Động lực nội sinh và “cú huých” từ Nghị quyết 68: Đánh thức tiềm năng kinh tế dài hạn

Điều này không chỉ giúp thúc đẩy tăng trưởng trong năm 2026 mà còn trở thành bệ đỡ và nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong nhiều năm sau đó. PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách và Phát triển về nội dung này:

PV: Thưa Tiến sĩ, nhìn lại bức tranh kinh tế thời gian qua, xuất khẩu của Việt Nam đã có những bước tăng trưởng ấn tượng. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng sự tăng trưởng này vẫn mang tính thời điểm. Ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

TS. Ngọc Anh: Đúng là xuất khẩu của chúng ta trong năm vừa qua tăng trưởng rất tốt, nhưng nhiều ý kiến cho rằng có yếu tố may mắn và thuận lợi từ bối cảnh quốc tế. Điển hình là việc một số doanh nghiệp đã tranh thủ đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ trước khi các chính sách áp thuế mới có hiệu lực. Tuy nhiên, tương lai này vẫn còn nhiều bất định.

Trước đây, nền kinh tế Việt Nam dựa rất lớn vào động lực toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại. Khi chúng ta mở cửa sâu rộng, sự phụ thuộc vào kinh tế bên ngoài là rất lớn.

Dù hướng đi này từng rất đúng đắn, nhưng trong bối cảnh thế giới hiện nay, chúng ta buộc phải tìm thêm động lực từ bên trong để đảm bảo sự tự chủ và bền vững. 

PV: Vậy theo ông, đâu là những "động lực bên trong" then chốt mà chúng ta cần tập trung lúc này?

TS. Ngọc Anh: Tôi cho rằng hai yếu tố quan trọng nhất là đầu tư công và tiêu dùng trong nước. Đối với đầu tư công, vừa qua Nhà nước đã khởi động một loạt dự án đầu tư công trọng điểm. Tuy nhiên, các dự án đầu tư công hiện nay đã khác ngày xưa.

Đáng chú ý, cách làm hiện nay đã khác xưa. Trước đây, đầu tư công thường dựa vào nguồn vốn trực tiếp ban đầu của Nhà nước (vốn ngân sách) và thực hiện bởi các Tổng công ty Nhà nước, các doanh nghiệp Nhà nước. Nhưng hiện nay, với sự ra đời của Nghị quyết 68, tạo ra một động lực, một làn sóng đầu tư mới đã được tạo ra , các dự án đầu tư của tư nhân cam kết vốn là vốn của tư nhân được đưa vào đã giúp bài toán là thiếu hụt vốn.

Thông qua Nghị quyết 68 đã huy động được một nguồn lực lớn. Mô hình đầu tư lần này là mô hình đầu tư là cũng tương đối rất phù hợp đó là hợp tác công tư.

Nghị quyết này đóng vai trò "cởi trói", tạo động lực để huy động nguồn lực khổng lồ từ vốn tư nhân thông qua mô hình hợp tác công tư (PPP). Đây là mô hình rất phù hợp để giải bài toán thiếu hụt vốn hiện nay.

PV: Sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân trong các dự án hạ tầng lớn lần này có điểm gì khác biệt so với vai trò "nhà thầu" truyền thống, thưa ông?

TS. Ngọc Anh: Điểm nhấn quan trọng là doanh nghiệp tư nhân không còn chỉ đóng vai trò nhà thầu thuần túy mà họ đã trực tiếp góp vốn và đầu tư.

Việt Nam có những doanh nghiệp lớn xây dựng những “siêu dự án” như đường sắt cao tốc hay sân bay, biến cảng, bản thân một nhà đầu tư lớn dù mạnh đến đâu cũng không thể tự làm hết mọi việc.

Khi các tập đoàn này được nâng đỡ bởi cơ chế minh bạch, họ sẽ tạo ra các gói việc làm cho các công ty bên ngoài, hình thành nên một hệ sinh thái doanh nghiệp. Nếu vận hành suôn sẻ theo cơ chế minh bạch của thị trường sẽ tạo ra một hệ sinh thái rất tốt, tạo ra một cái động lực, một cú đẩy rất lớn cho nền kinh tế trong thời điểm hiện tại. 

PV: Nhiều kỳ vọng đang đặt vào cột mốc năm 2026. Ông dự báo như thế nào về tác động của Nghị quyết 68 tới sự phát triển kinh tế trong năm 2026 và trong dài hạn?

TS. Ngọc Anh: Nếu mà nhìn Nghị quyết này ở trong năm 2026 sẽ không đánh giá được hết tiềm năng của Nghị Quyết. Nếu thực hiện tốt thì có thể tác động dài hạn đến nền kinh tế.

Nếu mà chỉ nhìn trong bản thân năm 2026, chắc chắn sẽ có những thay đổi, mang lại những thay đổi tích cực nhưng mà sẽ không thể hiện được hết. Vì những dự án lớn thường kéo dài, tác động của các dự án lớn thường mang tính dài hạn hơn là ngắn hạn. Nếu mà về mặt ngắn hạn nó chỉ là một khoản đầu tư công lớn đổ tiền ra đầu tư sẽ tạo kích cầu.

 Nếu thực hiện tốt, Nghị quyết 68 có thể tác động dài hạn đến nền kinh tế, "đánh thức" những tiềm năng lớn của nền kinh tế, trở thành bệ đỡ và nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong nhiều năm sau đó, chứ không chỉ dừng lại ở con số tăng trưởng nhất thời.

Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết 68 đòi hỏi cam kết rất lớn từ cả hai phía: Chính phủ, hệ thống, và các nhà đầu tư tư nhân, các tập đoàn đầu tư tư nhân

Về phía Nhà nước, cần làm cho các quy trình, đặc biệt là quy trình đấu thầu triển khai dự án, trở nên minh bạch hơn để hài hòa lợi ích các bên.

Về phía doanh nghiệp, nếu họ chỉ coi đây là cơ hội để tranh thủ kiếm lợi nhuận ngắn hạn thì chỉ tốt cho riêng doanh nghiệp đó. Nhưng nếu Doanh nghiệp coi đây là cú hích của Chính phủ về mặt dài hạn, để xây dựng hệ sinh thái bền vững thông qua các dự án lớn. Nếu mà doanh nghiệp thành công sẽ tạo ra nền tảng rất tốt cho nền kinh tế. Chúng ta cần những dự án không chỉ tạo ra của cải vật chất cụ thể mà còn phải nâng cao tính hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế.

PV: Xin cảm ơn Tiến sĩ!