Giải pháp giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hoá, doanh nghiệp Việt

Theo các chuyên gia, để đạt mục tiêu xây dựng được ít nhất 10 trung tâm dịch vụ logistics hiện đại ngang tầm quốc tế, Chính phủ cần sớm ban hành Kế hoạch tổng thể Chương trình hành động thực hiện Chiến lược này. Trong đó, cần xây dựng các “Trung tâm logistics Quốc gia” thực hiện kết nối các phương thức vận tải để kéo giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, hàng hoá Việt Nam.

Bài toán kết nối và hạ tầng đa phương thức

Những năm gần đây, ngành logistics Việt Nam tăng trưởng bình quân 14 - 16%/năm, quy mô toàn thị trường khoảng 70 - 80 tỷ USD, đóng góp tích cực vào thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu. Cả nước hiện có khoảng hơn 45.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics, trong đó hơn 5.000 doanh nghiệp hoạt động quốc tế.

Đánh giá cao tốc độ phát triển nhanh và đóng góp to lớn của ngành logistics đối với kinh tế Việt Nam, song bà Đặng Minh Phương - Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM (HLA) cho rằng, chi phí logistics của Việt Nam vẫn đang ở mức khá cao so với nhiều nước trong khu vực. Để giảm chi phí logistics, tăng tính cạnh tranh so với các nước trong khu vực và phát triển thành trung tâm logistics hàng đầu châu Á, bà Đặng Minh Phương khuyến nghị:

"Thứ nhất là nên có những quy hoạch rất là cụ thể. Hiện nay mình có quy hoạch nhưng việc thực hiện còn khá chậm, cần đẩy mạnh và tăng tốc độ hoàn thiện thực hiện các dự án đã có quy hoạch rồi và cần quy hoạch cụ thể hơn, đặc biệt là cơ sở hạ tầng, tăng tính kết nối nhằm đẩy mạnh kết nối vận tải đa phương thức.

Thứ hai là chuyển đổi số, chúng ta cũng nói rất nhiều rồi, và chúng ta cũng đã có rất nhiều kế hoạch, thì chúng ta cũng cần phải tăng nhanh tốc độ để đưa vào thực hiện. Và đặc biệt là việc xây dựng Trung tâm dữ liệu Quốc gia liên quan tới ngành Logistics và cảng biển, bởi vì 80 - 90% các doanh nghiệp đã dịch chuyển việc vận tải cũng như giao hàng và các chuỗi cung ứng từ tất cả các phương tiện vận tài qua vận tại thủy. Do đó chúng ta phải đưa hệ thống cảng đường thủy vào quy hoạch cũng như vào những chiến lược phát triển để giảm thiểu chi phí Logistics của Quốc gia."

Đồng quan điểm với chuyên gia logistics Đặng Minh Phương - Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM (HLA) về các khuyến nghị này cũng như các khuyến nghị về thực hành ESG trong lĩnh vực logistics (môi trường - xã hội - quản trị) với các yêu cầu về vận tải xanh, sử dụng nguồn nguyên liệu xanh, năng lượng sạch…

Trung tâm logistics quốc gia: “Nút thắt” quyết định giảm chi phí và nâng sức cạnh tranh 

Ông Trần Đức Nghĩa - Chủ tịch HH logistics Hà Nội cho rằng, cần học hỏi kinh nghiệm, cập nhật các nghiên cứu từ các tổ chức quốc tế (như Ngân hàng thế giới - WB trong việc đếm / xếp loại lưu lượng hàng hoá theo địa phương…). Đồng thời cho rằng, các Trung tâm logistics Quốc gia đóng vai trò then chốt trong việc kết nối các phương thức vận tải (đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không…) nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các trung tâm này khi được bố trí tại các vị trí chiến lược như vùng kinh tế trọng điểm, cảng biển lớn, và cửa khẩu sẽ giúp giảm chi phí logistics và thúc đẩy giao thương nội địa và quốc tế.

Chủ tịch Hiệp hội logistics Hà Nội Trần Đức Nghĩa khẳng định, Việt Nam có vị thế địa lý hết sức thuận lợi để tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực. Vấn đề quan trọng để hiện thực hoá lợi thế này là phải cải cách mạnh mẽ thể chế và đẩy mạnh đầu tư những Trung tâm logistics quốc gia thực hiện kết nối các phương thức vận tải:

"Hiện tại một số văn bản về Quy hoạch trung tâm Logistics Quốc gia đã không còn hiệu lực nữa, và bây giờ cũng là lúc chúng ta nên xem xét lại những khái niệm làm sao để cho nó phù hợp hơn. Tôi nói ví dụ như là trong Quy hoạch 1012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Về việc phê duyệt Quy hoạch phát triển hệ thống trung tâm logistics trên địa bàn cả nước đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 thì tiêu chí để phân loại các trung tâm logistic bây giờ vẫn theo quy mô đất đai. Tuy nhiên, tôi xin đề nghị chúng ta nên bổ sung một tiêu chí cực kỳ quan trọng đối với các Trung tâm Logistic Quốc gia, đó chính là nó phải có thực hiện chức năng kết nối các phương thức vận tải.

Bởi vì chúng ta đã nói rất nhiều rằng chi phí Logistic Quốc gia của Việt Nam hiện tại bây giờ đang rất là cao. Và các con số thông kê chứng minh rằng vấn đề của chúng ta là chưa tổ chức thực hiện vận tải đa phương thức. Và vì vậy chúng ta cần những Trung tâm logistic Quốc gia để có thể thúc đẩy connectivity và tổ chức vận tải đa phương thức."

Theo các chuyên gia, các Trung tâm logistics Quốc gia chiến lược cần thực hiện được việc kết nối các Vùng kinh tế trọng điểm. Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước thông tin về định hướng, giải pháp quy hoạch, xây dựng các trung tâm logistics trong thời gian tới. Cụ thể, Cục sẽ phối hợp với các đơn vị trong Bộ và địa phương xây dựng, triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển hệ thống Trung tâm logistics, gắn chặt với mạng lưới phân phối, chợ, bán lẻ, thương mại điện tử, chương trình phát triển thị trường trong nước và Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

Đồng thời đề xuất, hoàn thiện cơ chế thị trường để Trung tâm logistics thực sự góp phần giảm chi phí lưu thông, minh bạch cạnh tranh, nâng cao chất lượng phục vụ người tiêu dùng; xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường - logistics nội địa, kết nối với dữ liệu logistics quốc gia, hỗ trợ quy hoạch, điều hành thị trường và thu hút đầu tư; làm đầu mối kết nối, tháo gỡ vướng mắc giữa địa phương - hiệp hội - doanh nghiệp, bảo đảm triển khai Chiến lược gắn với thực thi các Nghị quyết 57, 59, 66, 68 của Bộ Chính trị một cách thực chất. Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển Thị trường trong nước Bùi Nguyễn Anh Tuấn cho biết thêm:

"Gắn Trung tâm Logistic thì phải gắn, kết nối với Khu thương mại tự do, Trung tầm tài chính quốc tế cũng như là các sở giao dịch hàng hóa… Chúng ta thấy là tại các đô thị định hướng Trung tâm tài chính và Khu thương mại tự do - ví dụ như là Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, chúng ta sẽ quy hoạch các Trung tâm Logistic quy mô lớn để có thể vừa phục vụ giao nhận hàng hóa, vừa là các hệ thống kho bãi, kiểm định, rồi chuẩn hóa - cái này để làm hạ tầng - nó không chỉ có giao dịch hàng hóá xuất khẩu, kể cả là những giao dịch hàng hóa phái sinh, bởi vì cái phái sinh hàng hóa này nó gắn chặt với việc liên thông với cả thế giới…"

Từ chiến lược đến thực thi: Cần đồng bộ quy hoạch, dữ liệu và cải cách thể chế để bứt phá

Đánh giá cao các giải pháp của Chính phủ tại Chiến lược Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050 cũng như của từng bộ, ngành, địa phương, ông Hoàng Văn Anh, Trưởng Ban Công tác hội viên, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đồng thời nhấn mạnh vai trò của công tác thực thi Chiến lược này:

"Một trong những vấn đề doanh nghiêp hay phản ánh đó chính là trong những cấu phần tạo ra giá trị gia tăng thấp hơn đối hàng hóa, sản phẩm của Việt Nam là chất lượng dịch vụ, và giá thành khi tham gia các hoạt động liên quan đến hoạt động logistics. Ở đây có một số yếu tố mà tôi rất là mừng - nếu nhìn sâu vào khía cạnh của doanh nghiệp, đặc biệt là với các doanh ngược có sản phẩm hàng hóa hữu hình thì hoạt động logistics - nhất là “kết nối” và “quy hoạch, hai từ đó tôi cho là những từ rất “key”. Chúng ta nhìn trong ngành dọc của ngành logistics thì chúng ta có định hướng phát triển từ nhân lực, vùng, quy hoạch từng vùng, từ các sản phẩm cụ thể…

Nhưng khi chúng ta nhìn sang bên cạnh thì chúng ta có những việc kết nối như thế nào, kết nối về giao thông, hay kết nối về các vấn đề khác… thì thuộc về Nhà nước. Nhưng chúng tôi nhìn thấy ở đây là kết nối với các doanh nghiệp, các chủ hàng, các đơn vị sản xuất kinh doanh mà có các sản phẩm tham gia vào chuỗi giá trị, thì các doanh nghiệp mong muốn được tiếp cận dịch vụ có giá rẻ hơn, chất lượng tốt hơn, qua đó chúng ta sẽ có các sản phẩm có giá trị cạnh tranh cao hơn…"

Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), việc triển khai thành công Chiến lược không chỉ do một cơ quan, đơn vị, mà cần sự tham gia đồng bộ của các bộ, ngành, các địa phương. Do vậy, các Bộ, ngành và địa phương cần sớm xây dựng Kế hoạch thực hiện Chiến lược của mình. Trong đó cần chú trọng công tác tổ chức thực hiện gắn với công tác điều chỉnh quy hoạch / kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đơn vị hành chính mới. Việc sáp nhập đơn vị hành chính mở ra không gian phát triển mới, “các Bộ, ngành, địa phương cần quan tâm lồng ghép thực hiện những nhiệm vụ trong Chiến lược với việc thực hiện các dự án phát triển ngành, phát triển địa phương hiện có, qua đó tận dụng sự kết nối, đồng bộ nhằm thực hiện hiệu quả mục tiêu chung”./..