Thắp lên một que diêm, sưởi ấm những mảnh đời

Đối với nhiều người, hình ảnh 1 que diêm bật sáng rồi vụt tắt chỉ trong tích tắc nhưng dự án mang tên "Thắp lên 1 que diêm" giúp trẻ em nghèo vùng cao có sách vở, chăn ấm, trường học của Trung tá - Nhà báo Hoàng Trường Giang hiện là Trưởng phòng Phát hành và Truyền thông, Báo Quân đội nhân dân - vẫn cháy suốt 17 năm qua.

Với những nỗ lực bền bỉ, dự án “Thắp lên một que diêm” không chỉ góp phần cải thiện điều kiện sống, mang lại cơ hội học tập cho hàng vạn trẻ em nghèo mà còn trở thành nhịp cầu lan tỏa yêu thương, nuôi dưỡng tinh thần nhân ái trong xã hội. Đặc biệt, từ năm 2014 đến nay, dự án còn tập trung vào việc hỗ trợ gia đình cán bộ, chiến sĩ trong quân đội có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Và mới đây, Dự án “Thắp lên một que diêm” đã được vinh danh ở hạng mục giải thưởng Dự án Truyền cảm hứng của Giải thưởng Hành động vì cộng đồng - Human Act Prize 2025 do Báo Nhân dân chủ trì tổ chức.

Từ đỉnh đèo Hoàng Liên Sơn đến một lời hứa “phải làm gì đó”

Giữa đỉnh đèo Hoàng Liên Sơn quanh năm sương mù giăng lối.

Cái rét đại hàn như những lưỡi dao sắc lạnh cứa vào da thịt…

Nơi ấy, gần 18 năm trước, Nhà báo, Trung tá Hoàng Trường Giang  đứng lặng người trước hình ảnh của những đứa trẻ ngồi co ro bên đống lửa, đôi bàn tay sưng vù, nứt nẻ, rỉ máu:

"Tôi là nhà báo Hoàng Trường Giang. Tôi sinh ra và lớn lên trên vùng cao, xa xôi và khó khăn là Lai Châu. Tuổi thơ tôi đã trải nghiệm mùa đông rét buốt của miền núi, không đủ quần áo dày, tất, mũ để đi học.

Năm 2007, khi còn là một sĩ quan trẻ đi công tác miền núi trong những ngày đại hàn, trên hành trình qua dãy đèo Hoàng Liên Sơn, bên cạnh những phản thịt đỏ quạch, những đứa trẻ phong phanh ngồi nhóm đống lửa không đủ ấm.

Tay chân sưng vù, nứt nẻ, mặt mũi cũng vậy. Nhìn thấy một phần tuổi thơ của mình, thấy những vất vả ở miền núi, đặc biệt là trẻ em - mình nghĩ phải làm việc gì đó để giúp các bạn".

Ý nghĩ "phải làm gì đó" đã bắt đầu cho hành trình thiện nguyện đầy kiên định của Trung tá, nhà báo Hoàng Trường Giang.

Suốt 17 năm, gần 40 điểm trường, nhà bán trú, công trình nước sạch… đã được anh Giang quyên góp, xây dựng. Hàng vạn chăn áo ấm, sách giáo khoa và trang thiết bị nội trú, bán trú đã được trao tặng đến học sinh vùng cao.  Sự tử tế của anh không hào nhoáng. Nó lặng lẽ và chân thành như cách anh đến từng điểm trường:

"Tôi là Đinh Cung Hiển, Hiệu trưởng trường Tiểu học Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai. Từ trường về trung tâm huyện hơn 20 km, đường đất đá gập ghềnh. Học sinh phải học trong nhà tạm do phụ huynh dựng lên, cơ sở vật chất thiếu thốn. 100% học sinh là con em dân tộc Tày, Nùng, Dao và nhiều em chưa thông thạo tiếng phổ thông.

Bàn ghế thiếu thốn, nhiều lớp phải dùng bàn bốn chỗ ngồi của cấp hai nên rất bất tiện cho việc dạy và học. Anh Hoàng Trường Giang trực tiếp lên trường khảo sát, chứng kiến tận mắt những khó khăn của thầy và trò.

Anh nói một câu rất giản dị: "Em sẽ giúp anh 20 bộ bàn ghế". Thú thật lúc ấy tôi không dám tin ngay, không phải vì nghi ngờ tấm lòng mà bởi tôi chưa từng nghĩ một người xa lạ lại có thể sẵn sàng giúp đỡ nhà trường nhanh chóng, vô điều kiện như vậy".

Khi những chuyến xe chở bàn ghế vượt đường xa đến điểm trường, tôi thật sự nghẹn ngào. Nếu quy ra giá trị vật chất, số bàn ghế ấy gần tương đương cả một năm nhà trường vận động xã hội hóa giáo dục.

Trong buổi trao hôm đó, khi đọc thư cảm ơn đoàn công tác, tôi không kìm được nước mắt, không chỉ bởi giá trị hiện hữu của những bộ bàn ghế mới mà bởi sự thấu hiểu đúng lúc, chân thành của nhà báo cùng đoàn công tác dành cho thầy trò vùng cao.

Anh rất nhanh nhẹn, đúng hẹn, không phô trương, không hình thức, một phong cách rất đặc trưng của người lính và nhà báo quân đội.

"Thắp lên một que diêm" – cái tên mang dáng dấp của một truyện cổ tích nhưng lại chứa đựng ý nghĩa về sự lan tỏa niềm tin. Ngay cả khi đối mặt với những hoài nghi hay những “tàn lửa lịm tắt giữa chừng”, "người cầm diêm" Hoàng Trường Giang vẫn chưa bao giờ có ý định dừng lại. Nhà báo, Trung tá Hoàng Trường Giang chia sẻ:

"Tôi chọn tên Thắp lên một que diêm, đâu đó cũng có chút hình ảnh của cô bé bán diêm trong truyện cổ tích. Một que diêm rất le lói nhưng nếu được thắp lên và truyền ngọn lửa sang những que diêm khác thì ngọn lửa ấy sẽ lan tỏa, không bao giờ tắt và giúp đỡ được rất nhiều người".

Khi mới bắt đầu, nhiều người nói đây chỉ là thú vui nhất thời của tuổi trẻ hay giống như một trào lưu. Bản thân mình cũng có lúc giật mình nghĩ liệu đến một lúc nào đó mình sẽ dừng lại vì cơm áo gạo tiền hay không.

Nhưng rồi mọi thứ cứ cuốn đi. Năm 2018, có hai anh em mồ côi ở Mường Khương viết thư cho mình, nét chữ nguệch ngoạc và sai chính tả nhưng rất chân thành. Mình đã phối hợp với Biên phòng hỗ trợ học phí và tiền ăn cho các em đến hết lớp 12.

Tuy nhiên, đến năm lớp 9 các em lại bỏ học, một em đi làm thuê, một em về lấy vợ. Đến bây giờ cuộc sống của các em vẫn vất vả. Những trường hợp như vậy khiến mình suy nghĩ rất nhiều.

Những day dứt ấy không làm lụi tắt ngọn lửa, mà trái lại, nó thôi thúc anh đi xa hơn, đến những nơi xa xôi hẻo lánh, vượt hàng trăm cây số đường đèo, len lỏi vào những lớp học vách nứa:

"Tôi là Lã Thị Tâm Tình, năm 2018, tôi công tác tại Trường Tiểu học Pha Long, xã Pha Long, huyện Mường Khương. Khi ấy, điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường cũng như đời sống học sinh vùng cao còn rất nhiều khó khăn.

Anh Giang và những người đồng hành không ngại khó, ngại khổ, luôn sẵn sàng đi đến những nơi xa xôi nhất. Có những điểm trường cách xa trung tâm đến 8 cây số. Không có phương tiện, các anh đi bộ vào điểm trường. Các em được nhận những món quà thiết thực như quần áo rét, sách vở, đồ dùng học tập…

Hiện hữu rõ nhất là cái nhà vòm vẫn đang được sử dụng để tổ chức hoạt động, sự kiện cho học sinh. Các em rất quý chú Giang, khi chú từ Hà Nội lên, các em cũng biết gọi tên chú. Đó là những tình cảm ấm áp mà học sinh dành cho các anh".

Không chỉ mang theo áo ấm, sách vở, dự án "Thắp lên một que diêm"  còn thắp lên niềm tin cho những đứa trẻ nơi vùng cao lạnh giá như chia sẻ của ông Đinh Cung Hiển, Hiệu trưởng trường Tiểu học Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai:

"Từ những bộ bàn ghế, tấm bảng đến khu nhà ăn bán trú, chăn đệm, máy giặt, tất cả đều góp phần cải thiện rõ rệt môi trường học tập, sinh hoạt cho các em – những đứa trẻ lớn lên giữa muôn vàn thiếu thốn.

Hơn cả những điều quý giá ấy, chính là niềm tin mà dự án đã khơi lên: niềm tin để các thầy cô yên tâm bám trường bám lớp nơi vùng sâu vùng xa, niềm tin từ phụ huynh gửi gắm con em mình và niềm tin để các em học sinh hiểu rằng ở đâu đó ngoài kia vẫn có những người sẵn sàng quan tâm, yêu thương và chia sẻ".

Một que diêm nhỏ, một ngọn lửa dài 17 năm

17 năm, dự án không còn là câu chuyện của cá nhân Hoàng Trường Giang. Nó trở thành mạch lửa âm thầm của tình người, nơi những que diêm được tiếp nối bởi cộng đồng, bởi đồng đội hay cả những em nhỏ chưa từng gặp mặt. Nhà báo Hòang Trường Giang chia sẻ:

"Hành trình này không thể đi một mình. Mình có những người bạn, người cộng sự tốt đã đi cùng 15 - 17 năm, từ lúc còn trẻ đến khi đã có sợi tóc bạc. Có những câu chuyện rất cảm động, như một người bạn dành toàn bộ tiền phúng viếng của bà để gửi vào quỹ, hay những em bé đập lợn tiết kiệm mang tiền đến tận cơ quan gửi chú Giang".

Tôi muốn nhắn nhủ các bạn rằng đừng làm thiện nguyện theo phong trào. Hãy giúp đỡ bằng sự chân thành từ tấm lòng.Trong thiện nguyện, điều quan trọng nhất là niềm tin. Nếu chưa tìm thấy niềm tin của mình, hãy tin vào niềm tin của người khác.

Lòng tốt là bản năng từ lúc sinh ra đến lúc chết đi. Nếu có mong muốn giúp đỡ, không cần làm quá lớn hay hào nhoáng, nhưng hãy cố gắng duy trì việc đó thật lâu dài bằng tất cả sự chân thành.

Một que diêm nhỏ bé, ánh sáng chỉ le lói trong khoảnh khắc. Nhưng khi được thắp lên bằng sự chân thành và bền bỉ, nó có thể sưởi ấm cả một hành trình dài. Anh luôn tâm niệm, mỗi người như một que diêm, có thể thắp ánh sáng để sưởi ấm những phận đời thiếu thốn. Đó là ngọn lửa của lòng nhân ái, của yêu thương, có thể lan tỏa trong cộng đồng.

Mỗi que diêm của nhà báo Hoàng Trường Giang thắp lên không chỉ sưởi ấm một căn phòng, một lớp học, mà đang sưởi ấm cả niềm tin vào tình người trong xã hội. Những que diêm ấy vẫn tiếp tục được thắp lên, lặng lẽ mà kiên cường, viết tiếp hành trình vạn dặm của lòng trắc ẩn và niềm tin vào sự tử tế.