Dọc tuyến rạch từng ô nhiễm, nhếch nhác, không khí những ngày này trở nên khẩn trương hơn khi nhiều hộ dân chủ động tháo dỡ nhà cửa, bàn giao mặt bằng với kỳ vọng dòng rạch sẽ sớm “thay da đổi thịt”, góp phần cải thiện môi trường sống và diện mạo đô thị.
Những ngày cuối tháng 5, dọc tuyến đường Bùi Hữu Nghĩa, Phường Gia định (TPHCM) tiếng máy cắt, tiếng đập dỡ nhà cửa vang lên liên tục. Nhiều hộ dân tranh thủ thu dọn đồ đạc, tháo dỡ công trình để bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công dự án cải tạo Rạch Xuyên Tâm.
Dẫu phải rời nơi gắn bó hàng chục năm, nhưng phần lớn người dân đều chung tâm trạng phấn khởi khi dự án cải tạo dòng rạch ô nhiễm bậc nhất thành phố đang dần trở thành hiện thực.
Rạch Xuyên Tâm có chiều dài gần 9km, nối từ kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè đến sông Vàm Thuật, đi qua các phường: An Nhơn, Gia Định, Bình Thạnh và Bình Lợi Trung. Dự án cải tạo rạch có tổng mức đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng, trong đó riêng chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 14.000 tỷ đồng. Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng sẽ cải thiện môi trường, chống ngập, chỉnh trang đô thị và nâng cao chất lượng sống cho hàng ngàn hộ dân ven rạch. Đã ngoài 80 tuổi, bà Chu Thị Tú không giấu được niềm vui khi chứng kiến dự án được triển khai sau nhiều năm chờ đợi.
"Năm nay bác 80 rồi bác cũng mong làm sao con kênh này làm được như các kênh Trường Sa, Hoàng Sa… sống được hưởng 1 ngày mình cũng cảm thấy đất nước mình tiến bộ mình cũng thấy phấn khởi hơn.”
Cũng sống ven rạch hơn 60 năm, ông Nguyễn Khắc Cường nhớ lại thời điểm dòng rạch còn trong xanh, ghe xuồng có thể đi lại dễ dàng. Nhưng theo thời gian, ô nhiễm, rác thải và lục bình khiến dòng chảy bị bít kín, cuộc sống người dân cũng bị ảnh hưởng nặng nề.
“Tôi ở đây 60 năm rồi. Hồi xưa còn bơi tới bơi lui được trên dòng sông này. Bây giờ không thấy nước lên luôn. Người dân xả rác, rồi lục bình trôi vào, muỗi mòng, rắn rết tùm lum hết. Nhiều đợt chính quyền xuống đây khảo sát lắm rồi, người dân cũng muốn đền bù thoả đáng, rồi sắp xếp công việc ổn định.”
Để đảm bảo tiến độ dự án, cùng với việc triển khai thi công các gói thầu, công tác giải phóng mặt bằng đang được các địa phương tăng tốc thực hiện. Tại phường Bình Lợi Trung, địa phương đã vận động được hơn 71% số hộ dân bàn giao mặt bằng, tương đương 221 trên tổng số 311 trường hợp bị ảnh hưởng.
Với những trường hợp còn lại, chính quyền đang tiếp tục tuyên truyền, đồng thời đặt ra các mốc thời gian cụ thể để hoàn tất thu hồi đất theo từng nhóm hồ sơ pháp lý. Ông Phạm Văn Tồn – Phó Chủ tịch UBND phường Bình Lợi Trung cho biết:
“Thời gian qua, địa phương tập trung tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận bàn giao mặt bằng, bởi đây là công trình trọng điểm của thành phố, góp phần thay đổi diện mạo đô thị trong thời gian tới. Quan điểm của phường là ưu tiên thuyết phục, tạo sự đồng thuận từ người dân. Tuy nhiên, đối với những trường hợp đến ngày 25/5 vẫn chưa chấp hành bàn giao mặt bằng, địa phương sẽ tiến hành cưỡng chế theo đúng quy định của pháp luật.”
Trong khi đó, tại phường Gia Định, nơi có số hộ dân bị ảnh hưởng lớn với 869 trường hợp, đến giữa tháng 5 đã có 615 trường hợp bàn giao mặt bằng, đạt gần 71%. Để kịp hoàn thành theo chỉ đạo của thành phố trước ngày 30/5, địa phương đã huy động toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc, trực tiếp đối thoại và tháo gỡ khó khăn cho người dân. Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Khánh – Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường Gia Định, trở ngại lớn nhất hiện nay nằm ở các hồ sơ liên quan đến thừa kế, khiến quá trình hoàn tất thủ tục bồi thường kéo dài.
“Khó khăn hiện nay chủ yếu liên quan đến các trường hợp vướng thủ tục thừa kế. Theo quy định, người dân phải hoàn tất thủ tục khai nhận di sản thừa kế mới đủ điều kiện nhận tiền bồi thường. Tuy nhiên, quá trình này liên quan đến nhiều giấy tờ pháp lý như giấy khai sinh, giấy chứng tử, đăng ký kết hôn… nên người dân phải liên hệ nhiều địa phương để hoàn thiện hồ sơ. Thậm chí có trường hợp phải làm việc với tòa án để thực hiện các thủ tục tuyên bố mất tích hoặc tuyên bố đã chết. Đây cũng là nguyên nhân khiến thời gian xử lý hồ sơ, chi trả bồi thường kéo dài.
Trước tình hình đó, địa phương tập trung tăng cường tuyên truyền, vận động, đối thoại trực tiếp với người dân; Lãnh đạo phường cũng trực tiếp phối hợp với các cơ quan liên quan nhằm tháo gỡ khó khăn trong phạm vi thẩm quyền, tạo điều kiện tối đa để người dân sớm hoàn tất hồ sơ, đảm bảo tiến độ bàn giao mặt bằng theo chỉ đạo của thành phố trước ngày 30/5.”
Dù phía trước vẫn còn không ít việc phải làm, nhưng từ sự đồng thuận của người dân đến quyết tâm của chính quyền, rạch Xuyên Tâm đang dần đi từ “điểm nghẽn” thành “điểm sáng”. Một dòng rạch được khơi thông không chỉ mở đường cho công trình về đích đúng hẹn, mà còn mở ra kỳ vọng về một đô thị xanh hơn, sạch hơn, đáng sống hơn.