Chuyển đổi xanh trong giao thông, Việt Nam có thể học hỏi gì từ các nước?

Từ việc đa dạng hóa chính sách hỗ trợ, đến xây dựng lộ trình phù hợp để nâng tiêu chuẩn khí thải xe xăng dầu. Việt Nam có thể học tập gì từ những kinh nghiệm này để quá trình chuyển đổi xanh diễn ra hiệu quả, rút ngắn thời gian, đáp ứng yêu cầu phát triển?

Chuyển đổi xe điện: Bài học từ Trung Quốc và các quốc gia phát triển

Nói về quá trình chuyển đổi đổi từ xe chạy nhiên liệu diesel sang xe điện tại Trung Quốc, TS Phạm Sỹ Thành, Giám đốc trung tâm nghiên cứu kinh tế và chiến lược Trung Quốc cho hay, chính sách của Trung Quốc song hành từ việc kiểm soát chặt xe chạy bằng nhiên liệu diesel và chính sách hỗ trợ khi chuyển đổi sang xe điện.

Theo TS Phạm Sỹ Thành, các chương trình này được khởi động vào năm 2013, và số kinh phí hỗ trợ sẽ giảm dần. Tuy nhiên, tính riêng phần hỗ trợ của Chính phủ Trung Quốc vào năm 2024, người tiêu dùng đổi xe cũ lấy xe điện sẽ được hưởng trợ cấp khoảng gần 70 triệu đồng. Bên cạnh việc hỗ trợ tiền mua xe năng lượng mới, Trung Quốc còn hỗ trợ thuế, hỗ trợ tiền sạc khi mua xe điện:

"Ở trung ương, quan trọng nhất là hỗ trợ về mua xe. Trung Quốc, chính quyền trung ương luôn hỗ trợ cho cả gia đình và doanh nghiệp và chính quyền địa phương trong việc hỗ trợ mua xe năng lượng mới. Kinh phí hỗ trợ chỉ chiếm tỷ trọng nào đấy so với phần trung ương cấp. Điều đó cho thấy, chính quyền trung ương Trung Quốc hỗ trợ rất mạnh cho việc mua xe năng lượng mới".

Theo bà Nguyễn Thị Xuân Thúy, Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, với các nước không có ngành sản xuất ô tô, như Na Uy, họ có chính sách chuyển đổi từ những năm 1990, với những mục tiêu rõ ràng và lộ trình là 30 năm, và đến 2016 mới đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi. Trong lộ trình này, Na Uy đặt mục tiêu vào xe tải và xe buýt đường dài thực hiện trước, sau đó đến xe cá nhân.

Với nhóm nước có ngành sản xuất ô tô phát triển, như Đức, họ đặt mục tiêu duy trì năng lực cạnh tranh của ô tô và họ đặt ra mục tiêu từ năm 2000 đến 2024- 2025. Họ trợ cấp mua xe điện, hỗ trợ mua pin và đặt ra tiêu chuẩn cao hơn đối với xe phát thải chạy bằng năng lượng hóa thạch.

Theo bà Nguyễn Thị Xuân Thúy, mỗi quốc gia đều có chính sách riêng, nhưng quá trình chuyển đổi thường kéo dài và thường có thiên hướng bảo hộ nền sản xuất công nghiệp trong nước:

"Chuyển đổi xanh giao thông hầu hết các quốc gia họ đặt ra đa mục tiêu, vừa là quản ý dô thị, quản lý môi trường, hoặc phát triển ô tô xanh và lộ trình chuyển đổi dài, không dưới 15 năm. Thành công là tổ hợp nhiều chính sách khác nhau, từ trợ cấp mua xe điện, miễn giảm thuế VAT, giảm phí trước bạ…"

Giao thông xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu

Thực tế, nhu cầu chuyển đổi xanh trong giao thông tại các đô thị ở Việt Nam cũng ngày càng bức thiết. TP. HCM, Hà Nội cũng đang trong quá trình này. Ông Nguyễn Quang Huy, Phó trưởng Phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội cho hay, việc chuyển đổi xanh trong giao thông đang được Hà Nội thực hiện, với việc chuyển đối dần phương tiện công cộng sang loại phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch

Đặc biệt, Sở Xây dựng Hà Nội cũng đang phối hợp cùng các Sở, ngành xác định thực hiện Vùng phát thải thấp, trong đó ưu tiên những phương tiện không phát thải, phương tiện sử dụng năng lượng sạch hoặc phương tiện có giấy phép ưu tiên lưu thông lưu thông trong Vùng phát thải thấp.

Với các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, phương tiện có phát thải, Sở Xây dựng Hà Nội đề nghị không đăng ký mới, có kiểm soát việc sử dụng phương tiện dùng nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là phương tiện của các cơ quan, tổ chức.

Đối với mô tô, xe gắn máy chạy dịch vụ, sẽ bị đề xuất cấm lưu thông trong vùng phát thải thấp, nếu sử dụng xe chạy xăng. Còn với phương tiện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch của người dân, sẽ cấm lưu thông theo giờ.

Cũng theo ông Nguyễn Quang Huy, hiện, Thành phố vẫn đang nghiên cứu phương thức hỗ trợ người dân chuyển đổi:

"Về chính sách ưu đãi hỗ trợ thực hiện vùng phát thải thấp, Thành ủy có giao UBND Thành phố chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan rà soát, xây dựng các phương án, lộ trình phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Cái này chúng tôi đang tiếp tục nghiên cứu và cập nhật quy hoạch 100 năm để đưa vào Nghị quyết đảm bảo đúng tiến độ".

Chia sẻ tại Hội thảo Kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển đổi xanh trong giao thông diễn ra sáng nay (17/3), bà Lê Thị Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho rằng, có rất nhiều kinh nghiệm chuyển đổi xanh ở các nước có thể áp dụng tại Việt Nam. Theo bà Thủy, ở Việt Nam, ngoài chính sách khung, cần có các chính sách của từng thành phố, từng địa phương, như các thành phố lớn ở Trung Quốc đã làm.

Dẫn kinh nghiệm thực hiện tại Bắc Kinh, Trung Quốc, bà Lê Thị Thanh Thủy cho hay, thành phố này dự kiến chấm dứt chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh vào năm 2025, nhưng sau đó lại tiếp tục kéo dài, do nhận thấy cần tiếp tục đẩy nhanh chuyển đổi xanh trong giao thông:

"Hiện nay TP Hà Nội khi thực hiện Vùng phát thải thấp thì chúng tôi cũng đang xây dựng chính sách như vậy, nhưng tôi nghĩ rằng một trong những điều chúng ta phải học hỏi là các chính sách này phải được kích hoạt nhanh chóng, mạnh mẽ, nhưng nó cần sự linh hoạt, có thể có sự kéo dài hơn nữa để làm sao người dân có điều kiện tiếp cận và thực hiện".

Cũng theo bà Thủy, chuyển đổi xanh trong giao thông không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu để phát triển bền vững. Từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia, có thể thấy rõ vai trò của quy hoạch đồng bộ, chính sách khuyến khích mạnh mẽ và sự tham gia của doanh nghiệp, người dân. Khi giao thông “xanh” dần trở thành chuẩn mực, đó cũng là lúc chất lượng sống được nâng lên, và tương lai phát triển bền vững trở nên rõ ràng hơn./.