Khi người trẻ ngại sinh con

Dù chỉ mới là sinh viên nhưng bạn Nguyễn Sĩ Cư, 23 tuổi – quê Đồng Tháp đã có suy nghĩ muốn sống độc thân, ngại lập gia đình, ngại sinh con. Cô kiên quyết “nói không” với chuyện yêu đương dù có rất nhiều người theo đuổi, đặc biệt là không hề có ý định tiến tới hôn nhân, nhất là có con. Sĩ Cư cho biết rằng cô không muốn sinh con không vì lý do gì cả, đơn giản cô chỉ muốn tận hưởng trọn vẹn cuộc sống cá nhân, muốn xây dựng và phát triển mình trở thành phiên bản tốt nhất.

Sĩ Cư chia sẻ: Mình ngại sinh con là vì hiện tại ở độ tuổi của mình còn khá là trẻ nên là mình nghĩ bản thân của mình cần đi khám phá xung quanh thế giới và trải nghiệm nhiều hơn. Xây đắp cho những ước mơ của mình và những tiền đề sau này nếu như mà mình mong muốn sinh con thì lúc đó mình đã sẵn sàng. Theo bản thân mình nghĩ, ở giai đoạn hiện tại mà mình sinh con thì đó có thể là một trong những gánh nặng đè lên đôi vai của mình. Tại vì, rất là nhiều vấn đề xung quanh mà bản thân mình còn chưa hoàn thiện được, thì mình nghĩ, mình chưa thể giành hết những thứ tốt nhất cho đứa con của mình được sinh ra sau này.

Hay trường hợp của chị Lê Ngọc Bích, 30 tuổi – ngụ xã Tân Thạch, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, hai vợ chồng chị kết hôn vào năm 2016 nhưng đến tận 5 năm sau chị mới quyết định có con vì áp lực từ gia đình. Tuy nhiên, sau khi sinh đứa con thứ nhất rồi, trải qua những áp lực về kinh tế và nuôi dạy con, chị rất sợ sinh thêm đứa thứ hai dù con đã lớn.

Chị Bích tâm sự: Mang bầu rồi sinh ra thì đủ vấn đề phải lo, tiền bạc, nuôi con, gặp mới sinh đứa đầu nên còn nhiều thứ không biết. Chăm sóc nói chung cũng khó khăn, gặp ngay đứa con bị khó cho nên không có được suôn sẻ. Nuôi đứa con thì rất là tốn tiền, cái gì cũng tiền không, rồi sinh xong phải lo cho nó chứ sao đi làm được, phải cho nó đi học cỡ 3-4 tuổi rồi mới đi làm được. Chưa có dự định đẻ đứa thứ hai tại vì sợ quá. Cảm thấy áp lực, mệt mỏi cho nên đẻ đứa thứ hai thì ai cũng muốn nhưng mà đẻ ra sợ nó giống như vậy nên cảm giác sợ sợ, không dám.

Đối với chị Bích, nguyên nhân khiến chị “trốn” sinh thêm con không chỉ vì những áp lực tác động từ bên ngoài mà còn xuất phát từ tiềm thức. Từ nhỏ chị đã chứng kiến cảnh sinh con và nuôi con vất vả của mẹ mình đã tạo nên rào cản tâm lý cho chị khi nghĩ đến việc sinh con.

Không riêng bạn Sĩ Cư hay chị Ngọc Bích, hiện nay thực trạng nhiều phụ nữ mang tâm lý ngại sinh con đang rất phổ biến và có chiều hướng gia tăng nhanh. Theo Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, trong vòng 30 năm qua, mức sinh của Việt Nam đã giảm gần một nửa, từ tổng tỷ suất sinh là 3,80 con/phụ nữ vào năm 1989 xuống còn 2,09 con/phụ nữ vào năm 2019. Vùng Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực có tỷ lệ sinh thấp nhất cả nước 1,80 con/phụ nữ.

Chuyên gia tâm lý Kim Sây Ha chia sẻ một phần nguyên nhân khiến phụ nữ không muốn sinh con: Thứ nhất là áp lực về cuộc sống, khi sinh con thì họ phải nghỉ việc, chi phí sinh đẻ cao. Thứ hai nữa là họ ngại, tại vì sinh con sợ dáng xấu này, sợ mất dáng này, sợ mất đi cái tuổi thanh xuân nên họ rất là ngại sinh con, nói chung có thể họ thích lập gia đình trễ hơn. Họ chỉ áp lực từ gia đình, con gái thì thấy áp lực từ mẹ chồng này, tại vì ba mẹ chồng hoặc là ba mẹ thì khi mà cưới xong cái việc họ mong muốn nhất là sẽ có cháu.

Đối mặt với vấn đề mức sinh thấp vì phụ nữ hiện đại không muốn sinh con, Chính phủ đã đề Dự thảo luật Dân số, nhà nước hỗ trợ một lần bằng tiền ít nhất tương đương một lần mức lương tối thiểu vùng khi phụ nữ sinh con thứ nhất; ít nhất tương đương 2 lần mức lương tối thiểu vùng khi phụ nữ sinh con thứ hai (mức lương tối thiểu vùng hiện là 3,07 - 4,42 triệu đồng/tháng). Tuy dấu hiệu tỷ lệ sinh đã có tiến triển tích cực nhưng nếu không thay đổi chính sách dân số thì tương lai Việt Nam sẽ khó duy trì được dân số vàng, nguy cơ đối mặt với dân số già. Khi đó sẽ ảnh hưởng đến sự ổn định xã hội và phát triển đất nước. Thế nhưng, để thay đổi tỉ lệ sinh thì trước hết cần tháo gỡ được nút thắt quan trọng trong tâm lý của người phụ nữ mà đặc biệt là phụ nữ trẻ hiện nay.

ĐBSCL là vùng có mức sinh thấp so với cả nước. Để khắc phục tình trạng này, thời gian qua ĐBSCL cũng đưa ra nhiều chính sách khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con. Tuy nhiên, công tác này vẫn chưa thực sự được đẩy mạnh. Vì vậy, để đảm bảo tăng tỉ lệ sinh trong thời gian tới, “ĐBSCL: Cần đẩy mạnh chính sách khuyến khích, hỗ trợ sinh con”.

Tre già măng mọc, đó là quy luật tự nhiên cho sự phát triển bền vững của một quốc gia. Tuy nhiên, hiện nay khi nhiều người trẻ có tâm lý ngại sinh con thì đó không còn là chuyện của cá nhân nữa mà sẽ gây ra nhiều hệ luỵ lâu dài cho xã hội. Có rất nhiều lý do khiến các cặp vợ chồng trẻ ngày nay ngại việc sinh con, trong đó, phần lớn do áp lực về kinh tế, việc làm, nhà ở… đặc biệt là ở các thành phố lớn, khiến cho việc sinh con của họ không mấy mặn mà.

Trong 21 tỉnh, thành thuộc vùng có mức sinh thấp của cả nước thì ĐBSCL có đến 12 tỉnh, thành có mức sinh thấp. Đây là vấn đề đáng lo ngại cho sự phát triển bền vững của vùng đất chín rồng. Các tỉnh có mức sinh thấp kéo dài sẽ để lại nhiều hệ lụy như già hóa dân số nhanh, thiếu hụt lao động, ảnh hưởng đến an sinh xã hội. Nhìn nhận được vấn đề này, thời gian qua, một số địa phương tại ĐBSCL cũng đã tích cực cải thiện tình trạng mức sinh thấp bằng nhiều chính sách thiết thực.

Đơn cử như Tiền Giang là tỉnh có mức sinh khá thấp so với trung bình cả nước (khoảng từ 1,7 đến 1,8 con/phụ nữ trong tuổi sinh đẻ so với mức sinh trung bình của toàn quốc là 2,1 con/phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ). Vì vậy, tỉnh đã đẩy mạnh công tác khuyến khích sinh con bằng cách tặng giấy khen kèm theo tiền thưởng 01 triệu đồng  cho các phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi thông qua Nghị quyết 26 của HĐND tỉnh áp dụng từ năm 2022 đến nay.

Thống kê chưa đầy đủ của Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (thuộc Sở Y tế tỉnh Tiền Giang), từ năm ngoái đến nay toàn tỉnh đã có hơn 3.000 phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được khen thưởng.

Bên cạnh Tiền Giang, tỉnh Hậu Giang cũng tích cực đẩy mạnh công tác khuyến khích sinh đủ 2 con trong một gia đình và khuyến khích sinh con gái để đảm bảo cân bằng giới tính. Theo đó, địa phương sẽ tặng giấy khen của Chủ tịch UBND huyện/thị xã/thành phố cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Đồng thời, hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi như hỗ trợ một lần chi phí khám sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh theo giá dịch vụ y tế hiện hành tại các cơ sở y tế công lập. Đặc biệt, tỉnh sẽ tặng bằng khen cho các cặp vợ chồng sinh con một bề là gái.

Với những chính sách cụ thể, hai địa phương đã khuyến khích được rất nhiều gia đình sinh đủ hai con, khắc phục được phần nào về sự thiếu hụt dân số. Tuy nhiên, công tác khuyến khích vẫn chưa được đủ mạnh để kéo địa phương duy trì được mức sinh thay thế. Hiện nay, các quốc gia phát triển trên thế giới đang có xu hướng dân số già vì người trẻ ngại sinh con.

Ở Châu Á, các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore cũng đang báo động về tình trạng mức sinh thấp. Dù Chính phủ đã sớm có những biện pháp khuyến khích sinh con nhưng vẫn không đạt hiệu quả như mong muốn. Ở nước ta hiện nay đang có dân số vàng. Tuy nhiên, những năm gần đây xu hướng người trẻ ngại kết hôn, ngại sinh con đã tiềm ẩn nguy cơ Việt Nam sẽ có dân số già trong tương lai nếu không có những chính sách khuyến khích, hỗ trợ sinh con hợp lý.

Ở các thành phố lớn cần có chính sách hỗ trợ vợ chồng trẻ khó khăn mua nhà ở xã hội hoặc thuê nhà có trợ giá để giảm áp lực kinh tế, đảm bảo an sinh. Có như vậy thì việc sinh con không còn là nỗi sợ đối với các gia đình, đặc biệt là người trẻ hiện nay.