Tiền gửi ngân hàng “bốc hơi”: Lỗ hổng nào cần “vá”?

Những ngày qua, dư luận vẫn chưa hết xôn xao về việc một số tài khoản tại Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB) bị "bốc hơi" hàng chục tỷ đồng.

Cụ thể, Cơ quan an ninh điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam bà Bùi Thị Hoài Anh - Giám đốc Ngân hàng MSB Thanh Xuân - về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Qua điều tra, bước đầu công an xác định bà Bùi Thị Hoài Anh có hành vi gian dối, chiếm đoạt tài sản của 8 bị hại là những người gửi tiền tại MSB, với tổng số tiền 338 tỉ đồng.

Luật sư Phạm Thành Tài – Giám đốc Công ty Luật Phạm Danh cho rằng tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân như: tội phạm công nghệ cao ngày càng gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi để đánh lừa nạn nhân. Ngoài ra, ở những sự việc này cho thấy, có những lỗ hổng trong việc thực hiện công tác quản lý của các ngân hàng:

"Từ việc quản lý con người là quản lý nhân viên ngân hàng đến việc quản lý những thông tin của khách hàng. Thực tế có nhiều vụ việc nhân viên ngân hàng đã lợi dụng những lỗ hổng trong việc quản lý của ngân hàng và lợi dụng sự tin tưởng của khách hàng để chiếm đoạt tài sản và chiếm đoạt tiền trong tài khoản của khách hàng. Cũng có nhiều vụ các đối tượng lừa đảo lợi dụng lỗ hổng trong bảo mật thông tin, trong hệ thống quản lý của ngân hàng để chiếm đoạt thông tin của khách hàng. Từ đó thì thực hiện việc chiếm quyền kiểm soát và chiếm đoạt tiền của khách hàng".

Hay như vụ việc hy hữu của TS. Nguyễn Trí Hiếu - Chuyên gia tài chính ngân hàng cũng đang là nạn nhận của vụ hack tài khoản và vẫn chưa lấy lại được tiền. Đó là việc tiền của ông “bốc hơi” không do ông chủ động chuyển tiền, không vào những link lạ hay đưa mật khẩu cho người khác.

Có thể nói, hệ thống ngân hàng là một hệ thống tài chính thuộc diện an toàn nhất trong tất cả các hệ thống. Từ kỹ thuật bảo mật cho đến các giao dịch được chính ngân hàng kiểm soát chặt chẽ. Tất cả hoạt động đó đều được Ngân hàng nhà nước là cơ quan chủ quản cao nhất giám sát thường xuyên.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, với một hệ thống bậc cao về an toàn bảo mật mà xảy ra vấn đề mất tiền ngày càng nhiều và mức độ nghiêm trọng thì liệu có lỗ hổng hay không?

"Vấn đề đặt ra là lỗ hổng ở đâu và chúng ta tìm cách nào để bịt lại những lỗ hổng đó? Tất cả các doanh nghiệp, trong đó Ngân hàng cần phải xem xét lại hệ thống bức tường lửa đủ mạnh không để ngăn chặn tấn công của tin tặc. Thứ hai là phải xem xét lại trong cán bộ của mình có những thành phần nào cấu kết với tội phạm để thực hiện hành vi gian lận. Từ đó xem lại chương trình tập huấn đào tạo của mình về thông tin bảo mật đã đủ chưa".

Từ sự việc chính ông là nạn nhân, ông cũng dẫn chứng thực tế các ngân hàng tại Mỹ thường xuyên tự kiểm tra hệ thống tường lửa của mình bằng cách thuê một công ty độc lập tấn công tường lửa của ngân hàng, tìm cách xâm nhập hệ thống phòng thủ để tìm ra những lỗ hổng bảo mật và đưa ra giải pháp trám những lỗ hổng đó. Trong khi đó, các ngân hàng tại Việt Nam lại chưa thể sử dụng phương thức này vì chi phí lớn.

Còn từ vụ việc của Ngân hàng MSB, chuyên gia an ninh mạng Đoàn Trung Sơn cho rằng những giải pháp công nghệ liên quan đến an toàn bảo mật hệ thống ngân hàng thực sự đã thất bại trước lòng tham của chính cán bộ lãnh đạo ngân hàng như vụ việc tại MSB. Từ đó chính các ngân hàng cần xem xét trách nhiệm của mình thật thoả đáng trong câu chuyện này:

"Trong thời gian khách hàng và ngân hàng đang thực hiện hợp đồng gửi giữ tiền tài sản nhưng phía ngân hàng để mất tiền của khách hàng thì phía ngân hàng phải chịu hoàn toàn trách nhiệm, phải bồi thường cho khách hàng một cách kịp thời, tránh gây ảnh hưởng tới uy tín, không bao che nội bộ. Khi đó, Ngân hàng là nạn nhân trong vụ án hình sự. Trường hợp nếu Ngân hàng thoái khác không chịu trách nhiệm, không bồi thường cho khách hàng thì khách hàng có quyền khởi kiện vụ án dân sự yêu cầu ngân hàng phải bồi thường toàn bộ thiệt hại".

Với mục tiêu đảm bảo an toàn trong giao dịch trực tuyến, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã chính thức ban hành Quyết định 2345/QĐ-NHΝΝ vào cuối năm 2023, theo đó tất cả các ngân hàng thành viên cần áp dụng hình thức xác thực giao dịch trong thanh toán trực tuyến bằng sinh trắc học đối với giao dịch có giá trị cao.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu nhận định, đây là một trong những biện pháp chứng tỏ Ngân hàng nhà nước đang rất cố gắng trong vấn đề nâng cấp quy trình để có thể bảo vệ người dân. Cùng với đó, chính người dùng tài khoản ngân hàng cần phải tự nâng cao tính bảo mật cho tài sản của mình:

"Thứ nhất là chúng ta thường xuyên theo dõi tài khoản của chúng ta với ngân hàng. Để tránh cái việc bị hack rồi bị chuyển tiền từ tài khoản thanh toán thì tôi nghĩ là không nên giữ tiền trong tài khoản thanh toán, tức là tài khoản không kỳ hạn một số tiền lớn. Và khi sử dụng Internet Banking thì hãy cẩn thận hoặc có thể nên dùng phương pháp là mỗi lần chuyển tiền là có một cái mật khẩu, không dùng những loại mật khẩu mà có thể sử dụng bất cứ giao dịch nào".

Bên cạnh việc người dùng tự nâng cao ý thức bảo vệ tài sản cá nhân, chuyên gia an ninh mạng Đoàn Trung Sơn cho rằng, qua những vụ việc vừa qua, vấn đế bảo mật hệ thống ngân hàng cần phải nhìn dưới góc độ con người và quy trình quản lý những con người trong chính nội bộ hệ thống. Do đó ông đưa ra khuyến nghị:

"Để giải quyết vấn đề cần có giải pháp công nghệ đáp ứng được quy trình quản lý hiện đại, hiệu quả phân cấp, phân quyền loại bỏ việc lợi dụng quyền lực can thiệp hệ thống thông tin ngân hàng; tăng cường tính tự động trong quy trình quản lý, giám sát ngân hàng bằng việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo; giảm thiểu yếu tố con người trong hệ thống đồng nghĩa với việc giảm thiểu các rủi ro cho khách hàng; xây dựng hệ thống giám sát con người, quy trình quản lý và cảnh báo các rủi ro bất thường trên hệ thống hoàn toàn bằng công nghệ".

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ, chiều 03/4, Phó Thống đốc Thường trực NHNN Đào Minh Tú cho biết, tình trạng người dân bị mất tiền trong tài khoản khi gửi tiết kiệm tại ngân hàng xảy ra trong thời gian qua, đối với mỗi vụ việc này, NHNN đều rút kinh nghiệm chung và có chỉ đạo để khắc phục một cách kịp thời.

Để xác định được đúng, sai và trách nhiệm ở đâu phải chờ kết quả điều tra của cơ quan công an. Nhưng theo ông Tú, ngân hàng hay cá nhân nếu sai phạm đều phải có trách nhiệm với khoản tiền gửi của khách hàng.