TẠO BƯỚC CHUYỂN MẠNH MẼ TRONG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) gồm 5 chương, 49 Điều. Trong đó, Bộ Tư pháp dự kiến 6 nhóm chính sách cơ bản đưa vào dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Cụ thể, chính sách thứ nhất tập trung phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, khắc phục tình trạng chồng chéo, hình thức; phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tinh gọn bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp.
Dự thảo Luật kế thừa các nguyên tắc phổ biến, giáo dục pháp luật hiện hành, đồng thời bổ sung các nguyên tắc mới nhằm thể chế hóa vai trò lãnh đạo của Đảng; đề cao trách nhiệm của cơ quan xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong truyền thông, phổ biến chính sách.
Chính sách thứ 2 nhằm phát huy vai trò của cơ chế phối hợp liên ngành trong phổ biến, giáo dục pháp luật. Trên cơ sở thực tiễn hợp nhất Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật và Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý theo Quyết định số 26/2025, dự thảo Luật đề xuất đổi tên thành “Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý”.
Hội đồng được thành lập thống nhất ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, góp phần nâng cao vai trò chỉ đạo, điều phối các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Việc thành lập Hội đồng ở cấp xã được đánh giá là phù hợp với thực tiễn khi nhiều nhiệm vụ được chuyển giao về cơ sở. Thủ tướng Chính phủ sẽ quy định chi tiết về tổ chức, hoạt động và kinh phí của Hội đồng các cấp.
Chính sách thứ 3 hướng tới bảo đảm công bằng, bình đẳng trong tiếp cận pháp luật cho các đối tượng đặc thù, yếu thế, thực hiện mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”. Ngoài các nhóm đối tượng đã được quy định, dự thảo Luật bổ sung một số nhóm mới như người lang thang cơ nhỡ; người chấp hành hình phạt, biện pháp tư pháp không giam giữ; người được tha tù có điều kiện, đặc xá; nạn nhân của các dạng bạo lực mới. Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung quy định phổ biến, giáo dục pháp luật mang tính bắt buộc đối với một số đối tượng vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực trọng điểm hoặc tái phạm nhiều lần, nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và phòng ngừa vi phạm.
Chính sách thứ 4 tập trung đổi mới giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức và trong các cơ sở giáo dục. Dự thảo Luật bổ sung quy định về bồi dưỡng pháp luật hằng năm cho cán bộ, công chức gắn với vị trí việc làm; kết hợp trang bị kiến thức với rèn luyện kỹ năng, tư duy pháp lý trong thực thi công vụ.
Chính sách thứ 5 nhấn mạnh việc gắn kết truyền thông chính sách với phổ biến, giáo dục pháp luật ngay từ khâu xây dựng pháp luật. Dự thảo Luật bổ sung quy định truyền thông các chính sách có tác động lớn đến xã hội từ sớm, xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan soạn thảo và các cơ quan báo chí.
Cổng Pháp luật quốc gia được xác định là nền tảng số pháp lý dùng chung, tích hợp dữ liệu pháp luật, tạo kênh tương tác giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp. Dự thảo cũng mở rộng các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia.
Chính sách thứ 6 tập trung hoàn thiện quy định về nguồn lực cho phổ biến, giáo dục pháp luật. Dự thảo Luật điều chỉnh quy định về báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật theo hướng phân cấp rõ ràng; khuyến khích sự tham gia của thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, công chứng viên, trợ giúp viên pháp lý và các tổ chức hành nghề pháp lý.
Với 6 nhóm chính sách vừa nêu, dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật góp phần xây dựng xã hội thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong giai đoạn phát triển mới.
Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp không thường lệ vào tháng 8/2026.
LẮNG NGHE Ý KIẾN NGƯỜI DÂN ĐỂ ĐIỀU CHỈNH LUẬT
Việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này không chỉ nhằm khắc phục những bất cập, hạn chế đã bộc lộ qua 14 năm triển khai thi hành, mà quan trọng nhất là đổi mới tư duy về quản lý, vận hành, cách thức triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Điều này cần được thể hiện ra sao trong sửa đổi Luật lần này?
Phóng viên VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi cùng ông Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội.
PV: Thưa ông, ông đánh giá thế nào về sự cần thiết phải sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật?
Ông Phạm Văn Hòa: Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật hiện nay còn nhiều điểm rất bất cập cho nên việc Bộ Tư pháp chuẩn bị trình Quốc hội sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là hết sức cần thiết. Hiện nay, giáo dục pháp luật là một trong những nội dung rất quan trọng trong công tác tuyên truyền tới người dân để người dân hiểu pháp luật và chấp hành
Tuy nhiên, Luật giáo dục pháp luật hiện ở cơ sở, từ Luật đến Nghị định rồi Thông tư hướng dẫn đều không tới người dân, cho nên giáo dục pháp luật kỳ này muốn sửa đổi, bổ sung phải có chỉnh trang, cụ thể, sửa đổi những bất cập để làm sao những nội dung này đi sâu được vào nhân dân để người dân chấp hành cho tốt; cho nên việc sửa Luật là hết sức cần thiết.
PV: Vậy, ông có những đóng góp gì với Dự Luật này để việc phổ biến, giáo dục pháp luật đem lại hiệu quả cao hơn?
Ông Phạm Văn Hòa: Mục tiêu cơ bản, cốt lõi của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là làm sao phải truyền tải đến tận người dân với những nội dung thiết thực nhất, liên quan đến đời sống người dân nhất. Ví dụ như Luật Phòng chống ma túy có rất nhiều nội dung, nhiều chính sách nhưng điều chúng ta cần truyền thông là những điều cấm là gì để người dân nắm và hiểu được.
Mục đích cuối cùng mà mình sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật sắp tới là phải làm cho người dân hiểu, thẩm thấu pháp luật để thực hiện đúng.
Thứ hai là vấn đề truyền thông phải nêu được những vấn đề cơ bản, cốt lõi nhất có liên quan đến đời sống của người dân để người dân nắm được chứ đừng phổ biến nguyên cả luật. Thứ ba là cán bộ tuyên truyền, nói đọc, giải thích cho người dân đồng thời lắng nghe ý kiến người dân về nội dung mình tuyên truyền.
Làm được như vậy thì tôi nghĩ Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật và công tác giáo dục pháp luật sẽ hiệu quả, thực chất và chất lượng cao hơn.
PV: Vâng, xin được cảm ơn ông!
ĐIỀU CHỈNH ĐỂ PHÙ HỢP VỚI TRÌNH ĐỘ XÃ HỘI
Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được đánh giá là khâu đầu tiên của tổ chức thi hành pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống. Vậy, sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật làm sao để đưa pháp luật thực sự đi vào đời sống?
Phóng viên VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi cùng ông Nguyễn Quang Huân, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số, Ủy ban Trung Ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
PV: Thưa ông, theo ông, lần sửa đổi này, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật phải đáp ứng các yêu cầu ra sao?
Ông Nguyễn Quang Huân: Xuất phát từ tinh thần của Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng pháp luật, trong đó có hai nội dung quan trọng gắn với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là phải xây dựng luật có tính khả thi cao, ngắn gọn, dễ truyền thông, dễ hiểu; yêu cầu thứ 2 là phải sát thực tế, không chồng chéo, rườm rà, khó thực hiện.
Từ hai ý đó thì thấy rằng, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này đưa ra để phổ biến và giáo dục thì Luật phải càng ngắn gọn, dễ hiểu. Dự thảo Luật lần này đưa ra phải làm sao tập trung vào vấn đề đấy, phải quy định để phổ biến, giáo dục nhưng cho mọi người dễ hiểu và Luật gốc căn bản phải dễ hiểu.
PV: Một nội dung nổi bật trong dự thảo là bổ sung quy định về truyền thông chính sách và các phương thức phổ biến pháp luật theo hướng hiện đại, tăng cường chuyển đổi số. Ông có đóng góp gì với nội dung này?
Ông Nguyễn Quang Huân: Thực tế hiện nay chúng ta chuyển từ chính quyền địa phương 3 cấp sang 2 cấp, số lượng luật rất nhiều, có những nội dung bị chi phối bởi nhiều luật thì trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải có những điều khoản xem xét, tránh tình trạng "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược".
Hiện nay với công nghệ số phát triển, trí tuệ nhân tạo phát triển, người dân, các đối tượng bị chi phối bởi các đạo luật cũng không còn tiếp cận với văn bản giấy như ngày xưa nữa mà người ta thông qua các nền tảng mạng xã hội hoặc nền tảng số, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này cũng phải có những điều khoản chặt chẽ về phát triển về công nghệ số, ứng dụng số để truyền thông cho thuận tiện như việc mình ban hành xong là có thể truyền thông được ngay.
Đợt này nên có điều khoản riêng rõ ràng về ứng dụng công nghệ số và phát triển công nghệ số trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật.
PV: Theo ông, Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật khi được thông qua sẽ có ý nghĩa ra sao trên thực tiễn?
Ông Nguyễn Quang Huân: Luật ban hành cũ sau một thời gian đã có những bất cập nên chúng ta cần phải thay đổi và việc điều chỉnh cũng sẽ phù hợp với trình độ xã hội cũng như nhận thức người dân và yêu cầu của Đảng, Nhà nước, hệ thống pháp luật thì việc sửa luật có nhiều ý nghĩa.
Thứ hai là nó gắn với tình hình thực tế hiện nay khi chúng ta chuyển đổi từ chính quyền địa phương 3 cấp xuống 2 cấp và việc chúng ta ban hành rất nhiều luật mới, vì vậy truyền thông của chúng ta không thể dựa theo nếp truyền thông cũ, luật cũ được, chưa kể đến những vấn đề mới như truyền thông số, trí tuệ nhân tạo.
Vì thế, việc sửa đổi lần này có nhiều ý nghĩa cấp bách và nếu chúng ta làm tốt được việc này, song song với thay đổi tư duy cách thức làm luật thì chúng ta cũng thay đổi cách thức truyền thông để làm sao luật thực sự đi vào đời sống. Không phải nói luật đi vào đời sống là luật sẽ đi vào đời sống mà chúng ta phải truyền thông rồi phải đánh giá, phải kiểm nghiệm xem hiệu quả truyền thông đến đâu thì luật mới đi vào thực chất.
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật có đi vào thực chất được thì các luật khác mới đi vào thực tế đời sống được.
PV: Vâng, xin cảm ơn ông!
Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị yêu cầu “xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật”, Nghị quyết số 27 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng cũng nhắc tới mục tiêu “thượng tôn Hiến pháp và pháp luật phải trở thành chuẩn mực ứng xử của mọi chủ thể trong xã hội”. Làm sao để việc tìm hiểu, tuân thủ pháp luật của mọi người trong xã hội được thực hiện một cách tự giác, chủ động, trở thành nhu cầu tự thân.
Muốn vậy thì công tác phổ biến, giáo dục pháp luật rất cần đổi mới, kết hợp phương pháp truyền thống còn hiệu quả với cách làm mới theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Chính vì vậy, sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này sẽ được thực hiện một cách căn bản, toàn diện.
---
Bạn kỳ vọng gì vào Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật? Những quy định mới sẽ đặt người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả tiếp cận pháp luật và ý thức chấp hành của người dân làm thước đo cốt lõi ra sao? góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng xã hội thượng tôn pháp luật như thế nào?
Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho Dự thảo qua hotline 02437.91.91.91, qua fanpage VOV Giao thông