Để bảo đảm an ninh năng lượng và tăng trưởng bền vững, Việt Nam cần xây dựng hệ thống năng lượng thông nh, linh hoạt, ứng dụng công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là thông điệp được các chuyên gia nhấn mạnh tại Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông nh diễn ra sáng 24/6.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó Tổng Giám đốc VOV Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Điều đó đặt ra yêu cầu hạ tầng năng lượng phải đi trước một bước, bảo đảm cung ứng đầy đủ, ổn định và an toàn cho phát triển kinh tế - xã hội. Theo Phó Tổng Giám đốc Phạm Mạnh Hùng, hạ tầng năng lượng của tương lai không còn chỉ là các nhà máy điện hay đường dây truyền tải điện. Đó phải là hạ tầng thông nh, được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo.
Từ lưới điện thông nh, hệ thống lưu trữ năng lượng, tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và Internet vạn vật trong quản lý, vận hành hệ thống năng lượng đều đang mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và tăng cường khả năng tự chủ của nền kinh tế.
Ở góc độ quốc tế, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho biết, giai đoạn 2025-2026 đang chứng kiến bước ngoặt mới của hệ thống năng lượng toàn cầu. Năng lượng tái tạo ngày càng giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu năng lượng thế giới, nhưng quá trình chuyển dịch này cũng xuất hiện nhiều thách thức mới.
Theo ông Thọ, đầu tư toàn cầu cho chuyển dịch năng lượng năm 2025 đã đạt mức kỷ lục 2,3 nghìn tỷ USD, cao gấp đôi dòng vốn dành cho nhiên liệu hóa thạch. Hiện năng lượng tái tạo và điện hạt nhân đóng góp khoảng 42% sản lượng điện toàn cầu, trong khi điện gió và điện mặt trời đang trên đà vượt than đá để trở thành nguồn phát điện lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, những điểm nghẽn về hạ tầng truyền tải, phân mảnh chuỗi cung ứng và bất ổn địa chính trị vẫn đang làm chậm quá trình chuyển đổi xanh. Đặc biệt, nhu cầu điện năng toàn cầu ngày càng gia tăng do sự phát triển của xe điện, quá trình điện khí hóa nền kinh tế và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo cùng các trung tâm dữ liệu.
Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, bài học quan trọng hiện nay là phải chuyển từ tư duy phát triển nguồn điện đơn thuần sang xây dựng hệ thống năng lượng thông nh có khả năng điều phối linh hoạt và tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng. Ông Thọ cho rằng, phát điện, truyền tải điện và lưu trữ năng lượng sẽ là ba yếu tố quyết định sự phát triển của lưới điện thông nh trong tương lai. Nếu không phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, hệ thống truyền tải điện và lưới điện thông nh, tình trạng nơi thừa điện, nơi thiếu điện sẽ tiếp tục xảy ra, gây lãng phí nguồn lực.
Kinh nghiệm từ Ireland cũng cho thấy chuyển đổi năng lượng không chỉ là phát triển các nguồn điện tái tạo. Phát biểu tại diễn đàn, Đại sứ Ireland tại Việt Nam Deirdre Ní Fhallúin cho biết, những diễn biến địa chính trị gần đây càng cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm nguồn cung năng lượng sạch, xanh, thông nh và an toàn.
Ireland hiện là một trong những quốc gia đi đầu thế giới về tích hợp năng lượng tái tạo vào hệ thống điện quốc gia. Năm 2025, điện gió đã cung cấp khoảng một phần ba lượng điện tiêu thụ trên toàn đảo Ireland. Quốc gia này hiện có hơn 5.000 MW công suất điện gió trên bờ và riêng năm 2025 đã bổ sung thêm 150 MW.
Đáng chú ý, Ireland đã lắp đặt khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông nh, tương đương hơn 80% số hộ gia đình trên cả nước. Trong đó, 97% số công tơ truyền dữ liệu hằng ngày, tạo nền tảng cho việc áp dụng biểu giá điện linh hoạt, quản lý nhu cầu tiêu thụ và khuyến khích người dân sử dụng điện hiệu quả hơn.
Theo Đại sứ Deirdre Ní Fhallúin, hệ thống công tơ điện thông nh, công nghệ lưu trữ năng lượng, quá trình chuyển đổi số và sự tham gia của người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng không kém bản thân việc phát điện từ các nguồn năng lượng tái tạo. Những kinh nghiệm này được đánh giá có ý nghĩa tham khảo lớn đối với Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu điện cho AI, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và giao thông điện hóa được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.
Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi xanh không chỉ là gia tăng tỷ trọng điện sạch trong cơ cấu nguồn điện mà còn đòi hỏi xây dựng một hệ thống năng lượng thông nh, linh hoạt và có khả năng chống chịu cao. Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.