Siết chặt giám sát tàu cá, Hải Phòng quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU

Ở nơi này, mỗi con tàu không chỉ là kế sinh nhai của ngư dân, mà còn gắn với trách nhiệm chấp hành các quy định khai thác, góp phần cùng cả nước gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu.

Với những tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên, chuyện đi biển giờ đây đã khác trước rất nhiều. Không còn cảnh “đi đâu đánh đó”, mỗi chuyến ra khơi đều phải chuẩn bị đầy đủ giấy phép, làm thủ tục ra vào cảng và đặc biệt là duy trì thiết bị giám sát hành trình hoạt động liên tục. Những quy định ban đầu có thể khiến nhiều ngư dân bỡ ngỡ, nhưng dần dần, tất cả đã trở thành thói quen.

Ngư dân Lê Văn Thịnh chia sẻ, đi biển bây giờ không chỉ là kinh nghiệm mà còn là tuân thủ pháp luật. Mỗi hành trình của tàu đều được theo dõi, kiểm soát rõ ràng. Nhờ vậy, bà con yên tâm hơn, không còn lo vô tình vi phạm vùng biển nước ngoài.

Cùng với đó, việc tuyên truyền từ lực lượng chức năng cũng ngày càng sát thực tế hơn. Ngư dân Lê Văn Hưng, ở Đồ Sơn, cho biết bà con được tiếp cận thông tin qua nhiều kênh, từ cảng cá, lực lượng biên phòng đến các buổi họp trực tiếp.

“Chúng tôi tiếp cận thông tin qua cảng cá và Biên phòng với lại cơ quan bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đầu tiên họ sẽ họp tất cả các anh em thuyền trưởng lại để có một cuộc họp, ngồi chia sẻ và giao lưu với nhau. Sau nữa thì họ trực tiếp làm việc trên văn bản giấy tờ qua cảng cá. Chúng tôi cũng phải thường xuyên để xem máy móc, ví dụ như là giám sát hành trình hay là những thiết bị định vị của mình thì mình đánh cá đúng vùng đúng tuyến".

Những thay đổi trong nhận thức ấy không phải tự nhiên mà có. Đó là kết quả của cả một quá trình siết chặt quản lý từ đất liền ra tới biển khơi. Hiện nay, toàn thành phố Hải Phòng có 786 tàu cá có chiều dài từ 6 mét trở lên.

100% tàu đã được đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác và cập nhật vào cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Toàn bộ tàu đủ điều kiện đều được đánh dấu theo quy định.

Chỉ còn 2 tàu không đủ điều kiện hoạt động do hết hạn an toàn kỹ thuật, đang được quản lý tại địa phương, không cho tham gia khai thác. Tại cảng cá Trân Châu, việc quản lý tàu thuyền cũng có nhiều thay đổi nhờ ứng dụng công nghệ. Ông Phạm Tiến Phú, quản lý cảng cá cho biết:

“Khi tàu thuyền đăng ký cập cảng trên eCDT, anh em ở cảng sẽ nhận được thông tin luôn, bố trí neo đậu, bốc xếp hợp lý… Khi tàu đăng ký cập hoặc rời cảng có thể cập nhật và kiểm tra trực tiếp khi tàu ra khơi, đánh bắt toạ độ đều được cập nhật vị trí chính xác, thậm chí đến từng giây. Khi mà tàu về cảng có thể kiểm tra thông tin tàu đã đánh bắt đúng vùng hay không".

Không chỉ quản lý ở cảng, việc giám sát tàu cá trên biển cũng được thực hiện liên tục. Các trạm giám sát được bố trí trực 24/24 giờ, theo dõi từng tàu, từng nhóm tàu theo khu vực. Khi phát hiện tàu mất tín hiệu, lực lượng chức năng lập tức liên hệ với chủ tàu, thậm chí thông báo cho gia đình hoặc nhờ các tàu lân cận hỗ trợ kết nối.

Hằng ngày, danh sách tàu mất kết nối dưới 6 giờ hay tàu hoạt động gần ranh giới đều được cập nhật để nhắc nhở kịp thời. Những trường hợp mất tín hiệu kéo dài hoặc có dấu hiệu vi phạm đều được xác minh, xử lý nghiêm.

Theo thống kê, từ ngày 1/1/2024 đến ngày 8/3/2026, toàn thành phố ghi nhận 208 tàu có dấu hiệu vi phạm liên quan đến mất kết nối hoặc vượt ranh giới. Trong đó, 72 tàu đã bị xử phạt với tổng số tiền hơn 2,63 tỷ đồng; 136 tàu còn lại sau xác minh không bị xử phạt.

Riêng giai đoạn 2024–2025 có 200 tàu nghi vi phạm, xử phạt 71 tàu với số tiền hơn 2,43 tỷ đồng. Từ đầu năm 2026 đến ngày 8/3, có 8 tàu nghi vi phạm, đã xác minh 100%, xử phạt 1 tàu với số tiền 200 triệu đồng.

Ông Lê Khả Tạo, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y Hải Phòng cho biết, việc ứng dụng công nghệ đã tạo ra bước thay đổi lớn trong quản lý:

"Hệ thống phần mềm truy suất nguồn gốc thuỷ sản, nhật ký khai thác điện tử và hệ thống giám sát tàu cá ở Hải Phòng đã tạo ra bước ngoặt lớn, chuyển từ quản lý thủ công sang tự động hoá hoàn toàn. Trước đây, việc ghi chép nhật ký bằng giấy thường chậm và dễ sai.

Sau khi được số hoá mọi thông tin tại các cảng cá từ sản lượng đến toạ độ đánh bắt được cập nhật theo thời gian thực, giúp cơ quan quản lý kiểm soát ngay từ khi tàu chưa cập bến. Qua đó nhằm đảm bảo sự minh bạch nguồn gốc của sản phẩm được khai thác.

Việc giám sát chặt chẽ tàu cá từ khi xuất bến thông qua hệ thống giám sát hành trình 24/24 vị trí tàu cá trên biển giúp phát hiện sớm các trường hợp tàu cá nước ngoài, tàu cá vi phạm IUU hoặc có nguy cơ vi phạm IUU, các cơ quan chức năng sẽ thông báo kịp thời cho chủ tàu và người nhà biết để khắc phục".

Từ đầu năm 2024 đến nay, toàn thành phố đã xử lý 399 trường hợp vi phạm hành chính với tổng số tiền gần 5,9 tỷ đồng. Một vụ việc có dấu hiệu hình sự liên quan đến thiết bị giám sát hành trình cũng đã được khởi tố.

Tại 3 cảng cá gồm Ngọc Hải, Trân Châu và Bạch Long Vĩ, việc kiểm soát tàu ra vào, giám sát sản lượng và thu nhận nhật ký khai thác được thực hiện chặt chẽ. Riêng từ đầu năm 2026 đến ngày 8/3, đã có 1.706 lượt tàu xuất nhập cảng, sản lượng đạt hơn 343 tấn.

Việc ứng dụng nhật ký điện tử cũng đang được đẩy mạnh. Chỉ trong hơn 2 tháng đầu năm 2026, đã có 1.134 lượt tàu được cập nhật qua hệ thống, góp phần minh bạch hóa hoạt động khai thác.

Từ bến cá đến ngoài khơi xa, từ con tàu nhỏ đến hệ thống quản lý hiện đại, có thể thấy rõ một sự thay đổi đang diễn ra. Khi mỗi ngư dân hiểu và tuân thủ quy định, khi mỗi con tàu được giám sát chặt chẽ, thì nghề cá không chỉ là mưu sinh, mà còn là trách nhiệm với biển.

Việc siết chặt giám sát tàu cá không chỉ để đáp ứng yêu cầu gỡ “thẻ vàng”, mà còn là cách để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ gìn môi trường biển và tạo dựng một nghề cá bền vững cho mai sau. Và từ những chuyển biến hôm nay, có thể tin rằng, hành trình gỡ “thẻ vàng” IUU của Việt Nam đang tiến thêm những bước vững chắc.

Việt Nam đã và đang có những bước tiến lớn trong việc xây dựng hệ thống quản lý nghề cá. Tuy nhiên, để đảm bảo việc thực thi pháp luật đạt hiệu quả cao nhất, bà con ngư dân và các doanh nghiệp cần lưu ý những "mốc" sau:

Đầu tiên là, sự hỗ trợ từ Công nghệ và Dữ liệu. Hiện nay, hệ thống Vnfishbase, giám sát tàu cá và truy xuất nguồn gốc điện tử đã được kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư VNeID. Điều này đồng nghĩa với việc mọi thông tin về chủ tàu và hành trình tàu cá đều minh bạch và được kiểm soát đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Thứ hai là, chúng ta cần thẳng thắn nhìn vào những tồn tại cần khắc phục ngay. Theo ghi nhận mới nhất, một số chủ tàu vẫn chưa thực hiện nghiêm việc:

- Đánh dấu tàu cá và ghi biển số đăng ký theo đúng quy chuẩn.

- Ghi nhật ký khai thác còn lỏng lẻo, chưa đảm bảo độ chính xác để đối soát sản lượng qua cảng.

- Riêng các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý việc kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu nhập khẩu bằng tàu container - đây là kẽ hở đang bị siết chặt trong đợt kiểm tra này.

Thứ ba là, Trách nhiệm của người đứng đầu. Theo Công điện mới nhất của Thủ tướng Chính phủ ngày 25/4 về việc khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế trong chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), lãnh đạo các bộ, ngành và địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm toàn diện nếu tiếp tục để xảy ra các sai phạm cũ.

Cuối cùng, hãy nhìn vào những mô hình hiệu quả để học tập. Như tại Quảng Ninh, năm 2026 đã triển khai nhật ký điện tử eCDT cho hơn 60% đội tàu (hơn 2.400 tàu cá). Tại TP.HCM, mục tiêu hoàn thành chuyển đổi nghề và lắp đặt VMS cho các tàu còn lại sẽ kết thúc vào Quý 2/2026.

Tuân thủ pháp luật và minh bạch hóa thông tin chính là cách tốt nhất để bảo vệ uy tín cho thủy sản Việt Nam!