Đại hội XIV và những điểm mới trong chiến lược kinh tế đối ngoại: Vị thế mới trong một thế giới đa cực

Không còn thuần túy chạy theo số lượng, Việt Nam đang chuyển mình sang một giai đoạn mới: Thu hút đầu tư có chọn lọc, lấy chất lượng, hiệu quả, công nghệ và bảo vệ môi trường là tiêu chí đánh giá chủ chốt:

Từ “thu hút bằng mọi giá” đến chọn lọc FDI chất lượng cao

Suốt nhiều thập kỷ, FDI là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và xuất khẩu. Tuy nhiên, mô hình cũ sử dụng lao động giá rẻ cũng như ưu đãi đất đai đã dần chạm ngưỡng giới hạn.

Theo đó, Văn kiện Đại hội 14, Đảng ta xác định chiến lược thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI của Việt Nam chuyển dịch từ thu hút bằng mọi giá sang thu hút có chọn lọc. Ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và có tính lan tỏa mạnh mẽ. Những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng tái tạo và tài chính xanh được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong – Chuyên gia kinh tế, nếu chúng ta thực hiện tốt các định hướng lớn trong văn kiện Đại hội 14 của Đảng, đặc biệt là cải cách môi trường đầu tư, thúc đẩy chuyển đổi số và kinh tế xanh.

"Điểm mới quan trọng nhất của Đại hội 14 lần này chính là việc chúng ta tạo ra một đột phá trong thể chế. Lần đầu tiên Đại hội Đảng, văn kiện chính thức của Đảng, đã khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất trong tăng trưởng kinh tế, trong đổi mới sáng tạo, tăng năng suất lao động, tạo việc làm, cũng như đóng góp vào ngân sách và an sinh xã hội”…

Một trong những điểm mới cốt lõi trong định hướng chiến lược là gắn kết FDI với mục tiêu làm chủ công nghệ của doanh nghiệp trong nước. Thay vì đóng vai trò "công xưởng gia công", Việt Nam kỳ vọng các tập đoàn đa quốc gia đặt các trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (R&D) tại Việt Nam. Chính sách mới cũng tập trung vào việc khuyến khích chuyển giao công nghệ. Các dự án FDI trong giai đoạn sắp tới không chỉ thu hút vốn mà phải đi kèm với cam kết đào tạo nhân lực trình độ cao, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng của họ. TS. Lê Duy Bình – Chuyên gia kinh tế nhìn nhận.

"Tinh thần toát ra đó là nhấn đánh về có đột phá về thể chế và trong quá trình thực thi những quy định pháp luật. Những đột phá này có mối quan hệ hữu cơ với nhau và điều đó sẽ hỗ trợ cho chúng ta xác định mô hình tăng trưởng mới. Những tinh thần này đã được thể hiện rất rõ nét trong bài trình bày của Tổng Bí thư”…

FDI "xanh" – chìa khóa cho tăng trưởng bền vững và làm chủ công nghệ

Phù hợp với cam kết Net Zero vào năm 2050, chiến lược thu hút vốn đầu tư nước ngoài trong văn kiện Đại hội 14 đặc biệt coi trọng tiêu chí môi trường. Việt Nam kiên quyết từ chối các dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu tốn năng lượng gây ô nhiễm.

Các cơ chế ưu đãi đặc thù sẽ được dành riêng cho các nhà đầu tư sử dụng năng lượng sạch, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và sản xuất phát thải thấp. Việc thu hút FDI "xanh" không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là tấm vé thông hành để hàng hóa Việt Nam thâm nhập vào các thị trường khó tính như EU hay Mỹ.

Bà Nguyễn Thị Hồng Lam, Trưởng phòng Chính sách Môi trường kinh doanh và hợp tác quốc tế, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể, Bộ Tài Chính cho biết:

“Việc thay đổi mô hình sản xuất, kinh doanh theo hướng xanh và bền vững, thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp tạo tác động xã hội - những doanh nghiệp biết cân bằng giữa mục tiêu kinh doanh với mục tiêu xã hội và môi trường, không chỉ mở ra cơ hội phát triển mới mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng, giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chiếm lĩnh thị trường quốc tế”…

Bên cạnh đó, Văn kiện Đại hội 14 định hướng tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, trong bối cảnh áp dụng Thuế tối thiểu toàn cầu, Việt Nam đang khẩn trương thiết kế các hình thức hỗ trợ đầu tư mới ngoài thuế (như hỗ trợ chi phí đào tạo, hạ tầng, nghiên cứu và phát triển) để duy trì lợi thế cạnh tranh.

Theo TS. Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI, việc cần làm là kiểm tra, rà soát các quy định mâu thuẫn, ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh đầu tư.

“Phải rà soát các quy định mà hiện tại đang chồng chéo, mâu thuẫn, gây cản trở hoạt động kinh doanh. Đây cũng là nhóm nhiệm vụ cần đẩy mạnh hơn nữa. Đặc biệt là với chủ trương như cần được triển khai hiệu quả, thực tế hơn nữa trong thời gian tới”…

Thay đổi chiến lược thu hút vốn đầu tư nước ngoài trong văn kiện Đại hội 14 không chỉ là sự điều chỉnh về kinh tế mà còn là tầm nhìn chiến lược về một Việt Nam tự cường và phát triển bền vững. Bằng cách tập trung vào công nghệ cao, kinh tế xanh và sự liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp nội địa, Việt Nam đang khẳng định vị thế là điểm đến đầu tư chiến lược, tin cậy và bền vững trong bản đồ kinh tế thế giới./.