Dự thảo Nghị định FEED tạo nền tảng thể chế cho phát triển đường sắt quốc gia

Chuẩn hóa thiết kế đường sắt theo thông lệ quốc tế

Theo nội dung tờ trình của Bộ Xây dựng, dự thảo Nghị định quy định chi tiết về thiết kế kỹ thuật tổng thể FEED (Front-End Engineering Design) quy định chi tiết Điều 27 Luật Đường sắt 2025 và biện pháp thi hành: quy định về khảo sát xây dựng, thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng sử dụng thiết kế FEED; thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế FEED; quy định về lập tổng mức đầu tư, dự toán gói thầu, dự toán chi phí.

Về khái niệm, FEED là bước thiết kế được lập theo thông lệ quốc tế đối với dự án có thiết kế công nghệ, cụ thể hóa yêu cầu về phương án công nghệ, thông số kỹ thuật của các thiết bị, vật liệu sử dụng chủ yếu, giải pháp xây dựng để triển khai bước thiết kế tiếp theo.

Nguyên tắc lập, thẩm định và phê duyệt dự án, thiết kế xây dựng sau bước FEED nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch, đồng thời phòng chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.

Đáng chú ý, dự thảo Nghị định quy định thiết kế xây dựng triển khai sau FEED khi được phê duyệt có thể áp dụng cho toàn bộ, từng công trình hoặc từng phần, song phải bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với thiết kế FEED đã được phê duyệt.

Cũng theo nội dung tờ trình của dự thảo Nghị định, FEED phải tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn, đảm bảo an toàn công trình, phòng cháy chữa cháy, môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, đồng thời tạo nền tảng để xác định tổng mức đầu tư và lập thiết kế tiếp theo. Đặc biệt, FEED bắt buộc kèm mô hình thông tin công trình (BIM) ở định dạng gốc và mở.

Đáng chú ý, dự thảo Nghị định mở ra khung quản lý chi phí theo hướng chuẩn mực quốc tế, linh hoạt, khả thi. Tổng mức đầu tư gồm: chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; xây dựng; thiết bị; quản lý dự án; tư vấn; chi phí khác; và dự phòng.

Trong trường hợp pháp luật Việt Nam chưa có quy định phù hợp, được phép sử dụng dữ liệu chi phí và định mức của các dự án đường sắt tương tự trên thế giới, với điều kiện phân tích, quy đổi và thuyết minh rõ ràng.

Điều này không chỉ giúp tăng tính minh bạch và so sánh quốc tế, mà còn tránh tình trạng "định mức bó hẹp", khó áp dụng cho những dự án có yếu tố công nghệ và thiết bị hiện đại, lần đầu xuất hiện tại Việt Nam.

Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng: Cơ hội cho phát triển kinh tế?

Nguồn nào để phát triển 1.000km đường sắt đô thị?

Đường sắt đô thị Hà Nội sẽ hoạt động đến 24h đêm nay

Kinh tế và du lịch hưởng lợi gì từ đường sắt cao tốc?

Chuẩn hóa năng lực, minh bạch chi phí – đặt nền cho đường ray thể chế

Bên cạnh thiết kế và chi phí, dự thảo nghị định còn chuẩn hóa năng lực của tổ chức và cá nhân tham gia dự án. Từ khảo sát, thiết kế, thẩm tra, quản lý chi phí, thi công, kiểm định đến giám sát và quản lý dự án, tất cả phải đáp ứng yêu cầu về chứng chỉ hành nghề hạng I, nhân sự chủ chốt, thiết bị, phòng thí nghiệm và kinh nghiệm dự án cấp I/nhóm A.

Chuyên gia nước ngoài phải có giấy phép, chứng chỉ hợp lệ hoặc bằng đại học phù hợp, kinh nghiệm tối thiểu 7 năm, từng chủ trì công trình tương tự và hồ sơ sử dụng dài hạn hợp pháp hóa lãnh sự.

Nghị định đồng thời sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan nhằm bảo đảm tính liên thông, thay đổi thuật ngữ “Hội đồng thẩm định Nhà nước” thành “Hội đồng thẩm định”, đồng thời làm rõ thẩm quyền với công trình đặc biệt, liên tỉnh hay do Thủ tướng giao.

Về chi phí, nghị định quy định cụ thể từ bồi thường, hỗ trợ tái định cư, xây dựng, thiết bị, quản lý, tư vấn đến dự phòng, tất cả đều dựa trên thiết kế FEED, báo cáo nghiên cứu khả thi và dữ liệu so sánh trong, ngoài nước.

Tổng mức đầu tư phải tính đúng, đủ, có thể điều chỉnh khi dự án thay đổi, đặc biệt với các gói thầu EPC, EC, EP. Các điều kiện năng lực và chứng chỉ hành nghề được siết chặt, giúp lựa chọn đơn vị đủ năng lực, bảo đảm chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Theo các chuyên gia, việc tích hợp FEED – BIM – GIS – quản lý chi phí – quản lý tài sản cùng cơ chế tham chiếu quốc tế sẽ mở ra “đường ray” thể chế vững chắc, giúp ngành đường sắt đẩy nhanh tiến độ, siết chặt an toàn, tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả khai thác trong bối cảnh đổi mới toàn diện hạ tầng và công nghệ.