Hà Nội - 02437919191    TP. Hồ Chí Minh - 02839919191    MekongFM - 02838309090
  • Hà Nội - 02437919191   
  • TP. Hồ Chí Minh - 02839919191   
  • MekongFM - 02838309090   
Podcast

Nuối tiếc những quãng lũy trăm tuổi

Nguyễn Ngọc Tiến: Thứ bảy 06/12/2025, 16:05 (GMT+7)

Giữa nhịp sống hối hả của Hà Nội hôm nay, ít ai biết rằng dưới những con đường quen thuộc lại ẩn giấu dấu tích của những trường lũy từng bảo vệ kinh thành Thăng Long suốt hàng trăm năm. Những đoạn đê xưa ấy giờ ra sao giữa làn sóng đô thị hóa?

Ngày nay Hà Nội vẫn còn những đoạn đê cũng là lũy bảo vệ kinh thành Thăng Long được đắp từ thời nhà Lý, đó chính là đường Hoàng Hoa Thám và đường Bưởi. Hà Nội cũng vẫn còn những đoạn lũy từ thời nhà Mạc.

Năm 1588, đề phòng quân Lê - Trịnh đánh Thăng Long, nhà Mạc đã cho đắp lũy phòng thủ, bắt đầu từ Nhật Tân chạy ra thẳng Cầu Giấy theo đường Láng ra ngã năm Khâm Thiên, Kim Liên, Đại Cổ Việt, Trần Khát Chân tuốt ra Lương Yên ngày nay. Và kinh đô Thăng Long được bao bọc bởi trường lũy này và đê sông Hồng ở phía đông.

Năm 1592, nhà Mạc bị quân Lê - Trịnh đánh bại buộc phải rút chạy khỏi Thăng Long. Vua Mạc Mậu Hợp cùng quân tướng rút sang bên kia sông Hồng chiếm giữ một dải đất dài. Chúa Trịnh Tùng định dẫn quân sang sông đánh tiếp nhưng trúng kế hoãn binh của tướng nhà Mạc là Nguyễn Quyện.

Nguyễn Quyện khuyên Trịnh Tùng không cần đuổi theo mà nên phá lũy phòng quân Mạc có quay lại đánh chiếm Thăng Long sẽ  không có chỗ ẩn nấp. Chúa Trịnh Tùng nghe theo kế đó không đánh tiếp, sai phá lũy nhiều đoạn lũy. Nhân cơ hội đó vua Mạc Mậu Hợp kéo quân lên Tuyên Quang.

Thời Lê Trung hưng, vì sợ nghĩa quân các địa phương kéo về đánh Thăng Long, để bảo vệ kinh đô, năm 1749, chúa Trịnh Doanh cho đắp lại tường lũy những đoạn đã bị phá 57 năm trước đồng thời bồi đắp thêm những đoạn còn lại  cho vững chãi. Tổng chiều dài toàn tuyến là 16 cây số. Dưới chân lũy, chúa  Trịnh Doanh cho trồng tre, đào hào và  mở 16 cửa ra vào kinh thành.

Ảnh: Kinh thành Thăng Long

Ảnh: Kinh thành Thăng Long

Năm 1802, Nguyễn Ánh đánh bại quân Tây Sơn lên ngôi vua lấy niên hiệu Gia Long đã cho chuyển kinh đô vào Huế. Năm 1805 ông sai phá thành cũ, xây thành Thăng Long mới nhỏ hơn và giữ nguyên lũy.

Cuối thế kỷ 19, Thực dân Pháp chiếm Hà Nội, họ mở rộng đường Cổ Ngư, có người hiến kế lấy đất đê Hoàng Hoa Thám làm đường nhưng viên đốc lý lắc đầu, không phải ông ta muốn giữ lại làm di sản mà sợ đê phía bắc sông Hồng vỡ, nước sẽ tràn vào gây ngập úng phia tây thành phố.

Cho đến thập niên 70 thế kỷ 20, mặt lũy từ cầu Giấy đến Lương Yên vẫn là tuyến giao thống quan trọng song dưới chân lác đác có lán của dân dựng  để trông coi ao cá và ruộng rau. Thế nhưng trong những năm 1980 hai bên mép đê xuất hiện những ngôi nhà lá, ban đầu thưa thớt sau san sát, và nhà tranh dần được thay bằng nhà xây, mặt lũy trở thành đường phố, nhà bán hàng, nhà  làm dịch vụ đông đúc vô cùng.

Điều rất kỳ lạ, từ Cầu Giấy đến Lương Yên là lũy thế nhưng đoạn Cầu Giấy-Ngã 5 Khâm Thiên lại đặt  là đường Đê La Thành hay đường Đê Trần Khát Chân. Khi mở rộng đường Đại Cổ Việt, đoạn lũy bị phá bỏ hoàn toàn còn phố Trần Khát Chân hiện chỉ  còn hai đoạn lũy.

16km lũy là công sức, tiền bạc và trí tuệ của người xưa nên nó xứng đáng được xếp vào di sản văn hóa của thành phố song rất tiếc người ta đã không đánh giá đúng giá trị của nó.

Năm 2017, Hà Nội phê duyệt phương án đường vành đai 1 từ Hoàng Cầu đến Cầu Giấy dài 2,2km mặt cắt rộng 50m, Sau 8 năm ì ạch đến cuối năm 2025, việc giải phóng mặt bằng mới gần về đích. Một hai năm nữa con đường hoàn thành sẽ trở thành trục giao thông chính từ đông sang tây.

Vẫn biết phát triển luôn mâu thuẫn với bảo tồn di tích, việc  đường vành đai 1  đã xén nhiều đoạn lũy cổ  cũng gây ra  sự tiếc nuối cho những người yêu Hà Nội. 

Nguyễn Ngọc Tiến/vovgiaothong.vn
Ý kiến của bạn
Xăng, dầu đồng loạt giảm giá mạnh

Xăng, dầu đồng loạt giảm giá mạnh

Từ 15 giờ chiều 18/6, giá xăng dầu đồng loạt giảm giá mạnh, có loại giảm gần 2.500 đồng/lít.

Rào chắn đường Văn Cao từ ngày 18/6 phục vụ thi công tuyến Metro số 5

Rào chắn đường Văn Cao từ ngày 18/6 phục vụ thi công tuyến Metro số 5

Từ ngày 18/6/2026 đến hết 15/4/2027, Hà Nội điều chỉnh rào chắn và tổ chức giao thông trên đường Văn Cao phục vụ thi công nhà ga S1 – ga Quần Ngựa thuộc Dự án tuyến đường sắt đô thị số 5, Văn Cao – Ngọc Khánh – Láng – Hòa Lạc.

Loay hoay chọn ghế an toàn cho trẻ trước ngày áp dụng

Loay hoay chọn ghế an toàn cho trẻ trước ngày áp dụng

Mốc 1/7-thời điểm quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em trên ô tô có hiệu lực - đang đến gần. Tuy nhiên, nhiều chủ xe vẫn chưa nắm rõ thông tin, hoặc lúng túng lựa chọn khi thị trường có hàng trăm mẫu ghế khác nhau với đủ loại giá và chất lượng chưa được xác định.

Mùa mưa năm nay, Hà Nội yên tâm được chưa?

Mùa mưa năm nay, Hà Nội yên tâm được chưa?

22 hạng mục công trình được đồng loạt khởi công từ tháng 3, và triển khai thần tốc. Từ bể ngầm có sức chứa hàng nghìn mét khối, đến hệ thống cống hộp khủng, chiều cao bằng cả một tầng chung cư.

Cần Thơ phổ biến nguyên nhân dẫn TNGT trên địa bàn 10 xã, phường

Cần Thơ phổ biến nguyên nhân dẫn TNGT trên địa bàn 10 xã, phường

Sáng ngày 15/6, Phòng Cảnh sát giao thông TP. Cần Thơ tổ chức Hội nghị “Tuyên truyền về ATGT và phổ biến nguyên nhân các vụ tai nạn giao thông” cho chủ doanh nghiệp kinh doanh vận tải và đội ngũ lái xe trên địa bàn 10 xã, phường.

Quảng Ninh công bố 35 điểm neo đậu tàu thuyền trên vịnh Hạ Long, Bái Tử Long

Quảng Ninh công bố 35 điểm neo đậu tàu thuyền trên vịnh Hạ Long, Bái Tử Long

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh vừa công bố danh mục 35 khu vực neo đậu tàu thuyền và vùng bãi triều trên địa bàn vịnh Hạ Long và vịnh Bái Tử Long năm 2026.

Vành đai 2,5 sẽ gia tăng năng lực hoạt động đô thị và rút ngắn thời gian di chuyển

Vành đai 2,5 sẽ gia tăng năng lực hoạt động đô thị và rút ngắn thời gian di chuyển

Dự án đường Vành đai 2,5 có tổng chiều dài 19,41km, mặt cắt ngang từ 40-50m. Điểm đầu công trình giao với đường dẫn cầu Thanh Trì, điểm cuối tại phường Phú Thượng, chia thành 13 đoạn, triển khai theo nhiều hình thức và nguồn vốn khác nhau.