Làng nhang Lê Minh Xuân - nơi lưu giữ hương trầm của ký ức

Trải qua nhiều thế hệ, người dân nơi đây vẫn cần mẫn giữ lửa cho nghề làm nhang thủ công, góp phần gìn giữ một nét văn hóa lâu đời giữa nhịp sống hiện đại.

Sáng sớm ở vùng ven Sài Gòn, khi mặt trời vừa nhô lên khỏi những hàng cây ven kênh, con đường Mai Bá Hương, Thích Thiện Hòa và những tuyến đường lân cận bắt đầu dậy mùi hương trầm quen thuộc. Mùi thơm ấy nhẹ nhàng, thanh khiết, như một làn khói vô hình lẩn khuất trong gió, len vào từng mái nhà, từng khoảng sân, từng bước chân người đi ngang.

Dọc bên đường, những bó chân nhang đỏ rực được xòe tròn ra phơi nắng. Từ xa nhìn lại, chúng giống như những đóa hoa lạ đang nở giữa sân, sắc đỏ rực rỡ nổi bật trên nền đất vàng. Đó là làng nhang Lê Minh Xuân, TP.HCM – một làng nghề đã tồn tại trăm năm, nơi những người thợ cần mẫn ngày ngày làm ra từng nén nhang để phục vụ đời sống tín ngưỡng của người Việt. Giữa thành phố đang phát triển từng ngày, nơi nhà cao tầng và khu công nghiệp mọc lên san sát, ngôi làng này vẫn lặng lẽ tồn tại như một mảnh ký ức xưa còn sót lại.

Từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh đi khoảng 30 km, qua những tuyến đường đông đúc và khu dân cư mới, người ta sẽ đến xã Lê Minh Xuân – vùng đất ven đô vẫn còn nhiều khoảng xanh yên tĩnh.

Dừng chân tại cơ sở sản xuất nhang Minh Phước của bà Nguyễn Cát Bụi Thúy (50 tuổi), tôi được chào đón bằng nụ cười hiền hậu của một người phụ nữ đã gắn bó với nghề hơn 30 năm.

"Nghề làm nhang này trước đây là mẹ cô làm, mẹ cô đi học ở Bà Hom - Bình Trị, lúc đó cô học lớp 6 thấy mẹ cô bệnh nên cô nghỉ học ở nhà phụ mẹ làm, gói nhang bỏ chợ, sau đó mẹ nghỉ rồi cô mở làm cho đến bây giờ luôn".

Một làng nghề được xem là lâu đời nhất ở thành phố, những người dân cần lao đang tất bật giữ nghề truyền thống - bằng cách bảo đảm chất lượng sản phẩm mình làm. Lật lại lịch sử, làng nhang Lê Minh Xuân từng là một trong những trung tâm sản xuất nhang lớn nhất Nam Bộ. Cũng chính vì vậy, mà nghề làm nhang ở đây mang lại nguồn thu nhập ổn định và là niềm tự hào của bao thế hệ.

"Hồi trước ở đây người dân chỉ làm cỏ và trồng mía thôi, lúc đó cô thấy mình có nghề se nhang nên mở ra làm, người dân thấy vậy lại học và làm theo, người nối người và nghề nối nghề, trước đây 80% là hộ nghèo giờ người dân thoát nghèo hết rồi. Nên bà con sống chủ yếu dựa vào nghề nhang", bà Thúy cho biết.

Để làm ra một cây nhang, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Tre được chẻ thành những thanh nhỏ, sau đó nhuộm đỏ phần chân nhang. Bột nhang – thường làm từ mùn cưa, bột quế hoặc trầm được trộn đều rồi phủ lên thân tre bằng máy se hoặc bằng tay. Sau đó, nhang được mang ra sân phơi hoặc là đem đi sấy.

Đó cũng chính là hình ảnh quen thuộc đã làm nên “thương hiệu” của làng nghề. Nhưng để có được những bó nhang đỏ rực ấy là cả một ngày lao động dài. Những công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày, tưởng chừng đơn giản, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ.

"Làm ra được cây nhang phải trải qua: Tăm, keo, bột áo và màu phải mua ở nhưng khác, sau đó nhún màu và phơi một ngày, sau đó nhồi bột, chạy nhang, sấy 10 mấy tiếng và mang ra cân thành phẩm", bà Thúy cho biết.

Dù từng là làng nhang lớn nhất Nam Bộ, nhưng đến nay nghề này cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn. Nhang công nghiệp giá rẻ xuất hiện ngày càng nhiều. Chi phí nguyên liệu tăng. Nhiều cơ sở nhỏ phải đóng cửa vì không còn đủ sức cạnh tranh. Trên con đường làng, đôi khi người ta thấy những cánh cổng xưởng khép im lìm – dấu hiệu của những lò nhang đã tắt lửa.

Nhưng vẫn còn những người quyết tâm bám nghề. Có người đã làm nhang hơn ba mươi năm. Có người bắt đầu từ khi còn là thiếu niên. Với họ, bỏ nghề không chỉ là bỏ một công việc. Đó là bỏ đi cả một phần ký ức.

Cô Nguyễn Thị Út (55 tuổi) trải lòng: "Năm rồi, giá nguyên liệu lên, thuế nữa. Mấy năm trước thì mần cũng được, mần ngày mần đêm mà năm rồi thì không có làm đêm, cực thì cũng tùy theo, tháng nắng thì đỡ còn tháng mưa thì không khô mình phải chờ đợi".

Với cô Nguyễn Cát Bụi Thúy, làm nhang không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một nghề mang nhiều ý nghĩa, bởi mỗi nén nhang đều gắn với đời sống tâm linh và sự thành kính của con người. Vì vậy, trong từng công đoạn, cô luôn giữ sự cẩn thận và tỉ mỉ, xem đó như cách gìn giữ một nghề truyền thống và góp phần mang đến những nén nhang sạch, thơm, trọn vẹn ý nghĩa.

Khi được hỏi vì sao cô chọn gắn bó với công việc làm nhang, cô Thúy im lặng một hồi lâu và nói đó là duyên số: "Cô nghĩ cái nghề làm nhang này cũng là tâm linh, bên cạnh đó cũng là cái duyên nữa, có tiền mở ra làm thì cũng không có lâu dài. Làm cái này mình phải chịu khó, chịu cực, cái nào khó thì mình là chủ phải đứng ra giải quyết. Làm cái này là phải có tâm từ thiện nữa, sống cho thật lòng thế mới ông bà phù hộ cho mình làm ăn lâu dài được".

Mỗi nén nhang khi được thắp lên đều mang theo một ý nghĩa: lời cầu nguyện, sự tưởng nhớ, lòng biết ơn. Ít ai nghĩ rằng trước khi trở thành làn khói mong manh trên bàn thờ, nó đã trải qua một hành trình dài – từ những thanh tre, từ bàn tay người thợ, từ những sân phơi đầy nắng. Ở làng nhang Lê Minh Xuân, hành trình ấy đã kéo dài gần một thế kỷ. Và mỗi buổi sáng, khi mùi hương trầm lại lan trong gió, ngôi làng nhỏ ấy vẫn đang tiếp tục viết thêm câu chuyện của mình – câu chuyện về sự bền bỉ, về ký ức, và về một nghề xưa vẫn lặng lẽ tỏa hương giữa lòng thành phố hiện đại.  

SỐNG Ở SÀI GÒN: Từ giá xăng tăng ngẫm về nghị lực thích nghi của người ở Sài Gòn

Thời gian gần đây, giá nhiên liệu nhiều biến động, tăng thẳng đứng sau đó giảm đôi đồng, kéo theo giá cả đa số hàng hóa, dịch vụ đều tăng theo. Trước thực tế này, đòi hỏi người dân phải kỹ càng hơn trong việc cân đối thu chi, đặc biệt là người dân sống ở vùng đô thị vốn đã đắt đỏ như Sài Gòn - TPHCM.

Người ta vẫn truyền tai nhau về một Sài Gòn nhiều cơ hội, nhưng để tận dụng tốt cơ hội trên mảnh đất này tất nhiên không phải chuyện dễ dàng. Lập nghiệp ở Sài Gòn, người ta vốn dĩ phải đặt mình ở thế thật linh hoạt và dễ thích nghi, dễ hòa hợp với những điều tưởng chừng không thể. 

Sau kỳ nghỉ tết âm lịch, người ta bằng đủ mọi cách thức, trở về với Sài Gòn, vùng đất gần 14 triệu dân. Các cung đường cửa ngõ, nhà ga, sân bay ken đặc người và xe cộ. Để sống ở Sài Gòn, người ta buộc mình phải thích nghi với những tình huống nghe có vẻ “khó thở” như vậy.

Trở về với công việc, chưa kịp hòa hợp với hàng tá việc đầu năm, người ta lại giật thót mình với các kỳ điều hành xăng dầu, thay vì “thường lệ” chuyển sang “bất thường” và đa phần trong số đó, giá tăng chóng mặt. Chưa dừng lại, bên cạnh thở than về giá của việc “đổ đầy bình” đã không còn như cũ, người ta nghĩ đến viễn cảnh một ngày chẳng còn xăng để chạy, họ rủ nhau chen chúc ở cây xăng vì sợ “xăng hết, chẳng tới lượt mình”.

Cuộc sống chẳng thể nào đứng yên, cứ xoay vần để người đời xoay sở, và thường sẽ có những phản ứng có phần thiếu lý trí khi sự đổi thay đến với mình quá nhanh. Sau vài nhịp suy nghĩ, lý trí trở về, người ta nghĩ đến chuyện đi Metro, xe buýt. Sau vài ngày neo ở giá cao ngất ngưỡng, cơ quan quản lý cũng có những điều chỉnh để hợp lòng dân, giờ thì mọi thứ có vẻ thuận và người ta đã bớt bàn về giá xăng, giá dầu. Người ở Sài Gòn lại thêm một kinh nghiệm về chuyện thích nghi để sống.

Đó là chuyện mới đây, đất Sài Gòn còn ty tỷ ví dụ về cách người ta nỗ lực để thích nghi trước hoàn cảnh.

Tin rằng, rất đông trong số chúng ta đã từng nghe kể về những con hẻm siêu số ở Sài Gòn, tận 5-6 sẹc, kiểu địa chỉ quá khó để nhớ và để tìm. Hẻm nhỏ và sâu, chen nhau từng thớ đất, an toàn phòng cháy chữa cháy cũng khó lòng đảm bảo, kiểu địa chỉ có phần xa xỉ với những địa phương khác. Vậy mà, người ở Sài Gòn vẫn thích nghi và hòa hợp tốt với thực tế này đó thôi.

Ở Sài Gòn, ngoại thành và trung tâm cách nhau hàng chục cây số, người ta vẫn đùa “người vùng ven, đi làm đi học như đi phượt”. Thực tế ai không muốn được đi nhanh về gần, nhưng vùng xa giá cả hợp lý, chịu khó chút lại thêm cho mình khoản tiết kiệm mai sau. Thêm một ví dụ về nghị lực thích nghi của người sống ở Sài Gòn.

Thử hỏi ở Sài Gòn có bao nhiêu người không phải tha hương? Thành phố năng động nhất nước vẫn luôn mở lòng với người dân tứ xứ, cơ hội vô kể, thách thức muôn phần.

Những nhân vật đại gia, siêu giàu ở đất này không thiếu. Người khó khăn, người tay trắng bắt đầu sự nghiệp ở đất này cũng rất đông. Chọn Sài Gòn để lập nghiệp, khẳng định là một quyết định hợp lý bởi nơi đây còn nhiều dư địa phát triển. Nhưng chọn Sài Gòn để lập nghiệp đòi hỏi chúng ta phải có một nghị lực đủ lớn để vượt qua những gian khó của môi trường. Vùng đất năng động và đáng sống, đáng trải nghiệm, đáng được chọn để xây dựng sự nghiệp không có nghĩa là nơi chỉ toàn những hoa hồng. Để vững vàng, đòi hỏi người ta phải “thuần thục” với hai chữ “thích nghi”.

Đất Sài Gòn - TP.HCM, có nhiều điều để người ta quan sát và cảm nhận. Và người ở Sài Gòn theo một bản năng tự nhiên, đa phần họ đã  thích nghi tốt với khó khăn bằng tinh thần phóng khoáng, năng động và chịu khó, luôn cưu mang đùm bọc nhau trong gian khó. Họ biến thử thách thành cơ hội phát triển bản thân, vững lòng trước nghịch cảnh và luôn ấp ủ những ước mơ, hoài bão tại vùng đất "không tính thuế ước mơ" này.