Nhiều gói thầu thiết bị chưa lựa chọn được nhà thầu, hệ thống ITS trên cao tốc Bắc Nam nguy cơ chậm tiến độ

Hệ thống Giao thông Thông minh (ITS) không chỉ là công nghệ mà còn là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả và an toàn khai thác của toàn bộ tuyến Cao tốc Bắc – Nam phía Đông. Với yêu cầu đồng bộ hóa toàn tuyến vào 31/12/2025, công tác triển khai ITS tại các dự án đang bước vào giai đoạn quyết định, tuy nhiên vẫn còn nhiều gói thầu thiết bị chưa lựa chọn được nhà thầu, khiến cho nguy cơ chậm tiến độ đang hiện hữu.

Theo các Ban Quản lý dự án, việc triển khai hệ thống ITS thường được chia thành hai gói thầu chính: Gói xây dựng hạ tầng và gói thiết bị. Gói xây dựng bao gồm các hạng mục như nhà điều hành, đường quay đầu, giá long môn và các hệ thống hạ tầng không liên quan đến thiết bị. Gói thiết bị lại chứa các thành phần cốt lõi như camera, màn hình VMS (màn hình thông báo thay đổi), các thiết bị về dữ liệu, truyền dẫn và đường dây.

Đẩy nhanh tiến độ xây dựng các trạm dừng nghỉ cao tốc Bắc – Nam phía Đông

Trao đổi với VOVGT, ông Phùng Tuấn Sơn, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án Thăng Long khẳng định, đối với hai dự án giai đoạn 1 (Mai Sơn – QL45 và Phan Thiết - Dầu Giây) tiến độ đã đạt được những kết quả khả quan. Theo đó, gói xây dựng cơ bản đã xong, dự kiến đến cuối tháng 12 sẽ hoàn thiện, đối với gói thầu thiết bị, hiện nay công tác lắp dựng cơ bản đã đạt đến 90%.

Về kế hoạch vận hành thử nghiệm, ông Sơn cho biết, dự kiến khoảng 15/12 sẽ chạy thử đến cuối tháng thì sẽ hoàn thiện. Tuy nhiên, đối với hai dự án giai đoạn hai (Hàm Nghi - Vũng Áng và Vũng Áng - Bùng), công tác triển khai đang gặp vướng mắc lớn ở gói thiết bị:

"Ban Thăng Long đã chọn được nhà thầu gói xây dựng, nhưng gói thiết bị lại bị vướng mắc trong công tác chọn lựa nhà thầu do nhà thầu bỏ giá cao hơn giá dự toán được duyệt. Sau khi cho phép nhà thầu chào lại giá, giá vẫn cao hơn dự toán, buộc Ban phải điều chỉnh kế hoạch và chuyển sang hình thức chỉ định thầu.

Đối với gói này do tính chất cấp bách hợp đồng chỉ triển khai trong vòng có 3 tháng thôi. Thời gian nhập khẩu nhanh thì cũng phải mất 1 đến 2 tháng, trong khi thời hạn 3 tháng  thật sự khó. Ban Thăng Long đang khẩn trương thương thảo và hy vọng có thể chọn được nhà thầu ngay trong tuần này".

Đối với các dự án thuộc Ban Quản lý dự án Đường sắt triển khai gồm có Nghi Sơn - Diễn Châu, Diễn Châu - Bãi Vọt, Vũng Áng - Bùng và Bùng - Vạn Ninh, ông Thái Anh Tuấn, Phó Giám đốc Ban cho biết, dự án Diễn Châu - Bãi Vọt đã hoàn thành triển khai và đã được đưa vào thu phí, khai thác sử dụng. Riêng dự án Nghi Sơn - Diễn Châu, công tác lắp đặt thiết bị, trạm thu phí đã đạt khoảng 85% sản lượng:

"Dự án Nghi Sơn - Diễn Châu, đến nay công tác lắp đặt các thiết bị đang được các nhà thầu tập trung đẩy nhanh tiến độ: Công tác lắp đặt thiết bị, trạm thu phí,…đạt khoảng 85%, dự kiến công tác lắp đặt hoàn thành trước ngày 20/12/2025 và vận hành chạy thử trong tháng 12/2025 để có thể đưa vào khai thác từ năm 2026 theo chỉ đạo của Bộ Xây dựng.

Dự án Vũng Áng - Bùng và Bùng - Vạn Ninh: Mốc quan trọng nhất là đã lựa chọn được nhà thầu và đang khẩn trương triển khai các hạng mục trên tuyến".

Đối với các dự án cao tốc giai đoạn 2021-2025 (Vũng Áng - Bùng và Bùng - Vạn Ninh), Trung tâm điều hành, camera giám sát, trạm thu phí điện tử và hệ thống cảnh báo thông minh…đang được các nhà thầu triển khai trên hiện trường; phấn đấu đến 31/12/2025 cơ bản hoàn thành các Trung tâm điều hành để tiến hành lắp đặt thiết bị. Sau khi hoàn thành lắp đặt Ban Quản lý dự án Đường sắt sẽ phối hợp với các Ban QLDA khác để vận hành đồng bộ với toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam theo yêu cầu của Bộ Xây dựng.

Trong quá trình thực hiện, khó khăn lớn nhất là về công tác đảm bảo an toàn giao thông. Bởi lẽ các tuyến dự án cao tốc đã đưa vào khai thác nên các phương tiện tham gia giao thông rất lớn, trong khi đó dự án phải thi công lắp dựng các giá long môn băng qua đường trên tuyến chính và các nút giao.

Ông Thái Anh Tuấn nhấn mạnh:

 "Ban QLDA Đường sắt và các Nhà thầu thi công cùng Tư vấn Giám sát đã và đang phối hợp với các bên liên quan: Khu quản lý đường bộ, Văn phòng quản lý đường bộ. Đồng thời đề nghị các đơn vị quản lý tuyến đường hỗ trợ phân làn cho các phương tiện tham gia giao thông chuyển hướng để đưa thiết bị máy móc lên thi công.

Riêng với Dự án Nghi Sơn - Diễn Châu: Hiện nay thi công đường quay đầu xe quá tải gặp khó khăn vì các địa phương thực hiện bồi thường GPMB còn chậm".

Thêm vào đó, khó khăn chung hiện nay là công tác lựa chọn nhà thầu thiết bị. Bởi hiện vẫn còn nhiều gói thầu thiết bị chưa lựa chọn được nhà thầu, lãnh đạo Bộ Xây dựng đang chỉ đạo quyết liệt các Ban QLDA khắc phục những khó khăn này và đẩy nhanh công tác lựa chọn nhà thầu, tranh thủ thời tiết thuận lợi để cố gắng đưa các hệ thống ITS vào hoạt động sớm nhất có thể.

Khi hệ thống ITS đi vào vận hành đồng bộ, kỳ vọng lớn nhất là nâng cao an toàn giao thông. Hệ thống sẽ cho phép giám sát liên tục, cảnh báo sớm các tình huống nguy hiểm như tai nạn, phương tiện dừng đỗ trái phép, chướng ngại vật hoặc điều kiện thời tiết bất lợi.

Việc phát hiện nhanh và truyền thông tin kịp thời sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian ứng cứu và hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra tai nạn thứ cấp. Đồng thời còn giúp giảm thiểu ùn tắc và tạo ra một “bức tranh tổng thể” về hoạt động của tuyến cao tốc, hỗ trợ các trung tâm quản lý điều hành đưa ra quyết định chính xác, kịp thời./.