Bản quyền báo chí bị “đánh cắp”: Cần hành động gì để ngăn chặn?

Nếu trước đây vi phạm bản quyền chủ yếu mang tính thủ công, thì hiện nay công nghệ đang khiến việc “đánh cắp nội dung” diễn ra ở quy mô cực lớn. Bảo vệ bản quyền báo chí trên môi trường số đang trở thành vấn đề cấp bách với mọi nhà báo, mọi cơ quan báo chí.

Vậy, cần làm gì để bảo vệ bản quyền báo chí, ngăn chặn hiện tượng ăn cắp các chất liệu báo chí, thậm chí là giả mạo báo chí để lan truyền các thông tin sai lệch, xuyên tạc?

Cuộc chiến bản quyền khi AI bùng nổ

Thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển, bắt đầu từ bảo vệ bản quyền tác giả

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập báo Tiền Phong chia sẻ, ở cơ quan báo chí này đã ghi nhận nhiều tác phẩm được đầu tư công phu về nội dung, về nhân lực, về thời gian, đặc biệt là các bài điều tra độc quyền của báo nhưng chỉ ít phút sau khi đăng tải đã bị sao chép nguyên văn hoặc bị cắt ghép rồi phát tán trên các nền tảng khác.

Có trường hợp đơn vị vi phạm đã sử dụng gần như toàn bộ nội dung của báo Tiền Phong nhưng không ghi nguồn hoặc ghi nguồn không đúng quy đình. Việc các nội dung bị xâm phạm nghiêm trọng và công khai như vậy dẫn tới nhiều hệ lụy lớn:

"Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng, tác động đến uy tín, thương hiệu và tác động đến nguồn thu, động lực sáng tạo của đội ngũ phóng viên, biên tập viên báo Tiền Phong. Đáng lo ngại hơn, tình trạng vi phạm bản quyền ngày càng tinh vi và phức tạp hơn. Đây đang là rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế báo chí hiện nay".

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nhận định, tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí đã xảy ra khá lâu nhưng tới nay vi phạm xuất hiện trong các hình thái mới khó phát hiện và khó xử lý hơn.

Có nhiều hình thức xâm phạm bản quyền báo chí như sử dụng toàn bộ sản phẩm báo chí do các cơ quan báo chí sản xuất đưa lên các nền tảng riêng mà không có sự xin phép.

Thứ hai là cắt xén, trích dẫn một phần, thường là phần có chất lượng cao nhất của tác phẩm báo chí để thành các sản phẩm của riêng mình dẫn đến các cơ quan báo chí rất khó để bảo vệ tác phẩm và mất đi nguồn thu. Vi phạm này ngày càng phức tạp, tinh vi cùng với sự phát triển của AI:

"Người ta đã sử dụng các sản phẩm báo chí, các thông tin của các cơ quan báo chí để xây dựng lên các kênh AI. Điều này dẫn tới việc nhiều người sử dụng trí tuệ nhân tạo đã vô tình vi phạm bản quyền. Từ các công ty công nghệ đã vi phạm bản quyền và những người sử dụng lại các công cụ trí tuệ nhân tạo đó cũng vô tình vi phạm bản quyền của các cơ quan báo chí".

Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đánh giá, tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí đang là một vấn đề rất nhức nhối. Không chỉ sao chép nguyên văn, nhiều tài khoản, fanpage, website còn dùng kỹ thuật "xào tin", dùng công cụ tự động, thậm chí dùng trí tuệ nhân tạo để viết lại theo cách khác, làm mờ nguồn gốc ban đầu.

Theo đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, giải pháp cho vấn đề này nằm ở vệc phải xử lý nghiêm hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với các tác phẩm báo chí:

"Cần hoàn thiện khung pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số. Chúng ta phải làm rõ hơn trách nhiệm của các nền tảng trung gian, các đơn vị cung cấp dịch vụ lưu trữ, quảng cáo, thanh toán cũng như các tổ chức khai thác dữ liệu để huấn luyện AI.

Thứ hai là dùng chính công nghệ để bảo vệ bản quyền, dùng AI để phát hiện vi phạm, nhận diện nội dung trùng lặp và theo dõi nguồn phát tán, tự động cảnh báo, gỡ bỏ nội dung và hỗ trợ cơ quan chức năng thu thập chứng cứ".

Nhiều ý kiến chuyên gia bày tỏ, để bảo vệ hiệu quả bản quyền báo chí còn cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp về pháp lý, công nghệ và sự phối hợp quản lý giữa các cơ quan. Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý là việc nâng cao hiệu quả thực thi, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm tư vấn an ninh mạng Athena nhấn mạnh giải pháp về công nghệ để ngăn ngừa vi phạm bản quyền báo chí:

"Thứ nhất là xử phạt nhưng đồng thời cũng sử dụng các giải pháp công nghệ để tránh lan truyền các sản phẩm cho AI tạo ra trên hệ thống mạng xã hội giúp hạn chế vi phạm bản quyền và sử dụng AI để tạo ra các thông tin giả mà có thể ảnh hưởng đến trật tự xã hội".

Theo Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn luật sư Hà Nội, Công điện 38 ngày 5/5/2026 về mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cần được cụ thể hóa trong lĩnh vực báo chí bằng các đợt rà soát xử lý các website, fanpage, kênh mạng xã hội chuyên sao chép, trục lợi từ tin bài báo chí.

Không chỉ xử lý người đăng tải, mà cần xử lý cả chuỗi lợi ích phía sau - đó là quảng cáo, tiếp thị liên kết, trung gian thanh toán, đơn vị vận hành kỹ thuật nếu cố tình tiếp tay:

"Việc xử lý nghiêm bằng chế tài hình sự đối với các hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí là cần thiết để bảo vệ nhà báo, bảo vệ trí tuệ của nhà báo trước những hành vi vi phạm trên nền tảng số, hoàn toàn có thể áp dụng chế tài hình sự nếu hành vi gây thiệt hại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu trở lên".

Ngoài ra, các cơ quan báo chí cũng cần đẩy mạnh công nghệ để theo dõi và phát hiện kịp thời các nội dung bị sao chép trái phép. Việc xây dựng hệ thống đánh dấu bản quyền số, truy vết nguồn phát tán và tự động cảnh báo vi phạm là rất cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.