Nhân viên, sếp văn phòng nói gì về “Quyền ngắt kết nối” khi hết giờ làm

Để bảo vệ quyền lợi và sức khỏe người lao động, nhiều quốc gia đã và đang xem xét áp dụng các quy định về quyền “ngắt kết nối” sau giờ làm việc. Ở Việt Nam cũng đang có đề xuất tương tự để bảo vệ người lao động có thể tách rời khỏi nghĩa vụ công việc sau thời giờ làm việc.

Người lao động và người sử dụng lao động đánh giá thế nào về việc luật hóa quyền “ngắt kết nối” sau giờ làm? Nếu quy định này được thông qua sẽ có tác động xã hội ra sao?

Khó “ngắt kết nối” sau giờ làm trong môi trường lao động số

Chị Thu Hương, nhân viên truyền thông tại một tập đoàn lớn chia sẻ, với công việc của chị, rất khó để có thể ngắt kết nối sau giờ làm. Vào buổi tối hay thậm chí vào dịp Nghỉ Lễ, Tết, chị thường xuyên phải nhận các cuộc điện thoại ngoài giờ liên quan đến các tin bài phát sinh, các sự kiện sắp diễn ra. Nếu các sự cố không được xử lý kịp thời có thể dẫn tới khủng hoảng truyền thông: “Do đặc thù công việc, có khi đến 9-10 giờ tối sếp vẫn nhắn để post tin bài hoặc có những thông tin chuẩn bị sáng hôm sau lên bài hoặc các cuộc phỏng vấn chuẩn bị cho sáng hôm nay. Có hôm 11h đêm mới nhận thông tin và phải chuẩn bị cho sáng hôm sau”.

Dù không thường xuyên làm việc ngoài giờ như chị Hương nhưng anh Văn Trung, nhân viên một công ty kiểm toán tư nhân tại Hà Nội cũng nhìn nhận, việc  “ngắt kết nối” sau giờ làm cũng khó thực hiện trong giai đoạn công ty vào "mùa kiểm toán": “Có những công việc mang tính đột xuất, bất thường như thanh kiểm tra rồi các việc làm việc với bên thứ 3 để xử lý các vấn đề phát sinh thì phải dành thời gian ngoài giờ để hoàn thành các công việc đó. Nếu đưa quy định này vào Luật sẽ giúp nâng cao ý thức của người sử dụng lao động trong việc tôn trọng giờ giấc cá nhân của người lao động”

Quyền ngắt kết nối có thể hiểu là quyền của người lao động được từ chối liên lạc, trả lời email, tin nhắn hoặc cuộc gọi công việc ngoài giờ làm mà không bị kỷ luật hay bất lợi. Quyền này thể hiện sự tự chủ của người lao động trong việc thiết lập ranh giới giữa công việc và đời sống riêng tư, từ đó bảo đảm quyền nghỉ ngơi.

Từ phía người sử dụng lao động, bà Ngô Thị Bích Quyên, Tổng Giám Đốc Hanoi Coaching Group cho rằng, việc “ngắt kết nối” của người lao động sau giờ làm việc có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tính linh hoạt của công việc, đặc biệt là đối với những người lao động làm việc trực tiếp với khách hàng và đối tác ở những múi giờ khác nhau.

Đề xuất đưa “quyền ngắt kết nối” vào luật để bảo vệ người lao động

Tuy nhiên, nếu tôn trọng việc “ngắt kết nối” sau giờ làm có thể giúp người lao động được thực sự nghỉ ngơi, nâng cao hiệu suất lao động: “Chúng ta nên tôn trọng giờ làm việc và giờ nghỉ ngơi của người lao động, nên có thói quen là thời gian làm việc thì tập trung làm việc và thời gian nghỉ ngơi thì để nghỉ ngơi thực sự. Ở nước ngoài, họ rất rõ ràng về việc này, trong giờ làm việc thì không làm việc riêng, trong giờ làm việc phải hoàn thành deadline và KPI, còn ngoài giờ làm việc, bạn hoàn toàn có quyền ngắt kết nối”

TS Nguyễn Linh Giang, Phó viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, người mới đây đề xuất nên đưa quyền ngắt kết nối vào Bộ luật Lao động cho rằng, việc giải quyết công việc ngoài văn phòng qua các nền tảng số hiện nay không thể đo lường và không được tính là giờ làm thêm, dẫn đến việc người lao động không được hưởng bất kỳ chế độ hay thù lao xứng đáng nào.

Do đó, xu hướng chủ động ngắt kết nối sau giờ làm, đặc biệt là ở giới trẻ, cần được nhìn nhận là hành động tự bảo vệ quyền lợi chính đáng và nghỉ ngơi hợp lý để tái tạo năng suất bền vững, chứ không phải là sự suy giảm trách nhiệm: “Việc đưa quyền được ngắt kết nối vào Bộ Luật Lao động vẫn là cần thiết vì các quy định về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và làm thêm giờ hiện chưa theo kịp với môi trường lao động số. Trên thực tế, hiện nhiều người lao động đang phải chịu áp lực trả lời tin nhắn, email hay xử lý các công việc ngoài giờ mà rất khó để xác định đó có phải là làm thêm giờ hay không”

TS. Nguyễn Thị Liên, Trưởng bộ môn Quản trị nhân lực doanh nghiệp, Trường đại học Thương mại cũng cho rằng, “quyền ngắt kết nối” không phải là sự cấm đoán tuyệt đối liên lạc ngoài giờ mà là cơ chế bảo vệ người lao động trước sự lạm dụng thời gian làm việc trong môi trường số. Để hài hòa lợi ích từ hai phía, chính sách này nếu đưa vào pháp luật lao động nên được thiết kế theo hướng mềm dẻo nhưng rõ ràng để đảm bảo quyền lợi lao động nhưng cũng đáp ứng yêu cầu vận hành của cơ quan, doanh nghiệp, nhất là với những công việc đặc thù:

“Việc đưa “quyền ngắt kết nối” vào luật lao động là cách thức văn minh và cần cập nhật, giúp giữ chân người lao động có chất lượng cao. Nhưng phải lưu ý đến những lĩnh vực ngành nghề và công việc đặc thù như y tế, dịch vụ khách hàng; logistics; vận hành thì không thể tuyệt đối “ngắt kết nối” được vì nó ảnh hưởng đến vận hành thông suốt của doanh nghiệp. Nên với mỗi lĩnh vực, ngành nghề phải có đặc thù phù hợp với quy định”

Để quy định về việc “ngắt kết nối” được hiện thực hóa, rất cần những điều kiện về tính minh bạch trong quy trình, trách nhiệm của từng cá nhân, công đoạn, hệ thống đánh giá công việc hiệu quả, khoa học, dễ thực hiện của các cơ quan, công sở, văn phòng.

Vì thực tế, nhiều nơi vẫn gặp tình trạng chồng chéo nhiệm vụ, nhiều công việc không được lượng hóa, đặt tên. Và những cơ chế pháp lý về “quyền ngắt kết nối” này sẽ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người lao động mà còn tạo nền tảng để thị trường lao động Việt Nam thích ứng tốt hơn với xu hướng làm việc linh hoạt, làm việc từ xa và quản trị số trong tương lai.