Bác sĩ Uân và những câu chuyện về hành trình chữa bệnh, cứu người

Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Hữu Uân từng công tác hơn 20 năm tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1. Hiện nay, bác sĩ Uân là Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần Phương Đông, Phụ trách bộ môn Tâm thần tại khoa Y, Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội; Thành viên quốc tế của Hiệp hội Tâm thần Mỹ; Giám đốc Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Bs Uân ((Shop 09, tầng1, toà nhà Park12, khu đô thị Vinhomes Time City Park Hill, Hà Nội).

Một trong những điều mà bác sĩ Uân trăn trở là vấn đề sức khoẻ tâm thần ở thanh thiếu niên thời gian qua chưa được chú trọng nhiều. Số liệu từ một số nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy, tỉ lệ trẻ vị thành niên bị trầm cảm là 26,3%, trẻ có suy nghĩ về cái chết là 6,3%,  trẻ lập kế hoạch tự tử là 4,6% và trẻ cố gắng tự tử là 5,8%.

“Trong quá trình khám, điều trị cho bệnh nhân là thanh thiếu niên, vấn đề chúng tôi thường gặp là các bạn trẻ đến khám ở giai đoạn tương đối muộn, quá thời gian vàng hoặc quá thời gian mà bệnh nhân có nhu cầu can thiệp, điều trị. Khi các bạn đó có những lời cầu cứu, muốn được đi trị liệu tâm lý nhưng thường bị bố mẹ phớt lờ với lý do bố mẹ bận hoặc cho rằng con mình đang giả vờ, đối phó với bố mẹ. Khi thời gian ủ bệnh quá lâu có thể dẫn đến rối nhiễu tâm lý liên quan đến lo âu, trầm cảm, thậm chí là nhiều bạn trẻ tìm cách tự huỷ hoại bản thân, lúc đó gia đình mới nhận ra thì đã muộn.”- Bác sĩ Đinh Hữu Uân cho biết.

Thanh thiếu niên là giai đoạn tuổi trẻ giàu sức khoẻ và tràn đầy sức sống, nhưng trên thực tế có tới 20% số trường hợp ở lứa tuổi này mắc chứng rối loạn tâm thần. Nhiều bạn trẻ ở thời kỳ “dở dở, ương ương”, muốn tự lập, khẳng định mình, nhưng lại thiếu kỹ năng sống càng khiến cha mẹ khó tiếp cận, khó quản lý, nhất là trong thời buổi hiện đại ngày nay.

Khi bệnh nhân mắc rối nhiễu tâm lý, tâm thần, nhiều gia đình không muốn chấp nhận sự thật, bỏ qua những lời đề nghị đi khám của người bệnh, dẫn đến bệnh nhân được tiếp cận với bác sĩ ở giai đoạn muộn. Tuy nhiên, gần 30 năm làm việc trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần, bác sĩ Uân đã tìm ra được phương pháp điều trị cá thể hóa, mang lại hiệu quả cao cho nhiều bệnh nhân.

Cũng chính từ phương pháp điều trị cá thể hóa nên với bác sĩ Uân, mỗi bệnh nhân đều có những kỷ niệm, câu chuyện đáng nhớ. Chẳng hạn, đang ở giai đoạn “tuổi ăn, tuổi lớn”, nhưng một nam sinh lớp 12 ở Ninh Bình từng có thời kỳ mất ngủ liên tục, không muốn giao tiếp với những người xung quanh, sức khoẻ và kết quả học tập giảm sút nghiêm trọng. Khi đến với bác sĩ Uân, bạn trẻ này đã có những dấu hiệu của bệnh trầm cảm.

“Em tìm đến game, lướt điện thoại, xem facebook và tiktok để giải trí, dần dần thành thói quen, một ngày em chơi và lướt mạng khoảng 5-6 tiếng đồng hồ, lâu dần thành nghiện; Kết quả học tập sa sút khiến em bị stress. Sau một thời gian dài bị mất ngủ và bị chảy máu dạ dày, em nói với bố mẹ rằng hãy đưa con đi khám. Khi gặp được bác sĩ Uân, vừa được điều trị bằng thuốc, vừa được trị liệu tâm lý, sức khoẻ của em đã tốt lên và trở lại bình thương.”- Bạn trẻ từng bị rối loạn tâm thần cho biết.

Cũng mắc rối loạn tâm thần, một nữ giáo viên trẻ ở Sơn La được gia đình đưa đến gặp bác sĩ Uân. Trước đó, bệnh nhân này thường xuyên bỏ thuốc và hiệu quả điều trị tại một số bệnh viện công lập đạt thấp.

“Bác sĩ Uân là một người hiền hậu, chữa bệnh bằng sự tận tâm. Nhờ gặp được bác sĩ Uân từ tháng 8 năm 2022, gia đình tôi mới hiểu được vai trò của trị liệu bằng tâm lý. Bản thân tôi từ đó cũng có được sự bình tĩnh, kiên trì đồng hành cùng con trên chặng đường chữa bệnh, để ý đến việc sử dụng thuốc của con có đều đặn hay không. Nếu không kiên trì, con gái tôi giờ đã trở thành người điên dại đi lang thang ngoài đường rồi.”- Bà H.T.P mẹ của bệnh nhân chia sẻ.

Theo bác sĩ Đinh Hữu Uân, điều quan trọng là người thầy thuốc phải biết lắng nghe, dành thời gian để tìm hiểu về những yếu tố mang tính căn nguyên, tác động đến tình trạng bệnh tật. Khi đến với người bệnh bằng tình thương, thấu cảm lòng người, hiểu được cảm xúc của bệnh nhân và gia đình thì thầy thuốc sẽ tìm được phương pháp điều trị phù hợp.

“Có một học sinh được cha mẹ đưa đến gặp tôi để khám vì bản thân bạn đó có những biểu hiện thích người cùng giới tính. Bố mẹ của bạn này rất lo lắng, phản đối con mãnh liệt, nhưng sau khi lắng nghe câu chuyện này, tôi nói với phụ huynh rằng đây không phải là bệnh, mà là một vấn đề xã hội. Được tôi phân tích, giải đáp kỹ lưỡng, cha mẹ của học sinh mới thấy con mình hoàn toàn bình thường và đồng cảm với những cảm xúc của con…”- Bác sĩ Uân tâm sự.

Theo bác sĩ Đinh Hữu Uân, có 3 nguyên nhân dẫn đến rối nhiễu tâm lý, tâm thần cho con người: nguyên nhân sinh học, nguyên nhân sang chấn tâm lý, nguyên nhân xã hội. Khi xã hội càng phát triển, áp lực trong cuộc sống, áp lực công việc, áp lực học hành càng nhiều và những biến cố trong cuộc đời cũng nhiều hơn. Nếu ai đó không có khả năng chống đỡ lại stress (những rối loạn tâm thần, những căng thẳng trong cuộc sống…) thì bệnh lý tâm thần càng phát triển.

Là một trong những người tiên phong áp dụng trị liệu tâm lý để hỗ trợ và cải thiện tình trạng rối loạn tâm thần, bác sĩ Uân luôn đặt “chữ tâm” lên hàng đầu, lấy “y đức làm nền móng”, “lấy y thuật làm căn bản” để chữa bệnh cứu người, đóng góp vào sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Tại Việt Nam, tỉ lệ mắc các rối loạn tâm thần phổ biến lên tới 14,8%, trong đó, trầm cảm chiếm gần 3%. Đáng lo ngại, nhóm trẻ em và thanh thiếu niên - những người dễ bị tổn thương, lại ít được chú ý. Ước tính có tới 20% thanh thiếu niên mắc bệnh lý tâm thần.

Nhận thấy các rối loạn tâm thần là nhóm bệnh ngày càng gia tăng, Luật Phòng bệnh được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 dành hẳn một chương để quy định những biện pháp phát hiện sớm, quản lý và can thiệp căn bệnh này. Trong đó, quy định các biện pháp dự phòng mắc rối loạn tâm thần bao gồm: Dự phòng tại cộng đồng thông qua tăng cường nhận thức và giáo dục cộng đồng, khuyến cáo thực hiện lối sống lành mạnh; Dự phòng theo nhóm đối tượng tại gia đình, cơ sở giáo dục và nơi làm việc, ưu tiên học sinh, sinh viên, người lao động, phụ nữ có thai, bà mẹ nuôi con dưới 24 tháng tuổi, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người có sang chấn tâm lý sau sự cố, thảm họa.

Người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng được tư vấn, quản lý, kiểm soát các yếu tố tăng nặng bệnh, dự phòng các biến chứng nguy hiểm và tái phát; Đồng thời được cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế, xã hội phù hợp.