Sầu riêng mất giá: Áp lực từ kiểm định, truy xuất và cạnh tranh thị trường

Sầu riêng mất giá, nhà vườn bán càng nhiều càng lỗ

Từng được mệnh danh là “vua trái cây” nhưng hiện giá sầu riêng đang giảm sâu. Sầu riêng Ri6 chỉ còn 25.000 - 30.000 đồng/kg, Monthong dao động 50.000 - 60.000 đồng/kg, trong khi chi phí sản xuất lên tới 30.000 - 40.000 đồng/kg. Nhiều nhà vườn bán dưới giá thành, lỗ từ 10.000 - 15.000 đồng mỗi ki-lô-gam.

Thị trường xuất khẩu chủ lực là Trung Quốc đang siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu, lượng xuất khẩu chững lại, khiến nguồn hàng dồn về thị trường nội địa, giá tiếp tục lao dốc. Tại nhiều địa phương ĐBSCL, sầu riêng được bày bán dày đặc từ chợ đến các điểm ven đường. Bà Lê Thị Huệ, một hộ trồng sầu riêng ở Vĩnh Long, cho biết:

"Lái đặt cọc lúc mới vô vườn 50 mấy ngàn một ký, nhưng hạ từ từ xuống tới cuối cùng còn 30 ngàn, 20 mấy ngàn một ký. Rồi một số rụng cắt không kịp, đem ra đường bán. Năm nay nắng quá, lá rụng rồi lâu lên cơm để riết rồi cây xuống."

Không chỉ người dân mà doanh nghiệp cũng ảnh hưởng khi sầu riêng rớt giá. Mỗi tháng cung cấp cho thị trường nội địa và xuất khẩu từ 250-300 tấn sầu riêng, tuy nhiên, theo ông Trần Duy Trường, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu nông sản Trường Lộc, giá thu mua sầu riêng năm nay giảm đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái:

"Kiểm tra gắt gao bị ùn tắc, giá cả lúc này rất là ảnh hưởng. Năm nay giá rẻ. Đa số nông dân người ta chịu khó đi bán cho người tiêu dùng nội địa."

Theo các hợp tác xã và doanh nghiệp, hiện việc kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc sầu riêng đang gặp nhiều khó khăn. Một số phòng kiểm ưu tiên nhận mẫu từ khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, kèm theo yêu cầu chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc từ vùng trồng đến cơ sở đóng gói. Trong khi đó, công tác kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc đã được phân cấp hoàn toàn về cho các địa phương quản lý.

Xuất khẩu tắc nghẽn, sầu riêng ùn về nội địa: Bài toán sống còn của ngành tỷ USD

Phân tích về nguyên nhân khiến nhiều lô hàng sầu riêng bị chậm thông quan dù có đơn hàng xuất khẩu, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam  cho rằng, điểm nghẽn nằm ở khâu kiểm nghiệm, kiểm định:

"Ít cơ sở kiểm nghiệm, năng lực cơ quan kiểm nghiệm cũng còn hạn chế, một ngày kiểm nghiệm sản  lượng ít. Nâng cao năng lực rồi hướng dẫn kỹ thuật cho bà con nông dân. Các trung tâm kiểm nghiệm mình nâng cơ sở vật chất, năng lực của cơ quan kiểm nghiệm lên, mở thêm nhiều trung tâm kiểm nghiệm ở các vùng trọng điểm như ĐBSCL, nơi mà có lượng sầu riêng nhiều, để hỗ trợ cho việc kiểm nghiệm, tránh quá tải. Khoanh vùng, xử lý những cái vùng có bị nhiễm Cadimi, kim loại nặng khoanh vùng lại để cải tạo đất.."

TS Trần Hữu Hiệp, chuyên gia kinh tế vùng ĐBSCL phân tích, xuất khẩu đòi hỏi quản trị chuỗi, minh bạch dữ liệu và truy xuất nguồn gốc rõ ràng, trong khi hiện nay ở Việt Nam vẫn còn tình trạng mạnh ai nấy làm, nên chỉ cần một đơn vị vi phạm sẽ ảnh hưởng đến cả lô hàng:

"Việt Nam có nhiều cơ sở đóng gói sầu riêng, nhưng số lượng được phía Trung Quốc cấp mã và công nhận vẫn còn giới hạn. Chỉ cần xảy ra vi phạm dư lượng hóa chất hay gian lận mã số vùng trồng, nguy cơ bị đình là hiện hữu. Vì vậy, sản xuất sầu riêng sạch, đạt chuẩn và tuân thủ quy trình là con đường tất yếu nếu muốn phát triển bền vững. Muốn mở rộng thị trường, ngành sầu riêng cần chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, đầu tư mạnh vào chế biến sâu và xây dựng thương hiệu quốc gia cho ngành trái cây Việt Nam."

Vì vậy, các địa phương phải rà soát lại quy trình kiểm nghiệm, siết chặt việc cấp mã số vùng trồng và tăng cường thanh tra, kiểm tra để xử lý các hành vi gian lận thương mại, giả mạo xuất xứ ảnh hưởng đến chất lượng xuất khẩu. Để tháo gỡ khó khăn trước mắt cho xuất khẩu sầu riêng và nhiều mặt hàng nông sản, theo Bộ Nông nghiệp và môi trường, giải pháp cấp bách là tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp trong khâu kiểm định chất lượng.

Bộ cũng đã đề nghị chủ tịch UBND các tỉnh tăng cường kiểm tra, chỉ đạo các trung tâm kiểm nghiệm nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu kiểm định, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nông lâm sản.

Về lâu dài, theo các chuyên gia, các địa phương cần xây dựng vùng trồng đạt chuẩn cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, ứng dụng chuyển đổi số để truy xuất nguồn gốc xuyên suốt từ sản xuất đến xuất khẩu.

Chỉ khi toàn bộ chuỗi từ người trồng, doanh nghiệp đến cơ quan kiểm định, cơ quan quản lý cùng cam kết phát triển theo hướng bài bản, bền vững và đặt chất lượng lên hàng đầu, trái sầu riêng Việt Nam mới giữ vững sản lượng xuất khẩu và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.