội đô là mục tiêu chung cần được ủng hộ.

Song qua những câu chuyện "loay hoay thích ứng" của hàng vạn chủ xe, có thể thấy rõ một sự va chạm giữa quy định vĩ mô và nhịp sống đời thường.

Có lẽ, chính sách cần một "khoảng đệm" thời gian đủ dài và những hướng dẫn thật sự rõ ràng để người dân dễ dàng thích nghi.