Trạm sạc xe điện: Thử thách mới cho bài toán quy hoạch đô thị

Chính phủ mới đây yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương hoàn thiện quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho hạ tầng trạm sạc hoàn thành trong Quý II/2026. Tuy nhiên, với rất nhiều khu đô thị hay chung cư hiện hữu, việc bổ sung trạm sạc không hề đơn giản do thiếu không gian, hạ tầng điện chưa đồng bộ và nhiều lo ngại về an toàn cháy nổ.

Vậy quy hoạch đô thị cần thay đối như thế nào để thích ứng với xu hướng giao thông xanh? Làm sao để việc bố sung trạm sạc tại các khu chung cư, đô thị hiện hữu không rơi vào tình trạng chắp vá, tự phát?

Chung cư Hà Nội “đau đầu” bài toán trạm sạc xe điện

Cũng như nhiều khu chung cư khác trên địa bàn Hà Nội, tại tòa nhà 90 Nguyễn Tuân, số lượng xe điện của cư dân đang tăng lên nhanh chóng. Trước thực tế đó, Ban quản lý đã chủ động kéo thêm đường điện phụ tải để cân đối công suất, bố trí khu vực sạc riêng cho xe đạp điện và xe máy điện, đồng thời áp dụng quy định ngắt sạc theo khung giờ nhằm hạn chế rủi ro.

Dù đã có những giải pháp thích ứng ban đầu, nhưng Ban quản lý vẫn không khỏi lo lắng, nếu số lượng phương tiện tiếp tục tăng mạnh, hệ thống hiện tại khó có thể đáp ứng lâu dài. Trong khi thiếu một quy chuẩn đồng bộ về lắp đặt và vận hành sẽ khiến áp lực an toàn ngày càng lớn.

Anh Trần Văn Đoán Trưởng BQL tòa nhà 90 Nguyễn Tuân Hà Nội tỏ ra lo lắng: "Để kéo đường điện phục vụ lượng lớn sau này rất nặng, rất khó khăn vì thiết kế khu công cộng, tầng hầm để số lượng trước thôi, về sau lượng xe ồ ạt thì cực kỳ khó. Bây giờ cấm thì chưa cấm được, không ai dám không nhận xe. Bên tôi quản lý như thế này thì lo lắng chứ. Lo nhận vào thì cháy nổ, ai chịu trách nhiệm. Mong muốn có những hướng dẫn thật chi tiết, cụ thể."

Còn với anh Nguyễn Xuân Thịnh, cư dân tại Khu đô thị Dịch Vọng Hậu, các chung cư cũ được xây dựng từ trước khi xe điện trở nên phổ biến, vì vậy hạ tầng kỹ thuật hiện nay khó đáp ứng yêu cầu về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy khi triển khai trạm sạc.

Theo anh Thịnh, nếu bố trí trạm sạc trong tầng hầm sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro, trong khi việc tiếp cận của người dân cũng không thực sự thuận tiện. Bên cạnh đó, hiện mỗi đơn vị lại áp dụng một kiểu trạm sạc, một quy chuẩn riêng, chưa có sự thống nhất chung về tiêu chuẩn kỹ thuật. Anh Nguyễn Xuân Thịnh chia sẻ:

"Theo tôi, bố trí ở ngoài, không để trong hầm để người dân dễ tiếp cận hơn. Mong muốn là các chủ đầu tư hãy mở rộng các trạm sạc ra, sẽ phục vụ được nhiều người dân hơn."

Bùng nổ xe điện tại khu dân cư: Cần sớm có quy chuẩn đồng bộ cho trạm sạc

Thực tế cho thấy, nhu cầu lắp đặt trạm sạc xe điện tại các khu chung cư đang ngày càng lớn. Với những dự án mới, nhiều chủ đầu tư đã chủ động tính toán hạ tầng trạm sạc hoặc khu vực đổi pin ngay từ khâu thiết kế.

Ban quản lý nhiều nơi muốn lắp đặt nhưng vẫn chần chừ vì hạ tầng điện chưa đáp ứng, phải khảo sát lại trạm biến áp hiện hữu hoặc tính đến phương án lắp mới. Việc bố trí trụ sạc nhanh hay sạc chậm cũng là bài toán không dễ khi tầng hầm vốn không được thiết kế cho nhu cầu này.

Còn với băn khoăn về tính minh bạch trong quá trình thanh toán và vận hành trạm sạc, các đơn vị lắp đặt cho biết toàn bộ hệ thống đều được quản lý bằng phần mềm tự động. Từ lượng điện tiêu thụ, thời gian sạc đến chi phí phát sinh đều được ghi nhận và đối soát rõ ràng, giúp cả chủ đầu tư lẫn người sử dụng dễ dàng kiểm soát, hạn chế tranh chấp và bảo đảm tính minh bạch trong khai thác lâu dài.

Ông Lê Quang Vinh, Trưởng đại diện hãng Sigenergy tại tại Việt Nam, đơn vị thi công lắp đặt các trụ sạc chia sẻ, có những nơi, chủ đầu tư còn tăng doanh thu nhờ trạm sạc: "Doanh thu của 4 trụ theo tôi được biết mang lại cho chủ đầu tư được gần 100 triệu một tháng. Đấy là tiền lời. Không cần người vận hành, mọi thứ đều đối soát thanh toán tự động. Bao nhiêu số điện được sạc, ở thời điểm nào, cuối tháng sẽ tổng kết. Thế nên việc chi phí ảnh hưởng đến Ban quản lý tòa nhà thì không có. Nên có bãi xe, bãi sạc làm tiện ích, phục vụ cho dân  khu chung cư cũng như khách vãng lai. Cái này đem lại giá trị thêm cái nguồn kinh phí nữa".

Ý kiến của ông Lê Quang Vinh cho thấy, trạm sạc xe điện không chỉ là hạ tầng phục vụ cư dân mà còn có thể trở thành một tiện ích tạo thêm nguồn thu ổn định cho các tòa nhà. Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế, mà quan trọng hơn là cách tổ chức không gian và hạ tầng sao cho phù hợp, đặc biệt với những khu chung cư đã hình thành từ trước.

Có thể nói, với các công trình hiện hữu, việc bố trí trạm sạc không thể chỉ trông chờ vào việc mở rộng thêm quỹ đất, mà cần một tư duy quy hoạch linh hoạt.

Ông Lê Tiến, thuộc Văn phòng thiết kế VSTA, một kiến trúc sư có nhiều kinh nghiệm thiết kế các khu đô thị cho rằng, việc lắp đặt trạm sạc cần được xem là một hạng mục kỹ thuật tích hợp với điều kiện cơ sở hạ tầng hiện hữu của tòa nhà, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc tìm thêm quỹ đất mới.

KTS. Lê Tiến chia sẻ: “Những cây xăng nội đô đang dần biến mất, xu hướng tất yếu. Biến mất cây xăng thì phải trả lại không gian cho những trạm sạc. Rồi tận dụng trụ điện, thậm chí là cột điện thành trụ sạc đơn lẻ. Tận dụng không gian cửa hàng tiện lợi, siêu thị, những nơi tập trung đông người. Phải xác định việc thiết lập trạm sạc không phải là vấn đề độc quyền.

Xe điện của hãng này và hãng kia phải sử dụng chung một kết nối sạc, không lãng phí không gian. Rồi các giải pháp thông minh khác, ví dụ sạc theo cái điều khiển bằng phần mềm trên điện thoại thông minh để sạc tránh giờ cao điểm. Thậm chí một số nước phát triển họ đang nghiên cứu đến công nghệ việc dành riêng làn xe cho cái việc là vừa đi vừa sạc...:

Trạm sạc xe điện đang trở thành bài toán mới của đô thị, nhất là tại các khu chung cư hiện hữu. Bên cạnh nhiều băn khoăn về hạ tầng, an toàn và vận hành, cũng đã có không ít băn khoăn và cả sáng kiến từ chuyên gia, doanh nghiệp và ban quản lý.

Tuy nhiên, để tránh tình trạng chắp vá, tự phát, vẫn cần Bộ Xây dựng sớm ban hành quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ và rõ ràng. Chỉ khi hạ tầng đi trước một bước, quá trình chuyển đổi xanh mới thực sự bền vững.