Hiểu đúng để ổn định, khi vàng không còn làm chủ tâm lý (Kỳ 1)

Loạt phóng sự “Hiểu đúng để ổn định, khi vàng không còn làm chủ tâm lý” sẽ giúp quý thính giả hiểu rõ thông điệp “giá hiện hành – GDP hiện hành – lạm phát hiện hành”, để nhìn đúng bản chất và củng cố niềm tin vào nền kinh tế.

Kỳ 1 với chủ đề “Giá hiện hành – Khi vàng không phải phong vũ biểu của nền kinh tế” sẽ cùng lý giải: giá hiện hành là gì, vì sao không nên để vàng dẫn dắt tâm lý, và điều gì thực sự quyết định sự ổn định của kinh tế Việt Nam? 

Từ “vàng tăng” đến “tâm lý lo lắng”

Mỗi khi giá vàng tăng, không ít người dân lại “bật chế độ lo lắng”: lo lạm phát, lo hàng hóa tăng giá, lo đồng tiền mất giá. Nhưng có phải cứ vàng tăng là kinh tế “có vấn đề”? Và vì sao Thủ tướng lại nhấn mạnh cụm từ “giá hiện hành – GDP hiện hành – lạm phát hiện hành”?

Vậy “giá hiện hành” là gì, và tại sao hiểu đúng điều này lại quan trọng đến thế – để không bị vàng dẫn dắt tâm lý?

Chị Nguyễn Ngọc Phương, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, từng có thói quen “theo dõi giá vàng mỗi sáng”. Nhưng cách nhìn của chị giờ đã khác: "Trước đây thì có, cứ nghe vàng tăng là nghĩ ngay đến lạm phát, kiểu như ‘kinh tế đang có vấn đề’. Nhưng giờ đọc, nghe phân tích nhiều hơn thì thấy không hẳn vậy. Vàng tăng có khi chỉ do yếu tố quốc tế hoặc đầu cơ, chứ không phản ánh sức khỏe kinh tế thật".

Từ một người “đo nhịp kinh tế bằng giá vàng”, chị Phương giờ đã trở thành người tiêu dùng có hiểu biết tài chính hơn – nhờ sự thay đổi trong cách tiếp cận thông tin. Và đó cũng chính là điều mà các chuyên gia gọi là “chuyển biến nhận thức” – yếu tố quan trọng giúp thị trường bớt biến động bởi tâm lý đám đông.

Trong kinh tế học, “giá hiện hành” là giá trị được tính tại thời điểm thực tế, phản ánh sức mua và chi phí thực, không quy đổi về quá khứ hay tương lai.

Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu – chuyên gia tài chính ngân hàng – cho rằng việc Thủ tướng nhấn mạnh “giá hiện hành” là lời nhắc quan trọng, nhất là trong bối cảnh tâm lý xã hội đang dễ dao động trước biến động vàng: "Đúng là đối với một bộ phận người dân, họ vẫn xem vàng như phong vũ biểu của nền kinh tế, và khi giá vàng tăng thì họ nghĩ rằng lạm phát tăng. Điều này không đúng, vì vàng chiếm một tỉ trọng rất nhỏ trong tất cả rổ hàng hóa để tính lạm phát. Đối với nhiều người khi nhìn vào giá vàng tăng mạnh, người ta có cảm tưởng lạm phát tăng, giá cả tăng. Nhưng thật sự ra điều đó không đúng, vàng chỉ chiếm một tỉ trọng rất nhỏ trong rổ hàng hóa. Chính vì thế, việc giá vàng tăng không đồng nghĩa với lạm phát tăng, giá cả tăng".

“Giá hiện hành” – theo cách hiểu của chuyên gia – chính là “sức khỏe thực” của nền kinh tế tại thời điểm này, được phản ánh qua GDP, lạm phát và sức mua.

Và nếu nhìn bằng con số thực: GDP Việt Nam 9 tháng đầu năm 2025 tăng 7,85% so với cùng kỳ năm trước, lạm phát bình quân giữ dưới 4%, thị trường hàng hóa ổn định – thì cơn “sốt vàng” không phản ánh tình hình chung, mà chủ yếu là biến động cục bộ của một kênh đầu tư.

Nhà đầu tư cá nhân Trần Nhật Đức – người có hơn 10 năm theo dõi thị trường vàng – nhìn nhận câu chuyện “giá hiện hành” không chỉ là khái niệm học thuật, mà là công cụ giúp nhà đầu tư tỉnh táo hơn: "Về mức giá hiện hành, theo tôi hiểu trên góc nhìn nhà đầu tư cá nhân, đó là mức giá thực tế và mức giá thị trường. Trong bối cảnh giá vàng hiện tại, theo quan điểm của tôi, giá đang hơi cao so với những diễn biến thực tế. Các yếu tố tác động tâm lý ngắn hạn hay yếu tố tâm lý đầu cơ dẫn đến câu chuyện giá vàng có mức độ biến động cao hơn so với giá thế giới, cũng như giá thực tế của thị trường. Tôi nghĩ nó chỉ là chỉ báo cục bộ thôi."

“Không mua vì sợ” – đó chính là tinh thần mà các chuyên gia tài chính mong muốn được lan tỏa. Bởi tâm lý đám đông chính là yếu tố khiến thị trường vàng trong nước thường biến động mạnh hơn thực tế.

Vàng không phải phong vũ biểu của nền kinh tế

Ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc Phân tích và Phát triển khách hàng cá nhân, Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam – chỉ ra rằng, nhìn ở góc độ vĩ mô, vàng và nền kinh tế không đi cùng một nhịp: "Tôi cho rằng chúng ta chỉ nên xem xét vàng là một trong những tài sản phòng thủ thôi. Đã là tài sản phòng thủ, nó không tạo ra giá trị gia tăng về mặt dài hạn cho nền kinh tế. Thông thường, nó chỉ tạo ra sự yên tâm cho nhà đầu tư khi lo ngại rủi ro bất ổn của nền kinh tế, các biến động trên toàn cầu, và đặc biệt là sự mất giá của tiền đồng. Đã là kênh tài sản phòng thủ, đảm bảo rủi ro biến động của tài sản, chúng ta chỉ nên xem xét đây là tài sản cất giữ với tỷ trọng vừa phải, thay vì chuyển toàn bộ tài sản vào đó.

Một điểm lưu ý, mức tăng trưởng GDP của Việt Nam đang trên 8%, gần như là mức tăng trưởng vượt trội hơn so với các quốc gia khác, thậm chí là so với Mỹ. Rõ ràng, sức khỏe của nền kinh tế không có sự suy yếu, thậm chí còn đang tăng trưởng mạnh và ngược dòng với xu hướng hạ nhiệt tăng trưởng của các quốc gia khác".

Khi thế giới có rủi ro, vàng thường tăng vì là nơi trú ẩn an toàn. Nhưng ở Việt Nam, kinh tế đang ổn định, GDP tăng, lạm phát thấp, thị trường tiêu dùng phục hồi. Nghĩa là, vàng tăng chỉ là phản ứng của tâm lý, chứ không phải tín hiệu kinh tế xấu. Điều quan trọng là truyền thông phải giúp công chúng phân biệt được điều này, tránh tạo ra “hiệu ứng dây chuyền”.

Một lần nữa, câu chuyện quay lại với vai trò của truyền thông – “kênh dẫn truyền niềm tin kinh tế”. Nếu thông tin về giá vàng được diễn giải rõ ràng, cân bằng, người dân sẽ không bị “cuốn vào” những biến động ngắn hạn. Còn nếu để tin đồn lan nhanh hơn phân tích, thị trường sẽ dễ rơi vào vòng xoáy hoang mang.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh, hiểu đúng “giá hiện hành” chính là giữ được cái nhìn đúng về nền kinh tế thực: "Chúng ta cần nhìn nhận vàng như là một trong những công cụ thước đo cho mức độ quản lý, không phải khẳng định sức mạnh của nền kinh tế. Việc quan niệm vàng biến động chứng tỏ kinh tế biến động là không hoàn toàn chính xác. Một quốc gia mạnh khi thứ nhất có sự tăng trưởng đều đặn GDP. Đây là thước đo không hoàn toàn toàn diện nhưng phổ biến nhất hiện nay và đã được kiểm nghiệm thực tế.

Bất kỳ quốc gia nào có sự tăng trưởng liên tục, đặc biệt giữ được mức độ tăng trưởng ổn định và năm sau cao hơn năm trước thì đây là một nền kinh tế tốt. Thứ hai, các chỉ số cân đối kinh tế vĩ mô lớn ổn định. Quan trọng hơn nữa, thước đo về chất chính là năng suất lao động. Đó chính là sức cạnh tranh của nền kinh tế, thương hiệu hàng hóa, tiềm năng công nghệ đổi mới sáng tạo của quốc gia... Vàng không phải là thước đo sức mạnh quốc gia."

Hiểu đúng bản chất giúp mỗi người ứng xử tài chính bình tĩnh hơn. Và khi thị trường vàng không còn làm chủ tâm lý, cũng là lúc niềm tin vào nền kinh tế được củng cố.

Trong Kỳ 2 của loạt phóng sự “Hiểu đúng để ổn định – Khi vàng không còn làm chủ tâm lý”, sẽ cùng tìm hiểu: Người dân nên làm gì khi giá vàng biến động? – để vừa bảo toàn giá trị tài sản, vừa góp phần giữ ổn định kinh tế vĩ mô.