Dấu xưa Đồng Nọc Nạng, ký ức thời khẩn hoang

Trải qua hơn 300 năm khẩn hoang và xây dựng, từng thế hệ người dân Bạc Liêu đã nối tiếp nhau, cùng vẽ nên bức tranh đầy sắc màu về diện mạo quê hương, phản ánh một bản sắc văn hóa phong phú và truyền thống kiên cường. 

Vùng đất Bạc Liêu trù phú, hữu tình với những con người quê mặn mà, thuần hậu luôn là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai đến từ bốn phương. Nơi đây không chỉ được thiên nhiên ưu ái ban tặng phong cảnh tuyệt đẹp, mà còn khắc sâu trong lòng người bởi những câu chuyện lịch sử đầy sống động, tiêu biểu như vụ án Đồng Nọc Nạng.

Sự kiện này không chỉ tạo nên bề dày văn hóa mà còn phản ánh tinh thần kiên cường, đoàn kết của người dân Bạc Liêu, để lại dấu ấn sâu đậm về một cộng đồng mạnh mẽ và không ngừng vươn lên trước mọi thử thách.

Xưa kia Giá Rai là vùng đất hoang vu toàn là sình lầy với rừng tràm, lau sậy và đầy cỏ dại. thú dữ hoành hành. Hồi đó, những lưu dân vào Nam khai phá không thể cất nhà như trên vùng đất khô được mà phải chặt cây có nạng cặm làm nọc, gác cây lên rồi mới cất nhà, nhằm tránh thú dữ, lại cao ráo. Lâu dần nhà hư, nọc nạng do cắm xuống nước nên bền hơn, còn trơ lại. Ðịa danh xóm Nọc Nạng, đồng Nọc Nạng, rạch Nọc Nạng... ra đời từ đó.

Về xã Phong Thạnh A, thị xã Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu, chúng ta sẽ được nghe người dân địa phương kể về câu chuyện của vùng đất này. Mảnh đất của gia đình ông Mười Chức khai phá trước đây với diện tích khai phá 72,95 héc ta.

Có thể nói gia đình ông Mười Chức đã có công khai khẩn vùng đất Giá Rai này.

Vào khoảng năm 1900, gia đình ông Nguyễn Văn Tính đến vùng đất Nọc Nạng để khai khẩn đất hoang, và khi ông qua đời để lại cho con trai là ông Nguyễn Văn Luông thừa hưởng. Nhưng mảnh đất đã khai phá được trong nhiều năm của gia đình nay bị bọn điền chủ trong vùng thay nhau chiếm đoạt. Ông Tám Luông đã làm đơn thưa kiện nhưng không được chính quyền giải quyết.

Gia đình người nông dân này vẫn nhẫn nhịn và cam chịu như họ đã đặt tên con của mình là Năm Nhẫn, Sáu Nhịn nhưng càng nhẫn nhịn thì càng bị áp bức, bóc lột và vẫn bị bọn địa chủ chiếm gần hết số đất mà gia đình ông đã có công khai phá. 

“Tức nước vỡ bờ” nên cả gia đình họ đã đứng lên đấu tranh giành lại quyền làm chủ của mình. Đó chính là nguyên nhân xảy ra trận quyết tử ngày 16/2/1928. Tuy nhiên, đây là một cuộc đấu tranh không cân sức. Một bên là anh em ông mười Chức với vũ khí rất thô sơ như dao, mác, phảng, gậy gộc. Còn bên thực dân Pháp thì dùng vũ khí hiện đại.

Chị Nguyễn Thị Mận, nhân viên Di tích lịch sử nọc nạng, Bạc Liêu  chia sẻ: "Tham gia trận quyết tử ngày hôm đó, gia đình ông mười Chức gồm có ông mười Chức, vợ của ông mười Chức là bà Phạm Thị Nghĩa đang mang bầu 7 tháng, cô Nguyễn Thị Liễu là em út trong gia đình của ông mười Chức. Cô Út trong, em thứ 11 của ông mười Chức và là người tiên phong trong trận quyết tử ngày hôm đó. Ông tư Tọai, ông năm Nhẫn là anh thứ 5 và thứ 6 của ông mười Chức. Và ông Lê Văn Miều là chồng của cô Út Liễu và nhân dân của vùng đất Phong Thạnh đến tiếp ứng".

Theo lời chị Mận, trong gia đình, ông Mười Chức được xem là gan dạ, dũng cảm nhất. Khi nói về sự kiện Nọc Nạng, người dân thường nhắc ngay tới ông Mười Chức. Ông đã dũng cảm tiến tới đâm chết tên cò Pháp trong cuộc đối đầu. Sau ngày hôm đó, thì gia đình ông mười Chức có 4 người tử trận nhưng có đến 5 sinh mạng là vợ chồng ông mười Chức, ông Năm Nhẫn, ông Sáu Nhịn.

Sự kiện Nọc Nạng đã gây xôn xao dự luận khắp cả nước buộc chính quyền Pháp ở Đông Dương phải vào cuộc điều tra. Cuối cùng, tòa buộc tội gia đình ông mười Chức là dậy loạn chống công quyền, giết người. Sau phiên tòa, ông Tư Toại tiếp tục gửi đơn khiếu nại đòi lại ruộng đất.

Chị Nguyễn Thị Mận kể tiếp: "Đến năm 1932 thì cả đại gia đình ông đã lấy được bàn khoán chính thức với diện tích 50,40ha đất, có nghĩa là mình cũng bị mất hơn 200 công đất nhưng mà cái giá phải trả quá đắt"

Năm 1991, nơi xảy ra sự kiện Nọc Nạng được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Di tích được xây dựng khang trang, ngay tại địa điểm xảy ra trận tử chiến năm xưa. Chị Nguyễn Thị Mận chia sẻ tiếp: "Nơi xảy ra trận quyết tử ngày 16/2/1928 chính là khu mộ ngày hôm nay. Ngày xưa, nơi đây chính là sân lúa của gia đình ông mười Chức, và con sông phía trước di tích là con sông nọc nạng. Chính con sông này mà thực dân Pháp đã chèo ghe đến sân lúa của gia đình ông mười Chức đế cướp lúa"

Trải qua gần 1 thế kỷ, cánh đồng Nọc Nạng vẫn còn đọng lại khúc ca bi tráng ngày nào. Sự kiện ấy đã đi vào thơ ca, hò vè và nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật, với hình tượng người nông dân Bạc Liêu chất phác, thật thà mà đầy nghĩa khí. Ông Nguyễn Văn Đức cháu của ông Mười chức bày tỏ: "Khi mà chiếu lên cái tuồng cải lương máu thấm đồng nọc nạng, ngồi mình coi mà rớt nước mắt. Tưởng tượng như ông bà mình trước mặt"

Còn ở phim truyền hình, với nhiều thế hệ vẫn còn nhớ như in câu chuyện về gia đình ông Tám Luông, anh em ông Mười Chức, Út Trong... chống Tây tà được tái hiện sinh động trong phim Đất phương Nam của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn.

“Chú Mười ơi, ông cò đánh cô Út chết rồi!” - “Ðánh mần sao” - “Lấy súng đánh vào ngực cô Út giẫy tê tê...”

Hàng năm, vào ngày 25 tháng giêng âm lịch, tại di tích Nọc Nạng có tổ chức lễ hội Đồng Nọc Nạng để tưởng nhớ đến những người có công khai khẩn vùng đất Nọc Nạng - Giá Rai này. Để từ đó, thêm quý trọng nơi mình đang sống, ra sức học tập, sản xuất, xây dựng quê hương.

Cái tên Nọc Nạng khốn khó năm xưa nay đã trở thành miền đất lành. Cuộc quyết đấu sôi sục ấy đã biến mảnh đất này thành sự tích bi tráng.