Bài toán môi trường và kiểm định khí thải xe máy

Quy chuẩn vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, có hiệu lực từ ngày 30/6/2026, với bốn mức giới hạn khí thải, tập trung kiểm soát hai thông số chính là Hydrocacbon (HC) và Cacbon Monoxit (CO).

Thông tin này trở nên đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh cả nước hiện có hơn 70 triệu xe máy đang lưu hành, phương tiện gắn bó mật thiết với sinh kế, thói quen đi lại hàng ngày của hàng chục triệu người dân.

Anh Nguyễn Văn Hùng, 42 tuổi, gắn bó với công việc lái xe công nghệ gần 7 năm nay. Chiếc xe máy anh đang sử dụng được mua lại từ năm 2013, mức tiêu hao nhiên liệu không lớn, song theo anh, động cơ đã xuống cấp theo thời gian, khó tránh khỏi lo lắng trước yêu cầu kiểm định khí thải sắp tới:

“Một ngày tôi làm được 200-300 nghìn mà bỏ ra một ngày hay hai ngày để đi đăng kiểm thì tôi cũng đồng ý nhưng nó phải đúng theo tiêu chuẩn. Ví dụ xe không khói vẫn đảm bảo vấn đề an toàn kỹ thuật. Chứ như nói là từ năm bao nhiêu đến năm bao nhiêu thì nó vô cùng, cái đấy phải theo quy định của nhà nước, bởi có những cái xe 30 năm vẫn chạy tốt”.

Theo tìm hiểu, chi phí xử lý để đáp ứng yêu cầu khí thải có thể không quá lớn nếu xe còn tốt. Nhưng với những phương tiện đã sử dụng nhiều năm, câu chuyện lại khác. Thay lọc gió, chỉnh chế hòa khí, sửa động cơ, thậm chí thay cả bộ phận xả… tổng chi phí có thể lên tới vài triệu đồng, một khoản không nhỏ với lao động thu nhập thấp.

Từ góc nhìn kỹ thuật, anh Bùi Khắc Khánh, chủ cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng xe trên đường Tôn Thất Thuyết, người có nhiều năm trực tiếp kiểm tra, xử lý các lỗi động cơ cho biết, những phương tiện đã sử dụng lâu năm thường khó đáp ứng tiêu chuẩn khí thải hơn: “Xe cũ rồi thì cái chế hòa khí nó kém rồi, nhất là xe xăng cơ hoặc là xe ít bảo dưỡng. Thứ hai là máy móc kém rồi thì xe bị hao hụt cơ khí thì thứ nhất là nó ăn dầu hoặc ăn xăng thì khí thải ra không đạt. Chi phí sửa chữa những cái đấy rơi vào khoảng 1-2 triệu đồng. Còn nếu chỉ bị lỗi chế hòa khí thì chỉ hết khoảng 1-2 trăm nghìn thôi”.

Không chỉ người dân, các doanh nghiệp vận tải quy mô nhỏ cũng đứng trước nhiều áp lực. Anh Phan Việt Hoàn, một chủ cơ sở cho thuê xe máy tại Hà Đông cho biết, nếu nhiều phương tiện phải sửa chữa hoặc tạm dừng hoạt động cùng thời điểm để đáp ứng yêu cầu về khí thải, hoạt động kinh doanh sẽ bị ảnh hưởng ngay lập tức:

“Ở đây tôi có gần 100 đầu xe, chủ yếu là xe đời trung, rơi vào cách đây khoảng 5-7 hay 10 năm, có những xe hơn một chút, một số xe cũng cũ rồi. Nhiều xe quá mà bây giờ đi kiểm định, thì thứ nhất tôi lo ngại là cũng không biết là có đạt hay không, thứ hai là tốn thời gian và còn tốn tiền chi phí nữa. Một năm, mỗi tháng lại phải đi kiểm định một lần thì cũng sẽ khó khăn, nhưng nhà nước quy định thì mình cứ chấp hành theo thôi”.

Cấm xe máy xăng theo khung giờ, giảm ô nhiễm được bao nhiêu?

Cần sớm giảm ô nhiễm khí thải diesel tại Việt Nam

Ô nhiễm không khí làm giảm tuổi thọ người dân

Lộ trình khí thải ô tô mới: Áp dụng sớm ở Hà Nội và TP.HCM, có hỗ trợ người dân

Nhiều ý kiến cho rằng, mục tiêu giảm ô nhiễm là cần thiết và nhận được sự đồng thuận của xã hội. Tuy nhiên, điều người dân quan tâm hơn cả là cách thức triển khai, từ lộ trình thực hiện đến các biện pháp hỗ trợ, sao cho phù hợp với điều kiện thực tế.

Ông Trần Đức Hưng, ở Láng Thượng, Hà Nội bày tỏ sự đồng tình: “Nói chung khi nhà nước đã ban hành vấn đề khí thải và môi trường này như tôi thì hoàn toàn ủng hộ và nếu như được nhà nước hỗ trợ thì đấy là điều rất là tốt cho người dân chúng tôi”.

Trong khi đó, chị Phạm Thu Hương, 46 tuổi, nhân viên văn phòng, lại băn khoăn: “Tôi lo nhất là về chi phí, nếu mà bây giờ phải đăng kiểm lại và không đủ tiêu chuẩn về khí thải thì đấy là một trong những băn khoăn nhất của tôi. Với thu nhập hiện tại thì tôi nghĩ là cái này cũng là một gánh nặng với những người làm công ăn lương”.

Những ý kiến trái chiều ấy cho thấy thực tế, người dân ủng hộ mục tiêu bảo vệ môi trường, nhưng lo ngại khi bản thân có thể trở thành nhóm chịu tác động trực tiếp, đặc biệt là những người thu nhập thấp, lao động tự do, vốn dễ bị ảnh hưởng rõ rệt về sinh kế và chi phí sinh hoạt hằng ngày.

Ở một góc khác, các cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng xe máy đang chuẩn bị cho một giai đoạn mới.

Anh Bùi Khắc Khánh, chuyên gia kỹ thuật trong lĩnh vực sửa chữa, bảo dưỡng xe chia sẻ, nhu cầu chắc chắn sẽ tăng. Nhưng điều quan trọng là làm đúng, làm chuẩn, chứ không phải ‘qua loa cho đạt’. Nếu chỉ chạy theo kiểm định mà không xử lý tận gốc thì môi trường cũng không cải thiện là bao nhiêu: “Chỉ có làm dứt điểm được thôi, bởi vì vấn đề một cái chế hòa khí nó kém rồi mà làm không triệt để thì đo kiểm khí thải nó vẫn bẩn mà, nó có sạch đâu. Với xe ăn dầu phải làm hết phần hơi đầu bò thì mới hết được, còn xe mà bị chế hòa khí ăn xăng, khí nó bẩn thì phải làm lại cái chế đấy hoặc là thay thế thì mới hết được, không thể làm qua qua được”. 

Ở góc độ pháp lý, người dân có trách nhiệm tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường, trong đó có yêu cầu kiểm soát khí thải phương tiện giao thông. Tuy nhiên, đi cùng với nghĩa vụ là quyền được tiếp cận đầy đủ thông tin và hướng dẫn cụ thể.

Có thể thấy, việc kiểm soát khí thải không chỉ dừng lại ở một thủ tục hành chính hay tấm giấy chứng nhận, mà còn hướng tới thay đổi thói quen sử dụng, bảo dưỡng phương tiện và cách thức di chuyển trong dài hạn.

Nhiều người dân bày tỏ sẵn sàng tuân thủ nếu có hướng dẫn cụ thể, lộ trình phù hợp và các hỗ trợ cần thiết. Bởi mục tiêu cuối cùng vẫn là cải thiện chất lượng môi trường sống, nhưng phải gắn với điều kiện thực tế, để chính sách đi vào đời sống mà không tạo thêm áp lực cho sinh hoạt hằng ngày.