Định danh chủ quản hội nhóm mạng xã hội: Ngăn chặn “tội phạm ẩn danh”

Việc siết chặt quản lý này mang lại kỳ vọng gì trong việc làm sạch không gian mạng? PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi với các chuyên gia tội phạm học.

PV: Thưa ông, trước vấn nạn tin giả và lừa đảo trực tuyến hiện nay, ông đánh giá thế nào về đề xuất yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ phải định danh đối với các quản trị viên hội nhóm trên không gian mạng?

PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn (Phó Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Trường Quản trị và Kinh doanh  - Đại học Quốc gia Hà Nội): Trước hết chúng ta thấy rằng, tình trạng tin giả, hoạt động sử dụng mạng internet, mạng xã hội để lừa đảo đang là vấn nạn lớn toàn cầu cũng như ở Việt Nam. Việc Bộ Công an dự thảo cách thức để nhà nước quản lý bằng pháp luật, ngăn chặn hiện tượng này là một động tác rất tích cực.

Thực tế các hội nhóm hiện nay, bên cạnh những yếu tố tích cực thì cũng có rất nhiều hoạt động phức tạp, nhiều yếu tố tiêu cực, thậm chí là vi phạm pháp luật. Vì vậy, mỗi công dân sống trong một quốc gia thì phải có trách nhiệm và nghĩa vụ tôn trọng, chấp hành pháp luật.

PV: Cũng có những băn khoăn bày tỏ sự e ngại khi bày tỏ quan điểm cá nhân nếu quy định mới được thông qua. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn: Có thể khẳng định ngay là việc siết chặt quản lý, ngăn chặn tin giả, lừa đảo các hoạt động trên không gian mạng hoàn toàn không liên quan, không ảnh hưởng và không đối lập với quyền tự do bày tỏ chính kiến, quan điểm của người dân.

Bản chất của vấn đề ở đây là chúng ta không có kiểm duyệt, mà là nâng cao ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của một con người đối với việc thực thi pháp luật. Việc xác định định danh chính là tạo điều kiện cho người ta đưa ra được những thông tin mà người ta cần, nhưng yêu cầu anh phải đúng luật, có văn hóa và phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Quyền bao giờ cũng đi liền với nghĩa vụ. Quyền lợi không thể tách rời trách nhiệm.

Chính quy định này sẽ tạo điều kiện cho những hoạt động lành mạnh trên không gian mạng được phát huy. Những hội nhóm xây dựng chân chính, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật sẽ hoạt động hiệu quả hơn, thu hút người dùng hơn. Ngược lại, nó sẽ tước đi cơ hội của những kẻ mượn danh "ẩn danh" để lừa đảo. Những hành vi lợi dụng hội nhóm để làm việc trái pháp luật, tiêu cực, tung tin đồn nhảm sẽ bị nhận diện, xử lý và hạn chế. Suy cho cùng, mỗi chúng ta bước lên không gian mạng đều mong muốn một môi trường an toàn, tử tế, chứ không ai muốn phải sống chung với tin giả và sự độc hại cả.

PV: Vâng, trân trọng cảm ơn PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn.

PV: Xin chào TS Đào Trung Hiếu. Ông đánh giá thế nào về sự cần thiết của việc phải "định danh thật" đối với người quản trị các "hội nhóm ảo"?

TS Đào Trung Hiếu (Chuyên gia Tội phạm học): Đặc điểm nổi bật của tội phạm mạng hiện nay là sự ẩn danh có chủ đích. Chính trạng thái ẩn danh hoặc giả danh này đã tạo ra cái mà chúng ta thường gọi là "khoảng trống trách nhiệm" - nơi các đối tượng vi phạm có thể tự do phát tán tin giả, lừa đảo mà không dễ bị truy vết.

Trong bối cảnh đó, tôi cho rằng việc đề xuất định danh điện tử đối với những chủ thể có sức ảnh hưởng, ví dụ như quản trị viên các hội nhóm, là một bước đi mang tính tất yếu. Nó không chỉ đơn thuần là xác thực danh tính, mà ý nghĩa sâu xa hơn là nhằm thiết lập lại nguyên tắc chịu trách nhiệm của mỗi cá nhân trong không gian số.

PV: Thực tế cho thấy việc quản trị một cộng đồng hàng chục, hàng trăm ngàn thành viên là rất áp lực. Khi quy định này được áp dụng, vai trò và trách nhiệm của các Admin (quản trị viên) chắc chắn sẽ nặng nề hơn. Theo ông, những người đứng đầu các hội nhóm cần có sự thay đổi như thế nào về mặt tư duy?

TS Đào Trung Hiếu: Sự thay đổi là bắt buộc. Người quản trị cần chuyển ngay từ tư duy "điều hành nhóm" đơn thuần sang tư duy "quản trị rủi ro". Điều này đòi hỏi họ phải thiết lập các quy tắc nội bộ thật sự rõ ràng, phải chủ động kiểm duyệt nội dung và có sẵn cơ chế xử lý ngay khi phát hiện dấu vết vi phạm từ các thành viên.

Đối với người dùng mạng xã hội nói chung cũng vậy, chúng ta cần hình thành ý thức về "dấu vết số". Tức là mỗi hành vi đăng tải, bình luận hay chia sẻ của chúng ta trên mạng đều để lại hệ quả pháp lý nhất định. Khi chúng ta không còn ẩn danh tuyệt đối nữa, thì việc phát ngôn chắc chắn phải đi kèm với trách nhiệm tương ứng.

PV: Cảm ơn TS Đào Trung Hiếu.

Trong Dự thảo Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao, ngoài quản lý hội, nhóm, văn bản còn đề xuất biện pháp thu thập, cung cấp dữ liệu điện tử; phong tỏa, tạm dừng giao dịch; quản lý tài khoản, tài sản số; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Mục tiêu là tăng hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm, bảo đảm an ninh, trật tự trên không gian mạng.